De Neanderthalers waren zo dom nog niet

Recente vondsten van Neanderthalers en moderne onderzoeksmethoden hebben geleid tot nieuwe inzichten. De Neanderthaler is veel later uitgestorven dan jarenlang werd aangenomen en leefde waarschijnlijk samen met moderne mensen. Maar hij was wél een kannibaal.

Eric Westerveld

BR>In september ontdekten de archeoloog Alban Defleur van de universiteit van Marseille en zijn assistenten unieke beenderen van Neanderthalers. In de Moula-Guercy-grot in Soyons, nabij Valence in de Franse Ardèche, wordt al jaren gezocht naar overblijfselen van Neanderthalers. De recente vondsten geven volgens vooraanstaande archeologen uitsluitsel over kannibalisme door Neanderthalers, een vermoeden dat al snel na de eerste opgraving in 1856 in het Neanderdal bij Düsseldorf werd geuit.

Antropologen zagen de Neanderthaler destijds als een gedrocht, een zielig wezen dat door ziekte en ondervoeding was verkommerd. Anderen dachten met een halfaap van doen te hebben. In de loop van deze eeuw is, met behulp van de inzichten van Darwin, dit beeld bijgesteld. Inderdaad, de Neanderthalers liepen wat voorovergebogen, hadden een aflopend voorhoofd en vooruitstekend aangezicht dat ons primitief voorkomt. Maar ze waren wel mensen en kundige jagers, die in groepsverband hun prooidieren te lijf gingen met stokken en pijlen. Ze wisten door het gebruik van dierenvellen als kleding de extreme koude van de ijstijden te trotseren, ze maakten werktuigen van vuursteen of beenderen en ze bouwden tenten. Waarschijnlijk konden ze praten en maakten ze gebruik van een taal.

Cro Magnon

Juist omdat de Neanderthaler de laatste decennia steeds menselijker werd voorgesteld, werd de vraag steeds prangender of hij een kannibaal was. "De opgravingen in de Moula-Guercy-grot bevatten volgens paleontologen het sluitende bewijs. De Homo sapiens neandertalensis, de wetenschappelijke naam voor Neanderthaler, leefde vanaf ongeveer honderdduizend jaar geleden. Het is de eerste mens in het koude Europa van de ijstijden. De Cro Magnon, ook een flinke, stevige mens van ongeveer 1.80 meter lang, migreerde zo'n 40.000 jaar geleden vanuit Afrika naar Europa. De Cro Magnon is een variant of 'ras' van Homo sapiens sapiens, de moderne mens. De Cro Magnons zijn onze directe voorouders. Het is echter zeer goed mogelijk dat de Cro Magnon zich vermengde met de Neanderthaler.

De botten waaruit kannibalisme zou blijken zijn voor verder onderzoek naar het laboratorium. Het zijn botten en schedels van Neanderthalers die op dezelfde wijze zijn opengebroken als de beenderen en schedels van dieren. De Neanderthalers moesten in de vrieskou zien te overleven, zich verwerend tegen grote, vraatzuchtige dieren. De winters waren lang en verschrikkelijk streng. De Amerikaanse antropoloog Milford Wolpoff van de Universiteit van Michigan ziet hierin de verklaring voor het kannibalisme. Volgens hem aten Neanderthalers de hersenen en beenmerg van dieren vanwege het hoge vetgehalte. In tijden van schaarste at de Neanderthaler zijn soortgenoten op om de winters door te komen. Het was een overlevingsstrategie.