Chris Addiers,kolonel-zonecommandant bij de Antwerpse brandweer op rust: “Mijn herinneringen zijn eeuwig verbonden aan het spoorincident in Mariaburg. 

Chris Addiers,kolonel-zonecommandant bij de Antwerpse brandweer op rust: “Mijn herinneringen zijn eeuwig verbonden aan het spoorincident in Mariaburg. © Marc Wouters

Treinbom onder Mariaburg: “Vanaf minuut één was dit een interventie tussen leven en dood”

Vrijdag 21 september 1990. Het was koud die nacht. De herfst kondigde zich aan. In de brandweerkazerne van Kipdorp verliep de shift vrij rustig. Om 4.45u rinkelde de telefoon: “Er ligt een tanker in brand in het station van Mariaburg”, meldde een haastige en angstige stem. Eerste wachtofficier luitenant Chris Addiers (toen 34) erkende meteen de ernst van de oproep. Als correspondent van Gazet van Antwerpen heb ik de hele operatie vanop de eerste rij meegemaakt.

Nieuws melden? Tip hier onze redactie

Marc Wouters (78)

Werkt sinds 1969 voor GVA 

marc@fotowf.be

gva.be/tip of sms gratis naar het nummer 8100

Meer nieuws uit Ekeren? Volg onze Facebookpagina Gazet van ’t Stad

Om 4.46u vertrokken 2 autopompen vanuit Kaai 63 en de Paleisstraat richting Lodewijk Andersonstraat in Mariaburg. Instinctief stuurde luitenant Chris Addiers een grote tankwagen met 20.000 liter water mee vanuit Lillo. “Na een eerste verkenning heb ik geen seconde getwijfeld om op te schalen en ook de hulp van de brandweer van Kapellen en later van die Brasschaat en de Civiele Bescherming in te roepen”, vertelt Addiers. Als reporter woonde ik op ongeveer 800 meter van het station en werd wat later gealarmeerd.

Flink ingepakt en op gevaar van eigen leven houden brandweerlui de ketel koel.

Flink ingepakt en op gevaar van eigen leven houden brandweerlui de ketel koel. © Koen Fasseur

“Uit de kentekens op de ketelwagen bleek dat de tank gevuld was demythylether, een bijzonder reactief product, qua gedrag te vergelijken LPG. Onze chemische opleiding in die tijd was minimaal. Pas midden jaren negentig werd in Ranst de provinciale brandweerschool opgericht”, vertelt Addiers.

Dit beeld zag Roger Driessen vanuit zijn slaapkamer.

Dit beeld zag Roger Driessen vanuit zijn slaapkamer. © rr

Addiers besluit snel tot evacuatie van een deel van de wijk. “In een straal van 200 meter moet iedereen in een eerste ronde het huis uit”, beveelt bij. Hij herinnert zich een artikel in een gespecialiseerd blad over een soortgelijke situatie in Ludwigshafen in 1948. In dat artikel was er sprake van een ontruiming tussen de 200 tot 400 meter. De politie kreeg de opdracht de burgers via de megafoon wakker te schreeuwen.

De Mariaburgers moesten dringend hun huis verlaten en werden verzameld aan het toenmalige politiebureau.

De Mariaburgers moesten dringend hun huis verlaten en werden verzameld aan het toenmalige politiebureau. © Koen Fasseur

Na een poosje was onze straat aan de beurt. Dat was buiten de waard (ik dus) gerekend. Ik deed of ik niet thuis was. Ik nam snel contact met de eindredactie en met mijn collega-fotograaf Koen Fasseur, die net buiten de gevaarzone woonde. Zelf trok ik met mijn fototoestel naar de plaats van de ramp. Uiteindelijk koos ik ervoor naar het crisiscentrum te trekken en het verder verloop van de hulpverlening daar te volgen. Intussen sloop fotograaf Koen op zijn buik in het natte gras om de wagon zo goed moeilijk in beeld te krijgen. Het grootste gevaar was toen wel al geweken.

Toenmalig burgemeester Cools probeert de mensen te sussen.

Toenmalig burgemeester Cools probeert de mensen te sussen. © Marc Wouters

In de Schepersveldlei 91 worden Jef Dierickx en echtgenote Louise Geerts wakker van een ondefinieerbaar geluid. “De stem leek op die van de ijzermarchant. Je weet wel, koper lood en zink”, vertelt Louise. Maar Jef erkende de stem. Jef Dierickx was adjunct commissaris-hoofdinspecteur bij de politie in Ekeren voor hij commissaris werd bij het parket. ”‘t Is agent Jan Gysels”, mompelde Jef, nog half slapend. Er is dus wat aan de hand.

De gekantelde ketel lag op nog geen 100 meter van de woning van Roger en Simonne.

De gekantelde ketel lag op nog geen 100 meter van de woning van Roger en Simonne. © Marc Wouters

In de Lodewijk Andersonstraat wordt Simonne Lemmens wakker van een bonkend en krakend geluid en dan plots een ijzige stilte. Ook haar man Roger Driessen wordt wakker. De slaapkamer kleurt rood. Roger werkt bij de seindienst van de spoorwegen en beseft dat er iets mis is met de passerende goederentrein. “Ik spring uit mijn bed en zie uit het raam op nog geen 100 meter een vlammenzee.” Ook buren zijn intussen wakker geworden en beseffen eerst niet goed wat hen overkomt. De gekantelde citerne ligt op zijn zij vlak bij huisnummer 39. Gelukkig is de steekvlam niet op het huis gericht. Simonne vertrok met de kinderen, Roger bleef ter plaatse, maar mocht zelfs als werknemer van de NMBS niet helpen. “Ik heb dan ook maar mijn kabas gepakt. We hadden trouwens twee kaarten voor het optreden van Andrea Bocelli, die avond in het Sportpaleis. Andrea Bocelli heeft onze miserie even doen vergeten.” De daarop volgende dagen werd Roger wel ingezet in het herstel van de spoorinfrastructuur voor zijn deur.

Uit de kentekens op de ketelwagen bleek dat de tank gevuld was demythylether, een bijzonder reactief product, qua gedrag te vergelijken met LPG.

Uit de kentekens op de ketelwagen bleek dat de tank gevuld was demythylether, een bijzonder reactief product, qua gedrag te vergelijken met LPG. © Koen Fasseur

De bestuurder van de trein die het konvooi van Roosendaal naar het Franse Feugnies bracht, had aanvankelijk niet in de gaten dat er met zijn laatste wagon wat aan de hand was. Pas aan het station van Ekeren-centrum kwam de trein tot stilstand. Alle signalen sprongen op rood. Daarop sloeg de machinist alarm. “Het konvooi telde 20 wagons”, vertelt Addiers. “Het is de laatste wagon die losgeraakt was. Geluk bij een ongeluk, want moest één van de vorige wagons zijn gekanteld, had Mariaburg vermoedelijk niet meer bestaan.” Na onderzoek bleek een asbreuk het ongeval te hebben veroorzaakt.

De Mariaburgers werden onder meer opgevangen in Scholen en refters. Het Rode Kruis zorgde voor eten en drank.

De Mariaburgers werden onder meer opgevangen in Scholen en refters. Het Rode Kruis zorgde voor eten en drank. © Marc Wouters

In de vroege ochtend veranderde de fakkelbrand van intensiteit. Er vloeide geen vloeibaar gas meer uit de ketel. De ketel was voldoende leeggebrand zodat enkel de gasfase (minder hevig) brandde. Tegen de middag kwam het speciaal interventieteam van BASF onder bevel van commandant Albert Lybaert de gekantelde citerne onderzoeken.

Intussen verzamelde de mediakaravaan zich in het toenmalige politiebureel, waar ook burgemeester Bob Cools en gouverneur Andries Kinsbergen arriveerden. Later op de dag voegden minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback en spoorbaas Etienne Schouppe zich bij het gezelschap. “Na een technisch overleg besloot gouverneur Kinsbergen de crisisvergadering en eiste van alle aanwezigen om met één stem naar de buitenwereld te communiceren en dat hij alleen het woord zou voeren”, vertelt Addiers. “Een sterk voorbeeld van crisiscommunicatie dat we vandaag niet al te dikwijls meer zien.”

Gazet Van Antwerpen van zaterdag 22 september 1990.

Gazet Van Antwerpen van zaterdag 22 september 1990. © Marc Wouters

Bij de inspectie van de citerne bleek dat de bouten van een ventiel bovenop de tankwagen onthoofd waren, maar tevens krom getrokken. “Het waren die bramen die het deksel grotendeels op zijn plaats hielden. Een onvoorstelbare samenloop van geluk heeft ons daar behoed van groter onheil. Dat de brand niet mocht geblust worden om explosie te verhinderen was voor de buitenwereld ook zeer verwarrend”, vertelt Addiers. ”Het explosiegevaar bleef aanwezig. Intussen was de hele wijk over 850 meter tot de Kapelsesteenweg geëvacueerd. Daarop werd besloten de manschappen terug te trekken.” Er volgden bange uren. ”Als de ketelwagen het niet zou houden, zou de ravage niet te overzien zijn geweest.” Een catastrofe zoals in Gellingen in 2004 bedreigde de wijk. Gelukkig kon de bedrijfsbrandweer van BASF het affakkelen versnellen en werd zaterdagnamiddag al een verminderd alarm afgekondigd.

Intussen vonden de Mariaburgers onderkomen bij familie of vrienden. Wie nergens terecht kon, werd door het Rode Kruis of in scholen opgevangen. Ik herinner mij nog hoe chaotisch de eerste momenten verliepen. Rampenplannen waren er amper en toch viel de hulpactie dankzij de solidariteit snel in de plooi. Een man had zijn medicatie vergeten. Hij mocht onder begeleiding even naar huis, maar kwam buiten met zijn papegaai. ‘Tarzan’, zo noemde de buurt de man omwille van zijn schaarse kleding, werd manu militairi uit zijn caravan gezet.”

Bij Ann Van Puyenbroeck (nu 54) zit na 32 jaar de evacuatie nog in haar geheugen. Hier is ze samen met haar kleinkind Mona.

Bij Ann Van Puyenbroeck (nu 54) zit na 32 jaar de evacuatie nog in haar geheugen. Hier is ze samen met haar kleinkind Mona. © Marc Wouters

Bij Ann Van Puyenbroeck zit na 32 jaar de evacuatie nog in haar geheugen. De ketel lag op nog geen 100 meter van ons huis“, vertelt ze. “Ik was eerst niet wakker te krijgen. Ik besefte helemaal niet wat er was gebeurd. We werden dringend verzocht het huis te verlaten. We zijn dan maar naar onze grootouders in Merksem getrokken.” Pas zaterdag in de loop van de namiddag kon iedereen met mondjesmaat weer naar huis. Wie dicht bij het wrak woonde, moest wachten tot zondag.

Het anders zo rustige Mariaburg werd plots voorpaginanieuws.

Het anders zo rustige Mariaburg werd plots voorpaginanieuws. © Marc Wouters

“Zonder afbreuk te doen aan onze eigen brandweer en de inzet van zovele anderen, heeft de tussenkomst van het interventieteam van BASF de gunstige afloop bespoedigd. Hun kennis is absolute wereldtop”, zegt Addiers. BASF heeft een contract met de spoorwegen om in heel België hulp te bieden bij ernstige problemen met scheikundige producten. Op 9 november 1990 werd in het lokale ontmoetingscentrum Elcks Thuys hulde gebracht aan alle hulpverleners. Wijlen Luc Hendrickx hield een emotionele toespraak. “Die ontmoeting heeft ons allemaal deugd gedaan. De bijzondere emoties die de bewoners van de wijk hebben doorgemaakt, waren ook waarneembaar bij de hulpverleners. Vanaf minuut één was dit een interventie tussen leven en dood”, weet Addiers.

Chris Addiers beëindigde in 2016 zijn loopbaan als kolonel- zonecommandant bij de Antwerpse brandweer.

Chris Addiers beëindigde in 2016 zijn loopbaan als kolonel- zonecommandant bij de Antwerpse brandweer. © Marc Wouters

CITTA

Aangeboden door onze partners

Vastgoed

Jobs in de regio