"Eeneiige tweeling rookt altijd evenveel"

Print
"Dat afwijkend gedrag van kinderen voor een deel erfelijk wordt bepaald, is vooral voor ouders een grote opluchting. Neem bijvoorbeeld kinderen die autistisch zijn, ze zijn in zichzelf gekeerd, maken moeilijk contact. Jarenlang werd dat geweten aan de opvoeding, dergelijk gedrag was aangeleerd. Een autistisch kind had zogenaamd een 'ijskast-moeder'. Door genetisch onderzoek weten we nu dat deze ziekte voor een belangrijk deel erfelijk is. Ouders krijgen niet langer de schuld. Dat is een enorme bevrijding", vertelt hoogleraar biologische psychologie Dorret Boomsma (43).
Haar kamer op de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam staat vol met bloemen. Boomsma heeft deze week de Spinozaprijs ontvangen, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding in Nederland. Als gedragsgenetica geniet zij een internationale reputatie. Haar faam dankt zijn vooral aan haar unieke verzameling tweelingen die zij gebruikt voor genetisch onderzoek. Met 30.000 tweelingparen beschikt Boomsma over het grootste, compleetste en het meest representatieve register ter wereld.

Tweelingen zijn bij uitstek geschikt voor onderzoek naar erfelijke aandoeningen, legt Boomsma uit. "Eéneiige tweelingen zijn genetisch helemaal identiek. Nog voordat de bevruchte eicel zich in de baarmoederwand nestelt, deelt het eitje zich in tweeën. Daarentegen hebben tweeëiige tweelingen niet meer met elkaar gemeen dan broers en zussen, gemiddeld hebben ze voor vijftig procent hetzelfde genetische materiaal".

Door de ééneiige en tweeëiige paren met elkaar te vergelijken probeert Boomsma uit te zoeken welke vormen van gedrag aangeleerd zijn en welke erfelijk. "Roken is bijvoorbeeld voor een deel genetisch bepaald. Dan heb ik het niet over een puber die zijn eerste sigaret opsteekt, roken is dan nog een experiment, je bent jong en je wilt wat. Interessant is de periode waarin het experiment stopt en de jongere geleidelijk aan een roker wordt, dus dagelijks een vast aantal sigaretten opsteekt. Dat kan een pakje zijn maar het kan ook beperkt blijven tot een paar sjekkies per dag. Uit onderzoek blijkt dat genen een belangrijke rol spelen in de hoeveelheid die mensen roken. Als een eeneiige tweeling rookt, steken ze gemiddeld allebei evenveel sigaretten per dag op omdat ze genetisch exact hetzelfde in elkaar zitten. Het komt bijna nooit voor dat de een genoeg heeft aan een paar sjekkies en de ander minimaal twee pakjes wegwerkt".

Betrouwbaar onderzoek naar de invloed van genen op menselijk gedrag is alleen maar mogelijk als er duizenden tweelingen voor handen zijn. De proefpersonen van Boomsma krijgen al tien jaar lang vanaf hun geboorte vragenlijsten toegestuurd waarin gedrags- en emotionele problemen worden onderzocht. Gevoelens als angst en depressiviteit maar ook karaktertrekken als verlegen, brutaal of nerveus komen aan de orde. Bij specifieke onderzoeken naar bijvoorbeeld Adhd - een aandoening waardoor kinderen extreem druk zijn - worden bij een kleine groep tweelingen dna-monsters afgenomen.

Boomsma: "Bij Adhd hebben we ontdekt dat erfelijkheid een zeer grote rol speelt. Voor ouders is dit inzicht van groot belang geweest. Heel lang werd gedacht dat drukke kinderen overgevoelig zouden reageren op kleurstoffen. Dat is dus niet zo, het genetisch materiaal is zeer bepalend voor Adhd. Bij een eeneiige tweeling komt het dan ook bijna nooit voor dat de een wel hyperactief is en de ander niet". Heel veel uitingen van gedrag zijn overigens niet erfelijk, beweert Boomsma. "Of iemand bang, open, gesloten, verlegen of brutaal is, heeft net zo veel te maken met iemands persoonlijke omgeving als met zijn of haar genetisch materiaal. Ook dat zie je weer heel goed bij eeneiige tweelingen. Er zijn er bij die amper op elkaar lijken. Zo kan de een zeer gesloten zijn, terwijl de ander heel open is".
MEEST RECENT