©  repro HHM

Hoe een tweede Boerenkrijg door het TGV-tracé in de Kempen vermeden werd

Herentals, Noorderwijk -

Een Train à Grande Vitesse (TGV) die dwars door de Noorderwijkse landbouwgebieden en dwars door het Herentalse groen dreigde te lopen, leidde halfweg de jaren tachtig tot een ongeziene coalitie van natuurliefhebbers en boeren. Hun acties - zeker na een spraakmakend bezoek aan de woonst van minister Herman De Croo in Michelbeke (Brakel) en grote betogingen in Herentals - leidden er uiteindelijk toe dat de regering door de knieën ging en de snelle tracés door de open ruimte inruilde voor tracés over bestaande lijnen, met tussenstop in Antwerpen. Een verhaal over een tijd toen journalistiek nog activistisch mocht zijn.

Marc Helsen

Nieuws melden? Tip hier onze redactie

 

Marc Helsen (68)

Werkt sinds 1984 voor de krant

helsenmarc@telenet.be

gva.be/tip of sms gratis naar het nummer 8100

Meer nieuws over Herentals? Volg onze Facebookpagina Gazet van Herentals.

Het TGV-dossier kwam boven water na een vergadering halfweg de jaren tachtig toen de verkeersministers in Den Haag bijeenkwamen. Ze bereikten er een akkoord over de aanleg van een snelle treinverbinding Londen-Parijs-Brussel-Amsterdam met ook een aftakking naar Keulen. Belgisch minister van Verkeer Herman De Croo vond dat een ‘TGV met twee snelheden’ tot de mogelijkheden behoorde: een nieuwe lijn tot Brussel en dan verder over een bestaand en grondig aangepast spoor richting Amsterdam en Keulen. Hij bestelt ook studies over varianten voor het Kempense tracé, waarbij gebruikgemaakt werd van de bestaande infrastructuur: de oude lijn Aarschot-Herentals en de lijn Herentals-Turnhout.

‘Berlijnse Muur’ door de Kempen

Het geknutsel aan het dossier gebeurde allemaal nogal onder de radar. De eerste maal dat de zaak in de nationale pers kwam, was op 11 maart 1986. Het artikel van mijn hand informeerde de bevolking voor het eerst over wat er in het TGV-dossier op tafel lag. Ik had de plannen van de voorgestelde tracés gelezen in een nota aan het partijbureau van de CVP. Eén van de tracés ging van Brussel richting Herentals, waar de lijn met zijn metershoge taluds opsplitste in een driehoek, met sporen naar Amsterdam en een spoor naar Keulen.

Krantje met enkel voortrekkers van het verzet tegen de TGV op de foto’s: Jos Geysels, Marc Helsen, Jef Van Eyck, Carl De Peuter en Roger Van Holderbeke. 

Krantje met enkel voortrekkers van het verzet tegen de TGV op de foto’s: Jos Geysels, Marc Helsen, Jef Van Eyck, Carl De Peuter en Roger Van Holderbeke. © repro hhm

In die CVP-partijnota stelde het Centrum voor Politieke Economische en Sociale Studies dat het grotendeels nieuwe tracé over Herentals ‘het enige is dat echt een supplementaire trafiek met een concurrentievoordeel kan garanderen’. Het Centrum stipte ook het dilemma aan dat dit meest rendabele en snelste tracé, inzake inname van open ruimte, ook de meeste milieubezwaren opriep. Het rapport had het over een ‘soort Berlijnse Muur’ die de Kempen zou doorsnijden.

De plannenmakers zagen de lijn tussen Aarschot en Herentals over het bestaande spoor lopen, in Olen door het industrieterrein van Hoogbuul. Ten noorden van Herentals zou de aftakking van de TGV richting Amsterdam niet ver van de beschermde Snepkensvijver razen, het natuurgebied van de Bosbergen in twee snijden en vlak naast de VVKS-VVKM-jeugdheem van De Brink lopen. De lijn richting Keulen liep dwars door de Noorderwijkse landbouwgronden.

Uw reporter, met ‘pitteleer’, legt het uit tegen Herman De Croo.  

Uw reporter, met ‘pitteleer’, legt het uit tegen Herman De Croo.  ©  repro hhm

Herentals actiecomité

Mijn artikel hierover verscheen dus zoals gezegd op 11 maart in Het Nieuwsblad/De Standaard. De titel luidde: ‘Brengt TGV het Ijzeren Gordijn naar de Kempen?’ Zowat tezelfdertijd werd op de Herentalse gemeenteraad een gemeenschappelijke motie van de toenmalige bestuurscoalitie CVP-VU goedgekeurd, die protesteerde tegen het tracé.

Als gevolg van het protest werd eind april in Herentals de actiegroep TGV Nooit officieel opgericht. Ze ontstond uit een kern van actievoerders die tien jaar eerder de Netevallei voor opsluiting met slib uit het Albertkanaal behoedde. Leden waren onder meer Francis Antonis (advocaat en politicus), Hugo Verhaegen (advocaat) en Roger Van Holderbeke (restaurateur Snepkenshoeve). Inmiddels hadden ook de landbouwers van de Landelijke Gilde uit Noorderwijk, met onder meer Sus Van Olmen en Louis Beirinckx, zich met veel goesting bij het actiecomité aangesloten. De eerste algemene vergadering was op 14 mei 1986, uw dienaar werd secretaris van de actiegroep. Het comité vergaderde vanaf dan maandelijks in café De Zalm om met toenmalig burgemeester Carl De Peuter de stand van zaken te bespreken. 

Enkele weken na de oprichting van het actiecomité werden er affiches en duizenden stickers (met daarop de afbeelding van een spoorlijn die door Vlaanderen raasde) afgedrukt en nationaal verspreid. Kunstenaar Jan Joris, die toen in Olen woonde, zorgde voor het ontwerp.

Het verzet groeit

Inmiddels waren er nog meer belangrijke ‘verzetshaarden’ ontstaan. Naast Herentals en het actiecomité ‘Turnhoutse Kempen’ bleek ook in Rijmenam-Bonheiden, in het noorden van Vlaams-Brabant en in de regio Leuven-Tienen én in Limburg de tegenstand groot. Maar in de Kempen was het verzet, na het uitlekken van de plannen, als eerste goed georganiseerd.

Laat één ding duidelijk zijn: de actievoerders waren niet tegen de TGV an sich. Maar ze voelden goed aan dat de federale overheid, met minister van Verkeer Herman De Croo op kop, koos voor het tracé van de minste weerstand: door de open ruimte in de Kempen, waar landbouwgebieden en groengebieden de snelste weg van punt A naar punt B vormden. De directieven van de actiegroep waren duidelijk: de TGV moet vanuit Brussel eerst Antwerpen aandoen, als grootste Vlaamse stad en wereldhaven, en dan verder over bestaande sporen naar Amsterdam.

Leden van de Landelijke Gilde met onder meer Louis Beirinckx (links) en Sus Van Olmen (rechts). 

Leden van de Landelijke Gilde met onder meer Louis Beirinckx (links) en Sus Van Olmen (rechts). © repro hhm

Betoging in Herentals

Een TGV via Antwerpen? Dan ook een die stopt in Luik, zo oordeelden de Waalse politici, die het tracé op de plannen aan de Vurige Stede voorbij zagen gaan en dus geen stopplaats kregen richting Keulen. Op 15 juni 1986 trok een delegatie van de actiegroep met een maquette van de TGV naar het stadhuis van Luik, waar ze met open armen werden ontvangen door het stadsbestuur. Ook dat haalde de voorpagina van Het Nieuwsblad en bleek goede publiciteit voor de nationale betoging die het actiecomité in Herentals had gepland op zondagnamiddag 22 juni 1986.

Als medeorganisator hoopte ik op een paar duizend betogers. Onze vrienden landbouwers uit Noorderwijk en de rest van de Kempen beloofden ook met ‘een paar’ tractoren af te komen om de betoging wat meer ampleur te geven.

Die zondag overtrof de opkomst alle verwachtingen. Een kleine 8.000 betogers stapten op ludieke wijze door de Herentalse straten. Onder hen de burgemeesters van de meeste Kempense gemeenten, een massa landbouwers en vertegenwoordigers van zowat alle politieke partijen, de PVV daar gelaten. Ik schreef de speech die comité-voorzitter Francis Anthonis kon voorlezen op de Grote Markt. Minister De Croo kreeg er flink van langs. Maar het meest indrukwekkende waren de 275 tractoren die de boeren, onder impuls van onze medeleden uit Noorderwijk, hadden verzameld. Sus Van Olmen had op zijn tractor een kanon gemonteerd, dat hij regelmatig met een daverende klap afschoot. Honderden toeschouwers vergaapten er zich langs het parcours aan. Het BRT-journaal opende met de betoging.

Maar daarmee was de strijd lang niet gestreden. De gemoederen raakten helemaal verhit toen minister De Croo ambtenaren van het Hoog Comité van Toezicht op zoek liet gaan naar info die kon voeren tot het lek dat ertoe leidde dat de Herentalse actiegroep weet kreeg van de TGV-plannen. Aan het stadhuis in Herentals stapten de heren af. Ze vroegen naar de fotokopieën van plannen van de TGV. Het waren die tracés die door uw dienaar waren ingezien en naar buiten waren gebracht. Maar het Hoog Comité legde blijkbaar nooit de link, want ik werd niet ondervraagd.

Op bezoek bij De Croo

Op 5 oktober 1986 kwam veruit de plezantste actie: het bezoek van het actiecomité aan de woning van minister De Croo in Michelbeke (Brakel).

Daarvoor werd een spectaculair en ludiek plan uitgewerkt om in een bliksemactie de TGV, die De Croo per se in de Kempen wou, in zijn tuin te Michelbeke aan te leggen. Dirk, de broer van Roos Peeters, de echtgenote Sus Van Olmen, die toen in de boerderij op de Duipt in Noorderwijk woonde, knutselde een grote nep-TGV in elkaar. Denis Engels, Louis Beirinckx en Sus Van Olmen gingen weken vooraf de villa en het domein van minister De Croo verkennen. De groep kon de agenda van de minister bemachtigen en wist dat hij die zaterdag thuis zou zijn in Brakel. Er werd gezorgd voor echte rails - Louis Beirinckx kon die in Mechelen op de kop tikken - en ook ‘treinbils’, die in het holst van de nacht werden opgeladen. Louis en Fons Heylen stelden hun camions ter beschikking.

De legendarische voorpaginafoto in de tuin van Herman De Croo. Met onder meer rechts André Goris, Francis Anthonis en Hugo Verhaegen. Links onder meer Roger Van Holderbeke en Sus Van Olmen. 

De legendarische voorpaginafoto in de tuin van Herman De Croo. Met onder meer rechts André Goris, Francis Anthonis en Hugo Verhaegen. Links onder meer Roger Van Holderbeke en Sus Van Olmen. © repro HHM

Die dag van de actie vertrok de Herentalse delegatie in de voormiddag naar Michelbeke. Ik was de enige journalist die op de hoogte was en ging natuurlijk mee. In de tuin van De Croo duurde het maar enkele minuten om een spoorlijn van 20 meter aan te leggen. Dat kon alleen omdat de Noorderwijkse boeren in hun schuren en stallen de avond voor de raid geoefend hadden met het snel aanleggen van de treinsporen en de ‘bils’. Een nep-TGV werd op het stuk spoor geplaatst in de tuin van de minister. Voor het actiecomité was de steun van de Noorderwijkse boeren onontbeerlijk om zich in de picture te werken: de landbouwers hadden immers het nodige alaam en de handigheid om ermee om te gaan.

“Hola, hola, wat gebeurt er hier?

De actie bij De Croo haalde nog maar eens in primeur de krant waarvoor ik werkte én het TV-journaal. De Croo kon er nog mee lachen. Ik herinner me dat de minister op sandalen verscheen en dat hij bij de hiel een gat in één van zijn kousen had. “Hola, hola, wat gebeurt er hier?”, waren zijn eerste woorden. Hij kreeg de waarschuwing mee dat indien hij zijn plannen doorzette om de landelijke Kempen op te zadelen met twee TGV-lijnen de actievoerders zouden terugkomen. “Als wij gedwongen worden om ooit nog eens terug naar Michelbeke te komen om hier een TGV-lijn aan te leggen, zullen wij er ook het 15 mete hoge talud, waarop de TGV in de Kempen moet rijden, bijleveren”, zo luidde het aan het adres van de onthutste minister.

Het actiecomité scheurde weg op het ogenblik dat de rijkswacht met loeiende sirenes aan de horizon verscheen. Maar toen waren de ‘spoorbils’ en de treinsporen alweer opgeladen in de camion en onderweg naar de Kempen.

Was de raid nog een groot succes, dan was de nep-TGV geen lang leven beschoren. Een maand later, op 12 oktober 1986, op het einde van een nieuwe anti TGV-betoging in Halle, werd het ding gevuld met balen stro en door een vertegenwoordiging van het actiecomité demonstratief in brand gestoken. De vlammen en de zwarte ‘doemp’ sloegen metershoog op. Nogmaals haalde ik het tv-journaal met spectaculaire beelden.

Begin 1987 leek het tij te keren en werd er gekeken naar tracés die via Antwerpen en Luik verliepen. Maar toch dook later opnieuw een ‘groen tracé’ op. Tussen Aarschot en Herentals liep die lijn over het bestaande spoortracé, maar opnieuw werden verderop landbouwgronden en natuurgebieden aangesproken en leek de vergelijking van een ‘Berlijnse Muur’ door de Kempen opeens weer realistisch. Vertegenwoordigers van de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen kwamen op 24 februari 1987 de Herentalse burgemeester Carl De Peuter voorlichten over een aantal bijzonderheden van de ‘groene TGV-lijn’ door de Kempen. Opnieuw blies het actiecomité TGV Nooit verzamelen. In de krant stond op 25 februari 1987 de wervende kop: ‘Gaat TGV onder Herentals’ kerkhof?’ Het comité deed een oproep aan de Herentalse bevolking om zich te blijven verzetten. De politieke beslissing over welk tracé het snelheidsmonster zou razen, kwam er pas in oktober aan, zo werd bekendgemaakt.

Manneke Pis lid van het actiecomité

Op 17 juni 1987 was het alweer prijs op pagina 1 van Het Nieuwsblad: een delegatie van het actiecomité trok naar Brussel en maakte Manneke Pis lid van het actiecomité. ‘(Her)manneke Pis’ luidde een van de ludiek opschriften. Toen de politie opdaagde en naar de verantwoordelijke voor de actie vroeg, suggereerden enkele Herentalse lolbroeken aan de agenten om de Herentalse burgemeester te noteren.

Met die stunt bij Manneke Pis maakte het comité nationale reclame voor de betoging in Herentals later op de week, exact een jaar na de eerste betoging. Opnieuw daagden daar duizenden mensen op en waren de toespraken gepeperd.

Nadat Louis Tobback (SP) nog eens had verklaard dat hij voor de TGV zou gaan liggen mocht “het groene tracé er komen”, broedde het actiecomité nog op één stunt. Er kwam een politieke topvergadering aan, waarbij in de priorij van Corsendonck zou worden vergaderd. De politie zou de toegangswegen naar de priorij afsluiten, maar het strijdplan was om de dagen daarvoor tractoren te verbergen in de schuren van de landbouwers binnen de perimeter. Op die manier wou tijdens de vergaderingen Corsendonck te belegeren en de evacuatie van de ministers te verhinderen. Dat werd uiteindelijk pas last minute afgeblazen toen bleek dat de politici per helikopter in Corsendonck zouden arriveren…

Maar uiteindelijk bleek het tij gekeerd: de TGV zou tot ieders tevredenheid via bestaande spoortracés en langs de E40 langs Antwerpen naar Amsterdam en via Luik naar Keulen rijden. Daarmee was de kous af. Gelukkig maar, of de Kempen had een tweede Boerenkrijg gekend.

MEER OVER Het Strafste Verhaal

Aangeboden door onze partners
Meer nieuws uit de Kempen

citta Kempen

Mobiliteit in de Kempen

Vastgoed

Jobs in de regio