Nietzsche's "gekte": geen syfilis, maar hersentumor oorzaak

Print
De beroemde Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900), die de laatste jaren van zijn leven krankzinnig was geworden, is niet "gek" geworden door een seksueel overdraagbare ziekte, maar vermoedelijk door een kwaadaardige tumor. Dat beweert in de Britse zondagskrant Sunday Telegraph een Amerikaanse arts, die het officiële syfilis-verhaal over Nietzsche bestempelt als een postume "wraakactie" van anti-Nazi's.
Volgens Leonard Sax, directeur van het Montgomery Onderzoekscentrum voor Kinderontwikkeling in Montgomery zijn tegenstanders van Nietzsche's controversiële filosofie pas na de Tweede Wereldoorlog met het verhaal komen aandraven, dat de zonderlinge filosoof syfilis opliep na een bordeelbezoek en daar uiteindelijk krankzinnig van geworden was.
Op die manier namen anti-Nazi's wraak op de filosoof die -niet geheel terecht- geboekstaafd staat als de ideologische inspiratiebron van Hitler en het nazisme. Hoewel het Derde Rijk en ook Mussolini's zwarthemden inderdaad driftig gebruik maakten van Nietzscheaanse concepten als Herrenvolk versus Sklavenvolk, de Uebermensch en de Wille zur Macht (Machtswil), wil de ernstige geschiedschrijving dat de "recuperatie" door uiterst-rechts van de wilsfilosoof voor een groot gedeelte te wijten is aan diens racistische en notoir antisemitische zuster Elisabeth.
Nietzsche werd in 1889 na een malaise in het Zwitserse Basel uitgebreid onderzocht. De artsen constateerden toen syfilis, maar gaandeweg begonnen zij aan hun eerste diagnose te twijfelen, voert Sax aan: de filosoof vertoonde later immers geen enkel voor die geslachtsziekte typisch symptoom, zoals een uitdrukkingsloos gezicht of een traag spreken. Bovendien overleden syfilis-patiënten destijds ongeveer vijf jaar nadat zij de ziekte opliepen -Nietzsche leefde nog elf jaar. Veel waarschijnlijker, aldus Sax, is een langzaam woekerende hersentumor. Die these verklaart meteen de fysieke instorting van Nietzsche en zijn klachten over hoofdpijnen en gezichtsstoornissen.
Onderzoek van Sax wees uit dat het "syfilis-verhaal" in 1947 door Nietzsche-criticus Wilhelm Lange-Eichbaum werd verspreid. Volgens de Britse Nietzsche-kenner Stephen Houlgate kunnen de nieuwe feiten over Nietsche tot een verdere rehabilitatie van de filosoof bijdragen.

.

Nu in het nieuws