"Enquete Bijlmerramp was beste doofpot die er is"

De Bijlmerramp heeft kunnen gebeuren omdat de overheid de veiligheid van de Nederlandse burgers ondergeschikt maakte aan de veiligheid van El Al-vliegtuigen. Alsof dat niet genoeg was, heeft diezelfde overheid daarna met liegen en bedriegen geprobeerd om de toedracht te verdoezelen. De parlementaire enquête over de Bijlmerramp vormde het trieste sluitstuk; dat was de beste doofpot die de overheid zich kon wensen.

Belga

Het zijn harde noten die ex-Volkskrant journalist Pierre Heijboer kraakt in zijn dinsdag verschenen boek "Doemvlucht - de verzwegen geheimen van de Bijlmerramp". Bijna op de kop af tien jaar nadat een El Al-Boeing zich in de flats Groeneveen en Kruitberg in de Amsterdamse wijk Bijlmer boorde, komt Heijboer met zijn onthullingen. De volledige waarheid over de ramp, die aan 43 mensen het leven kostte, staat ook niet in Doemvlucht. "Maar ik heb wel meer boven tafel gekregen dan de enquêtecommissie", zegt Heijboer.

Op 4 oktober 1992 zat Heijboer net achter een bord boerenkool, toen zijn redactie hem belde. Er zou een vliegtuig zijn neergestort in de Bijlmer. Heijboer griste jas, pen en blocknote bij elkaar en stond tien minuten later tegenover het inferno. "Mijn eerste gedachte was; gelukkig, iedereen is dood. Geen half verbrande mensen. Zoiets kon niemand hebben overleefd". In de weken daarna deed hij voor de Volkskrant verslag van de bergingswerkzaamheden, de verklaringen, de geruchten en de herdenkingen van de slachtoffers.

De omslag kwam na anderhalve maand. Heijboer: "Toen ontdekte ik dat ik werd belazerd en bedonderd door Wolleswinkel (Rijksluchtvaartdienst-red) en Knook (Luchtverkeersleiding)". Vanaf dat moment werd hij van verslaggever onderzoeker en beet hij zich vast in het onderwerp. De resultaten van dat onderzoek haalden niet altijd de krant. "De eindredactie zei niet dat ze 't niet geloofden, maar dan was er zogenaamd 'geen ruimte'". Van hoofdredacteur Pieter Broertjes kreeg Heijboer heel lang ruimte, maar ook hem gingen de complottheorieën op een gegeven moment te ver. "'Pierre, daar zijn we in Nederland niet geraffineerd genoeg voor', zei hij tegen me", vertelt Heijboer.

In maart 1997 ging Heijboer met de VUT (brugpensioen). "Ik had al mijn onderwerpen bij de krant goed afgerond, behalve dat ene. Nu had ik tijd te over". Hij sprak met tientallen mensen, worstelde duizenden documenten door en diende 103 WOB-verzoeken in om stukken te pakken te krijgen. Hij leerde dingen die hem verbijsterden. Uit gesprekken met collega's van de omgekomen gezagvoerder Itzhak Fuks trok Heijboer de conclusie dat Fuks moet hebben gedacht dat hij door een vanaf de grond afgevuurde raket was geraakt. Met een dergelijke mogelijkheid hield El Al al rekening sinds in 1973 een toestel met de toenmalige premier Golda Meir aan boord bijna op die manier uit de lucht werd geschoten bij Rome.

Uit angst dat er nog een tweede ploeg zou staan om het karwei af te maken, wilde Fuks per se over dichtbevolkt gebied terugvliegen naar Schiphol. "Voor het afvuren van een raket heb je schootsveld nodig en dat heb je niet in de Bijlmer", zegt Heijboer. De gevolgen waren desastreus. Fuks haalde de luchthaven niet meer en het vliegtuig stortte neer op de twee flats.