©  DBA

Nog dit jaar kan de spade de grond in, maar veel vragen blijven: 3M graaft 950 tuinen af ... om te beginnen

Chemiebedrijf 3M gaat in een perimeter van 1 tot 1,5 kilometer bij zo’n 950 inwoners van Zwijndrecht de tuinen afgraven tot op zeker 70 centimeter én herstellen. Dat kan vier tot vijf jaar duren. In een tweede fase komen 3.600 inwoners wat verderaf van 3M aan de beurt. Bij hen wordt individueel bekeken wat er nodig is. Dat is aan de Zwijndrechtenaars meegedeeld tijdens twee grote meetings woensdag.

Dirk Hendrikx

Het was een historisch moment op zich. Voor het eerst sinds het uitbreken van de PFOS-crisis een jaar geleden richtte 3M zich rechtstreeks tot de inwoners van Zwijndrecht. In totaal zo’n 4.600 eigenaars van percelen konden zich aanmelden. Er waren twee sessies met telkens tweehonderd plaatsen in een zaaltje van een lokale school, de anderen konden digitaal volgen. Peter Vermeulen, directeur Europa voor 3M, stond in eigen persoon de inwoners te woord. 3M had ook de gemeente Zwijndrecht, Ovam en het Vlaams Agentschap voor Zorg en Gezondheid uitgenodigd.

Pers was niet welkom in de zaal, maar van enig tumult was geen sprake. De mensen luisterden rustig naar de uiteenzettingen en mochten ook vragen stellen. Achteraf waren de commentaren gematigd positief, al blijven nog een aantal vragen onbeantwoord.

Saneren op kosten van 3M

Het gaat dan ook om een monsterproject. 3M neemt het op zich om de gronden van de 4.600 Zwijndrechtenaren te saneren, op kosten van het bedrijf dus. De gemeente is verdeeld in twee zones: een oranje zone vlakbij 3M met de grootste vervuiling en een gele zone die ruwweg tot halverwege het centrum van Zwijndrecht loopt. De 950 bewoners van de oranje zone zullen nog voor 1 juli te horen krijgen wat precies het plan is voor hen. Daarna kunnen ze nog een maand bezwaar indienen. Mogelijk nog dit jaar zullen de graafmachines er aan de slag gaan. De 3.600 bewoners van de gele zone gaan rond de jaarwisseling te horen krijgen wat voor hen de bedoeling is. Afgraven of niet: dat zal afhangen van de precieze metingen. Hoe dan ook zullen zij nog enkele jaren geduld moeten oefenen voor de sanering effectief plaatsvindt.

Bij de 950 oranje eigenaars zal de tuin worden uitgegraven tot 70 centimeter. Maar het zou kunnen dat de PFOS-vervuiling nog dieper zit. Dan moet er dieper worden uitgegraven, zegt schepen Steven Vervaet (Groen) van Zwijndrecht heel gedecideerd. Peter Vermeulen klonk daar tegenover journalisten terughoudend over: hij verwees naar Ovam, voor wie de 70 centimeter een richtgevend cijfer zou zijn. Ovam zelf noemt het een courante diepte, maar doet er verder nog geen uitspraak over.

Bomen zouden gespaard blijven, struiken kunnen uitgehaald worden, maar moeten opnieuw worden geplant. Een boomchirurg zou rondom bomen bekijken tot waar kan worden uitgegraven zonder risico. Gazons worden vervangen door nieuwe grasmatten. In de plaats van de uitgegraven grond komt goede teelaarde, maar volgens Peter Vermeulen is dat nog een logistiek probleem: waar vind je zo snel zo veel goede tuingrond? Omheiningen, hagen en schuttingen: dat wordt geval per geval bekeken.

Vragen die nog blijven:

  • Wat als ik liever heb dat ze van mijn tuin afblijven? 3M heeft ‘saneringsplicht’, maar voor sommige bewoners hoeft het niet.
  • Wat met iemand die aan het verbouwen, is of plannen heeft, en die veel grond gaat verzetten?
  • Wat met grondwater?
  • Wat met regenputten die mogelijk al jaren gecontamineerd zijn met PFOS (en gebruikt worden voor de wasmachine, waardoor de PFOS in kleren en door de huid kan geraken)? 
  • Wat met grond onder opritten: stel dat je het huis verkoopt en de nieuwe eigenaars willen dat opbreken?
  • Wat met kunstgras? Met vijvers? Met mijn zwembad?
  • Wanneer ga ik weer eieren van mijn kippen mogen eten?
  • Ga je niet juist extra veel PFOS weer de lucht insturen met al dat gegraaf? 
  • Hoe moet dat in kleine tuintjes achter rijhuizen waar geen graafmachine bij kan en waar rondom alles potdicht zit? Alles maar met kranen over het dak?

Er waren ook mensen die zich zorgen maakten over het mogelijke waardeverlies van hun huis. “De sanering is er juist op gericht om dat te voorkomen”, zei Peter Vermeulen. En de kostprijs voor 3M? “Dat weten we niet. We hebben wel al reserves aangelegd”. Vorig jaar had 3M aangekondigd 125 miljoen euro opzij te zetten voor de PFOS-vervuiling, maar dat is vermoedelijk maar een eerste schijf.

Het saneringsproject heeft niet direct iets te maken met de gezondheidsschade die mensen al hebben opgelopen door de PFOS in hun lichaam. Een twistpunt is nog tot waar de saneringsplicht van 3M reikt. Steven Vervaet: “Tot waar we vervuiling meten”. Peter Vermeulen: “Vanaf een bepaald punt, bijvoorbeeld buiten de gele zone, zijn er ook andere bronnen van PFOS-vervuiling. Dan is het niet meer op dezelfde manier onze verantwoordelijkheid.” Over deze en andere netelige kwesties heeft 3M beroep aangetekend tegen de aanpak van Ovam, maar dat beroep werkt niet opschortend. De uitspraak ligt bij Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA).

Over hoeveel vervuiling er nog is verder weg van 3M loopt het bodemonderzoek door Ovam nog. Dit saneringsproject heeft ook geen direct verband met Oosterweel, dat nog stil ligt.

(Lees verder onder foto)

Luc Donvil en Katrien Van Remoortere. 

Luc Donvil en Katrien Van Remoortere. © Dirk Hendrikx

Luc Donvil en Katrien Van Remoortere uit de Molenbergstraat vragen zich af hoe de graafmachines in hun tuin en die van de buren gaan geraken. “Kijk naar de foto’s, dat zit allemaal dicht opeen, je kunt er langs geen kant bij. Over de daken dan maar? Dat willen we nog zien. En wat gaat er nog van onze perken overschieten? En wat als de huizen hier toch in waarde gaan dalen?”

De tuin van Luc en Katrien in de Molenbergstraat. 

De tuin van Luc en Katrien in de Molenbergstraat. © rr 

Freya Lesire. 

Freya Lesire. © Dirk Hendrikx

Freya Lesire kwam naar de meeting voor zichzelf en voor haar ouders, die thuis bleven. “Zij zitten in de oranje zone, ik net op de grens daarvan in de gele. Wij willen verbouwen. Hoe dat nu precies moet, is me nog niet duidelijk, maar ik vond wel dat ze het redelijk goed hebben aangepakt vandaag.”

Nancy Meersman vraagt zich af of ze haar betonnen omheining gaan afbreken en weer terugzetten. “En ik heb kunstgras gelegd, omdat ik honden heb. Gaan ze dat ook vervangen?”

Eduard D’Hollander en gebuur Dirk Herremans. 

Eduard D’Hollander en gebuur Dirk Herremans. © DBA

Eduard D’Hollander en gebuur Dirk Herremans hebben allebei torenhoge PFOS-waarden in het bloed, meer dan 700 microgram, terwijl de gevarendrempel op 20 microgram ligt. “Dat blijft, wat ze ook nog gaan doen.” Ze vragen zich ook af hoe lang het allemaal gaat duren. Dat was overigens een veelgehoorde verzuchting, helemaal voor mensen in de gele zone.

Vastgoed

Jobs in de regio