© ATV

Vijftig jaar geleden werd de Wilde Zee autovrij gemaakt. “Antwerpen is een voorbeeld voor Europa, maar er is nog heel wat werk aan de winkel.”

Antwerpen -

Eind september 1972 werd de Wilde Zee in de Antwerpse binnenstad autovrij gemaakt. Vijftig jaar later werd dat historisch gegeven -het was een van de eerste winkelbuurten in België waar de auto werd verbannen- donderdag gevierd door de Antwerpse afdeling van Vooruit. Geen toeval want de beslissing werd destijds genomen door toenmalig Schepen voor Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw (en van 1983 tot 1994 burgemeester) Bob Cools. Later maakte hij nog verschillende andere stukken van de stad autovrij. “In de Hoogstraat moesten we rekening houden met de madammekes.”

“Het idee om een gedeelte van de binnenstad autovrij te maken, was anno 1972 een vernieuwend idee want toen was koning auto nog écht koning”, vertelt Tatjana Scheck, voorzitster van Vooruit Antwerpen. “Maar in Antwerpen was de tijd rijp. Eerder werd het Hendrik Conscienceplein al autovrij gemaakt, het resultaat van acties die door hippies en kunstenaars zoals Panamarenko werden opgezet. Maar de Wilde Zee was een initiatief van Bob Cools, de allereerste Schepen voor Ruimtelijk Ordening in ons land. Het was een moedige beslissing en dankzij hem is dit nu een bruisende winkelwandelzone en een van de bekendste plekken in Antwerpen.”

Broek van je gat

De Wilde Zee dankt zijn naam aan het feit dat er in de 15de eeuw een brug over de vest werd gebouwd. Op die plek maakte de gracht een scherpe bocht waardoor het water soms hoog opspatte. Het leek dan als het ware op een wilde zee. Nu bestaat het geheel uit een vijftal winkelwandelstraten, maar tot 1972 was dat heel anders.

Naar de Wilde Zee in 1931 © FelixArchief

Bob Cools (inmiddels 88): “Ik woonde toen op de Oudaan en kwam hier regelmatig. Je moest zeer snel zijn als je niet wilde dat de broek van je gat werd gereden. Het was een verschrikkelijke sluipweg voor mensen die met de wagen naar de stad kwamen.”

Betonblokken

Na een bevraging bij de omwonenden bleek maar liefst 80 procent voorstander voor het autovrij maken van de Wilde Zee. Er waren weliswaar bekommernissen in verband met parkeerplaatsen, maar daar werd een alternatief voor gevonden. Het probleem was dat de molens van een stadsbestuur traag malen, maar dat was buiten Bob Cools gerekend. “Ik zei: nee, we gaan dat nu meteen, onmiddellijk en direct doen, tijdelijk, als experiment. Ik liet aan het begin van de straten een paar betonblokken plaatsen en voila: de Wilde Zee was autovrij.” Het proefproject bleek een succes en een jaar later, in 1973, werd de Wilde Zee heraangelegd als winkelwandelzone. Bob Cools en burgemeester Lode Craeybeckx knipten het lintje door.

In 1973 was de heraanleg van de Wilde Zee voltooid. Burgemeester Lode Craeybeckx knipt het lintje door. Op de achtergrond de historische bakkerij Goossens © FelixArchief

Weg daarmee!

Dat was nog maar de aanzet voor de ambitieuze plannen van Bob Cools. “Ik ben zo’n beetje aan mijn voordeur begonnen, maar wilde de hele binnenstad zoveel mogelijk van auto’s verlossen. Er wordt nu veel gedebatteerd over het klimaat, maar we wisten toen al wat voor de problemen zorgde: de auto’s die vochten om Antwerpen binnen te geraken. Weg daarmee! Zo hebben we later ook de straten rond de kathedraal en de Groenplaats, de Meir en de Hoogstraat onder handen genomen.”

De Meir, voor het een winkelwandelstraat werd © RR

Compromis

Een paar weken geleden kon je in Gazet van Antwerpen lezen dat inwoners van de Hoogstraat, die binnenkort wordt heraangelegd, blij zijn dat het ‘lappendeken’ van kasseien en asfalt eindelijk verdwijnt. Bob Cools: “Toen we in 1981 de Hoogstraat -vlakbij het huis van Jacob Jordaens- autovrij wilden maken, dook er een onverwacht probleem op: madammekes wilden meteen ook de kasseien weg omdat ze daar met hun hakken niet goed over konden lopen. We hebben als echte democraten een pragmatisch compromis gevonden: in een deel van de straat bleven de kasseien, maar daarnaast kwam er ook macadam zodat de vrouwen vlotjes konden flaneren.”

Ook de Antwerpse schepenen van Vooruit kwamen een stukje taart smikkelen © Patrick De Roo

Taart en Antwerpse Handjes

Bob Cools werd donderdag onder meer getrakteerd op taart van bakkerij Goossens, die zich al sinds 1884 aan de Wilde Zee bevindt, en passanten op Antwerpse Handjes. Liliane Vaningelgem (81) uit Berchem laat zich zo’n koekje goed smaken. “Ik herinner me nog dat er in de binnenstad overal auto’s rondreden, maar daar heeft Bob Cools gelukkig een einde aan gemaakt. Je kan tenslotte ook met het openbaar vervoer naar het centrum komen. Wat mij betreft mag hij opnieuw burgemeester worden, al denk ik niet dat hij daar nog veel zin in heeft.”

Liliane Vaningelgem herinnert zich de Antwerpse stad vol auto’s nog goed © Patrick De Roo

Succesverhaal

Al heeft de voormalige burgemeester nog ideeën genoeg: “Antwerpen is de meest autoluwe stad in Europa, met maar liefst 300.000 vierkante meter waar wagens niet zijn toegelaten. In de binnenstad zelf, maar ook daarbuiten. Maar er is nog veel werk aan de winkel. Denk maar aan de Reyndersstraat, de Vlasmarkt, de Meirbrug of de Sint-Katelijnevest,” stelt Bob Cools. “Wat mij betreft moet de historische binnenstad volledig autovrij worden gemaakt.”

Verwoonerven

Schepen voor Mobiliteit Koen Kennis (N-VA): “Het Antwerpse stads- en districtsbestuur maken momenteel werk van een voetgangersvriendelijke 16de-eeuwse binnenstad en willen Antwerpen als ‘wandelstad’ op de kaart zetten. Einddoel is dat tot 83 procent van alle straten tussen de Kaaien, de Oudeleeuwenrui, de Leien en de Kronenburgstraat een voetgangerszone of autoluwe zone worden. We zijn aan het verwoonerven en hebben daarnaast in de binnenstad ook negen specifieke commerciële sfeergebieden, met elk een eigen uitstraling. Die plannen stellen we, net zoals Bob Cools destijds, op in nauw overleg met alle betrokkenen.”

De Wilde Zee anno 2022 © FRBE

Oud-burgemeester Bob Cools is tenslotte fier op de verwezenlijkingen van hemzelf en zijn opvolgers. “Vergelijk het met Brugge. Een heel mooie, antieke stad boordevol monumenten. Maar daar mag je overal met de auto rondrijden. Daar rijden ze nog steeds de broek van je gat. Antwerpen is daarentegen een echt succesverhaal.” (mibl)

Aangeboden door onze partners