Kolonialen ontspannen zich op een terras in 1950. © C.Lemote/ Museum voor Midden-Afrika.

Fotomuseum licht Congo uit: van afgehakte handen tot swingende Jean Depara

Antwerpen -

Vorig jaar maakte Sandrine Colard een beeldententoonstelling in het Middelheimpark met de visie van Afrikaanse kunstenaars op de kolonisatie. Nu stelt ze in het Fotomuseum een geschiedenis van de fotografie in Congo voor. De Belgische propagandafoto’s worden er van antwoord gediend door foto’s genomen door inlanders. Onder hen Jean Depara, een onverwachte ontdekking.

Frank Heirman,

Sandrine Colard is een Belgische met Congolese roots die kunstgeschiedenis doceert in de Verenigde Staten en als onafhankelijk curator tentoonstellingen maakt. Als specialist van fotografie in Afrika geniet ze wereldfaam. In het Fotomuseum presenteert ze haar jarenlange research naar fotografie in Congo tijdens het koloniale tijdperk. De expositie Recaptioning Congo biedt een geëngageerde kijk op de geschiedenis van het land, vanaf de stichting van Congo-Vrijstaat in 1885 door Leopold II tot de onafhankelijkheid van België in 1960. Fotografie speelde daarin een cruciale rol als propagandamiddel.

Afgehakte handen

Dat mocht Leopold II, die overigens geen stap in de kolonie zette, zelf ondervinden. Vanuit de toenmalige hoofdstad Boma werd België op de hoogte gehouden van het missionaris- en ontwikkelingswerk dat in de Vrijstaat Congo werd verricht. Regimegetrouwe fotografen legden gebouwde kerken en aangelegde spoorweglijnen vast. Postkaarten toonden de inheemse bevolking in pittoreske klederdracht. Dat gezapige beeld werd bruusk tenietgedaan door een internationale campagne die de wreedheden in de rubberwouden aanklaagde. De foto’s van afgehakte handen en voeten blijven zo schokkend, dat de toeschouwer er vandaag nog voor gewaarschuwd moet worden.

Als Congo in 1909 een Belgische kolonie wordt, start een beeldoffensief om het foute imago van het verleden bij te stellen. Via officiële magazines krijgen de Belgen te zien dat het er in Congo ordelijk aan toegaat, niet zo verschillend van het thuisland met aandacht voor feesten, stoeten en sport. De Congolezen worden voorgesteld als betrouwbare arbeidskrachten en huishoudsters. Dat er ook een ander Congo bestaat tonen de foto’s van de Angolese fotograaf Antoine Freitas, die zelfbewuste Congolezen bij hem in de studio in Leopoldstad over de vloer krijgt. Zij bepalen zelf hoe ze in beeld willen komen.

Evolués

Na de Tweede Wereldoorlog moet de Belgische propagandamachine opnieuw een tandje hoger schakelen om de groeiende onafhankelijkheidsbeweging te counteren. De camera richt zich nu op de tevreden évolués, Afrikanen die gestudeerd hebben en een zekere standing wisten op te bouwen met hulp van de koloniale overheid. Vele documentaire foto’s uit de archieven van het Museum voor Midden-Afrika in Tervuren en het Fotomuseum in Antwerpen schetsen een voorspoedig beeld van een land dat prat gaat op scholen, werkateliers, hospitalen en zelfs openbare zwembaden. Dat kolonialen en inlandse bevolking gescheiden leven en dat er een avondklok is, wordt nergens expliciet in beeld gebracht.

Een zelfbewuste Congolese vrouw voor een nachtclub in Kinshasa. © Jean Depara

Hoe anders zijn de foto’s van Jean Depara, die tussen 1955 en 1965 het nachtleven van Leopoldstad (Kinshasa) vastlegt. Op zijn zwoele foto’s maken vrijgevochten zwarte mannen en vrouwen plezier in nachtclubs. De opnamen hebben dezelfde swing als de veel beroemdere clubfoto’s die Malick Sidibi in de jaren zestig in Bamako nam. Depara gaf de generatie die de onafhankelijkheid in Congo forceerde een gezicht. Alleen al zijn tintelende foto’s maken een bezoek aan Recaptioning Congo de moeite waard.

www.fomu.be

Vastgoed

Jobs in de regio