Judith Saks Toueg spreekt voor haar geboortehuis in de Gitschotellei. “Pas aan het eind van de oorlog besefte ik dat ik mijn ouders nooit meer zou zien.”  ©  Dirk Kerstens

De familieleden uit Canada en Amerika voor het huis van Helene Szafran-Rutzki en Chaim Szafran in de Cruyslei. ©  Dirk Kerstens

De struikelstenen ter ere van Judiths ouders. ©  Dirk Kerstens

De struikelstenen ter ere van Judiths tante en haar man, die ook allebei omkwamen in Auschwitz. ©  Dirk Kerstens

1 / 4
thumbnail: Judith Saks Toueg spreekt voor haar geboortehuis in de Gitschotellei. “Pas aan het eind van de oorlog besefte ik dat ik mijn ouders nooit meer zou zien.”  
thumbnail: De familieleden uit Canada en Amerika voor het huis van Helene Szafran-Rutzki en Chaim Szafran in de Cruyslei. 
thumbnail: De struikelstenen ter ere van Judiths ouders. 
thumbnail: De struikelstenen ter ere van Judiths tante en haar man, die ook allebei omkwamen in Auschwitz. 

Dochter van Dora Rutzki komt over uit Amerika voor onthulling struikelstenen: “Het is heel emotioneel om hier te staan”

Borgerhout -

Twee jaar was de kleine Judith toen haar ouders vanuit de Gitschotellei in Borgerhout met hun drie kinderen naar Parijs vluchtten vlak na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. Haar ouders overleefden de oorlog niet. Judith (85) was er maandag bij toen de struikelstenen voor haar ouders en oom en tante werden onthuld. “Dit is een eerbetoon aan mijn ouders, ik ben ze heel mijn leven blijven missen.”

Maaike Floor

Zowel voor het huis in de Gitschotellei 305 als voor de Cruyslei 22 liggen sinds maandag twee blinkende struikelstenen in de stoep om de slachtoffers te herdenken die door de nazi’s werden opgepakt, gedeporteerd en vermoord. Op het eerste adres woonden Dora Saks-Rutzki, haar man Jacob Saks en hun drie kinderen Maurice, Sara en Judith. Op het andere adres woonde Dora’s zus Helene Szafran-Rutzki met haar man Chaim Szafran.

Een derde zus, de getalenteerde pianiste Anna Rutzki die ook stierf in Auschwitz-Birkenau, heeft al een struikelsteen in de Lange Leemstraat. Een vierde zus overleed voor de oorlog en een vijfde zus, Berthe, overleefde als enige de oorlog omdat ze via Portugal naar Canada emigreerde. “Ze sprak nooit over de oorlog, het was te pijnlijk”, vertelt haar dochter Claire, die samen met nog wat andere familieleden speciaal uit Canada is overgekomen om bij de plechtigheid te zijn. “Mijn moeder is haar hele familie verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Pas toen een van mijn dochters onderzoek deed in archieven, kwamen we het Antwerpse luik van ons familieverleden op het spoor.”

Judith Saks Toueg (85) had nooit verwacht dat ze ooit nog zou terugkeren naar haar geboortehuis in Borgerhout. “Ik heb er niet echt herinneringen aan omdat ik nog zo klein was, maar dit is wel het huis waar ik de eerste twee jaar van mijn leven heb doorgebracht. Ik ben mijn ouders dankbaar dat ze op 11 mei 1940, een dag na het uitbreken van de oorlog, met ons naar Parijs zijn gevlucht. Ik herinner me nog wel dat ze op de treinbanken een bedje voor me hadden gemaakt.”

Op transport

Twee jaar woonden ze relatief veilig in Parijs, totdat de Gestapo op een dag hun appartement binnendrong en haar ouders het bevel gaf om zich met de kinderen te melden om op transport te gaan. “Mijn ouders besloten om ons achter te laten, in de hoop dat wij het zouden overleden. Dat is gelukt. We belandden uiteindelijk samen in een sanatorium in de buurt van Bordeaux. Na de oorlog woonden we in België om onze school af te maken. Toen ik 14 was migreerden we naar familie van mijn vader in Israël en later ben ik naar Amerika verhuisd. Ik was vier jaar toen mijn ouders in Auschwitz vermoord zijn. Aan het eind van de oorlog besefte ik dat ik hen nooit meer zou zien. Ik miste hen iedere dag. Ook toen ik afstudeerde, toen ik trouwde, toen ik kinderen kreeg… Dat ik hier ben is ook een eerbetoon aan hen, ze hebben voor altijd een speciale plek in mijn hart.”

Lauren Shapiro, achterkleindochter van Berthe Rutzki, vond het ook belangrijk om erbij te zijn. “Mijn roots liggen hier, ook al heeft mijn overgrootmoeder nooit over dat verleden kunnen vertellen. Als ik hier rondwandel, vraag ik me af welke route ze nam, in welk café ze zat en waar ze haar boodschappen deed. Het voelt alsof dit bezoek het trauma van onze familie kan helen.”

Met muziek, speeches van familie en betrokken buren, was het een indrukwekkende plechtigheid. Er waren veel buurtbewoners aanwezig, die via het project Littekens van Borgerhout actief betrokken waren bij het realiseren van de struikelstenen. Jan Hertogen legde het eerste contact met de familie in Amerika, de l’Association pour la mémoire de la Shoah (Brussel) zorgde voor de aanvraag van de struikelstenen en De Theatergarage organiseerde de ceremonie met de buurt. In Antwerpen liggen er ondertussen 108 struikelstenen, in heel Europa zijn dat er meer dan 90.000. De gedenktekens zijn een ontwerp van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig.

Gruwelijk

Ook de huidige bewoners van de twee huizen waren ontroerd door de verhalen van de families. “Ik vind het heel belangrijk dat we blijven beseffen hoe gruwelijk een oorlog is. Zeker in deze tijden, waarin het in Oekraïne ook oorlog is”, zegt Piet Noppen, die met zijn vrouw in het huis in de Cruyslei woont. Ook Anja Van Reeth, die met haar vriend en dochters in het huis in de Gitschotellei woont, is onder de indruk. “Het is enorm aangrijpend om die verhalen te horen.” In allebei de huizen mochten de familieleden even binnen gaan kijken. “Ik ben dankbaar dat jullie hier wonen”, zegt Judith tegen Anja. “Er hangt hier een goede vibe.”

www.stolpersteine.eu

Aangeboden door onze partners

Meest gelezen

Vastgoed

Jobs in de regio