Bewegen is de boodschap

Print
Passagiers worden de jongste tijd weer opgeschrikt: let tijdens de reis op voor trombose. Deze kwaal komt al vele tientallen jaren voor. En niet alleen in het vliegtuig, maar ook in de autocar. Gelukkig is trombose te voorkomen. Een tintelend gevoel in de benen kan een waarschuwing zijn. Iedereen die wel eens een lange vliegtuigreis heeft gemaakt, of met een autocar naar Spanje is gereisd, kent het gevoel van prikkelingen in de benen. De oorzaak is eenvoudig: te weinig doorbloeding. Het tegengaan ervan is net zo simpel: zorg voor voldoende beweging. Dat verklaart meteen waarom deze klachten zich niet voordoen bij treinreizigers, die gemakkelijk heen en weer kunnen lopen, en zeker niet bij opvarenden van een cruiseschip, al hebben die vaak weer last van andere kwalen. In een volgepakt vliegtuig ga je doorgaans niet elk uur een wandeling door de gangpaden maken, als dat al zou kunnen, want meestal belemmeren de rolwagentjes van stewardessen de doorgang. In een autocar is het helemaal moeilijk de benen te strekken. Daar ben je echt aangewezen op de pauzes die onderweg gemaakt worden, en die je dan ook altijd moet benutten. Trombosevorming tijdens het reizen en het lange stilzitten is niets nieuws, maar kwam rond de jaarwisseling in opspraak omdat enkele getroffen passagiers Britse en Australische luchtvaartmaatschappijen aanklaagden. Of die reizigers hun zaak winnen is nog maar de vraag, want sommige maatschappijen, waaronder het aangeklaagde British Airlines, waarschuwen al in folders en op internet voor mogelijke trombose. Finnair geeft nu zelfs voorlichting in het vliegtuig.
Stapelbedden
Het verschijnsel is al decennia lang bekend. De Britse krant The Observer meldde onlangs dat reeds in 1940 onderzoek werd gedaan naar de 'mysterieuze' dood van 23 personen, die tijdens een bombardement op Londen enige tijd in schuilkelders verbleven. Zij hadden daar op scheepsdekstoelen gelegen, waardoor de bloedvaten in de benen gekneld raakten en trombose ontstond. Snel werden de dekstoelen vervangen door stapelbedden, waarmee het probleem opgelost bleek. Dit illustreert meteen dat het niet uitmaakt of vliegtuigpassagiers in de ruimere first class of business class reizen, of in de krappere toeristenklasse. Niet het soort stoel, maar het lange zitten is de boosdoener. Wat 'vliegtuigtrombose' wordt genoemd, is in feite gewone trombose. Er ontwikkelt zich een thrombus, een bloedstolsel, in een van de aderen.

Meestal blijft dit vastzitten aan de wand van een bloedvat, maar soms raakt het los, en dan spreekt men van een embolus. Indien een losgeraakte bloedprop wordt rondgepompt en vitale organen als de longen, het hart of de hersenen bereikt, kan dit dodelijke gevolgen hebben. Reizigerstrombose ontwikkelt zich meestal in de benen, als gevolg van te weinig beweging en slechte doorbloeding. Een tintelend gevoel kan al een waarschuwing zijn. Loop dan een stukje, ga desnoods gewoon even voor de stoel staan en schud de benen flink los. Dit laatste brengt de doorbloeding al weer op gang.

Lage druk
Dat vooral vliegen geen gezonde bezigheid is, weten regelmatige reizigers al langer. Sommige personen, zoals zware hartpatiënten en hoogzwangere vrouwen, wordt het zelfs afgeraden. Vliegtuigpassagiers zitten een flinke periode opeengepakt in een kleine ruimte waar geen frisse lucht binnendringt en een onnatuurlijke lage druk heerst. De oren gaan dichtzitten bij landen en stijgen, de voeten en buik zetten uit (cabinepersoneel draagt daarom extra rekbare kleding), in maag en darmen ontstaat gasvorming, en de huid wordt droog. Ogen, vooral van contactlensdragers, en slijmvliezen raken geïrriteerd. De lage cabinedruk maakt dat het zuurstofgehalte in het bloed afneemt, en daarmee ook de longcapaciteit. De continue gefilterde cabinelucht veroorzaakt extra uitdroging. Deze twee laatste factoren kunnen overigens ook trombose bespoedigen. Veel drinken, liefst geen of weinig alcohol maar water, is het beste devies. Geen te strakke kleding dragen, schoenen uit, en van tevoren de huid insmeren met crème zijn ook goede voorzorgsmaatregelen. Het lange verblijf in een vol vliegtuig kan nog meer fysiek ongemak veroorzaken, meer bepaald infectieziekten. Een verkouden passagier besmet zijn medereizigers gedurende vele uren. De droge lucht helpt daarbij, want deze maakt de slijmvliezen van gezonde reizigers extra gevoelig en daardoor ontvankelijk voor rondvliegende bacillen. Tot ernstige gevolgen leidt dit overigens zelden.

Hersenen
Wellicht de bekendste kwaal van lange vliegreizen, tenminste als ze in oostelijke of westelijke richting worden afgelegd, is de jetlag. Het ritme van dag en nacht is danig door elkaar geschud. Dit ongemak doet zich weliswaar na en niet tijdens de vlucht voor, maar men kan er al wel tijdens de reis maatregelen tegen nemen. Bij het ontstaan van een jetlag speelt het door de hersenen afgescheiden hormoon cortisol een grote rol. Cortisol geeft aan hoe onze biologische klok staat afgesteld en wanneer het tijd is om te slapen en te waken. 's Morgens verschijnt cortisol in grote hoeveelheden in het bloed om ons te helpen ontwaken en voor te bereiden op de drukte van de dag. Het hormoon houdt uiteraard geen rekening met een trip door tijdzones, vandaar dat reizigers de eerste etmalen midden in de nacht wakker worden.

Maar niet alleen de hersenen, ook onze organen zijn op een bepaald dag- en nachtritme ingesteld. Een voorbeeld is de stoelgang. De meeste mensen moeten 's morgens op een vast tijdstip naar het toilet. Komen ze in een andere tijdzone terecht, dan kan het soms enkele dagen duren voordat het lichaam daaraan gewend is. De simpelste manier om een jetlag te overwinnen is dan ook het lichaam tijd te gunnen zich aan te passen aan de veranderde omstandigheden. Dat duurt gemiddeld drie tot vier dagen. Wie een lange, verre vakantie maakt, heeft dat er meestal wel voor over.

Deze tips kunnen helpen


1. Tegen trombose
Draag zowel in vliegtuig als bus prettige, ruimzittende kleding, trek schoenen uit en slofjes aan.
Probeer elk uur te lopen. Is daar geen ruimte voor, ga dan even op de plaats afwisselend op het linker- en rechterbeen staan en beweeg enkels, tenen, knieën, maar ook de schouders en nek.
Drink veel water en neem zelf een fles mee, zeker tijdens een lange busreis.

2. Tegen jetlag
Probeer uitgerust op reis te gaan en pas u zo snel mogelijk aan de nieuwe tijd aan wat eten, slapen en wakker blijven betreft.
Doe dit tijdens een lange vlucht al in het vliegtuig door zo nodig gebruik te maken van het leeslampje (als het op de nieuwe bestemming dag is) of te gaan rusten met een slaapmasker op (als het op de nieuwe bestemming nacht is).
Een jetlag wordt door de hersenen bepaald. Heeft onze 'bovenkamer' zich snel aangepast, dan volgt het lichaam ook.
De organen hebben iets meer tijd nodig om het nieuwe ritme op te pikken. Dat geldt vooral voor de lever, een van de belangrijkste organen in ons lichaam en een 'afvalfilter'.
Gebruik daarom tijdens een kort na de vlucht zo weinig mogelijk alcohol. Drink daarentegen veel water. Dit verdrijft de afvalstoffen sneller uit het lichaam.

.

Nu in het nieuws