© Google Earth

Nergens meer ontbossing dan in Antwerpen: “Kostbaar bos moet weg voor villa’s met zwembaden”

In geen enkele Vlaamse provincie wordt zoveel ontbost als in Antwerpen, zo blijkt uit cijfers die Groen-parlementslid Mieke Schauvliege verzamelde. “Vaak gaat het om kostbaar bos dat plaats maakt voor luxewoningen met bijbehorende zwembaden, poolhouses en carports”, zegt Schauvliege.

Dirk Hendrikx

Mieke Schauvliege kaartte eerder al aan dat de Vlaamse overheid de bestaande bossen beter moet beschermen. Nadere analyse leert dat vooral in Antwerpen bomen gekapt worden. Bijna de helft van de Vlaamse ontbossing, 42%, gebeurt hier. “Bossen beschermen tegen droogte en opwarming. Die voordelen worden met de kettingzaag neergehaald om plaats te maken voor de luxe van enkelingen”, hekelt Schauvliege.

Tussen 2014 en 2020 verdween 822 hectare bos in de provincie, zoveel als 1.200 voetbalvelden of zes keer het Rivierenhof. Uit haar vragen in het parlement leerde Schauvliege dat ook nog steeds hectares waardevol bos in woonparkgebieden gekapt worden, vooral in gemeenten als Brasschaat, Schilde, Kalmthout en Kapellen. Woonparkgebieden kregen ooit een speciaal statuut om de villa’s in het groen te regulariseren en er mag ook verkaveld en gebouwd worden. “Van de 4.200 hectare meest waardevol bos in Vlaanderen ligt 20% in woonparkgebied”, zegt Mieke Schauvliege. “Wie er wil kappen, krijgt daar meestal toch een vergunning voor.”

(Klik op de afbeelding om uit te vergroten)

Strikter juridisch kader

Het zijn de gemeenten die deze vergunningen verlenen. De Vlaamse overheid geeft alleen maar een vrijblijvend advies, via het Agentschap Natuur en Bos, dat vaak alleen maar even naar het gewestplan zou kijken. “Minister van omgeving Zuhal Demir doet daar niks aan”, zegt Mieke Schauvliege. “De overheid zou voor een strikter juridisch kader moeten zorgen en de adviezen bindend maken. Dan moet er tenminste elke keer een grondig onderzoek worden gevoerd naar de waarde van een bos. Bij andere gronden gebeurt dat al.”

Wie kapt moet elders bomen planten of een vergoeding betalen. “Maar voor wie een riante villa kan bouwen, is dat geen obstakel. En een oud bos vervang je niet zomaar.”

Mieke Schauvliege vernam dat in Kalmthout, Kapellen, Schilde en Brasschaat in 2020, het meest recente cijfer dat ze kreeg, nog tientallen vergunningen werden gegeven, ook in woonparkgebieden. “Het verkavelen in de woonparkgebieden moet stoppen en gemeenten moeten daarvoor hefbomen krijgen.”

Vlaams parlementslid Mieke Schauvliege (Groen) 

Vlaams parlementslid Mieke Schauvliege (Groen) ©  BELGA

“Sluipmoord”

Ook een organisatie als Bos+ kaart al jaren de “sluipende ontbossing” aan. “In de vorm van honderden dossiers voor vaak kleine stukjes grond, maar het eindresultaat is een sluipmoord op het bosareaal”, zegt woordvoerder Bert De Somviele. Hij ziet wel een mogelijke trendbreuk onder deze Vlaamse regering. “We hebben nog geen harde cijfers die dat bevestigen, maar er wordt in de adviezen al meer rekening gehouden met de waarde van de bestaande bossen. Ook is duidelijk dat minister Demir de bosuitbreiding echt ter harte neemt, terwijl dat vroeger een dode letter bleef.”

Gemeenten staan soms onder druk om vergunningen te geven. “Op basis waarvan zou je de ene verkaveling kunnen weigeren als je de andere hebt toegestaan? Een recente gerechtelijke uitspraak geeft gemeenten meer armslag: een rechter vernietigde een vergunning voor een woonproject in Rotselaar omdat de natuur er waardevol was.” Ook Bos+ ziet de vergunningen liever op het Vlaamse niveau. “Nu heb je 300 gemeenten die dat apart beheren. Dat zorgt voor meer lokale druk.”

Andy Pieters, woordvoerder van minister Zuhal Demir, wijst op de verantwoordelijkheid van de gemeenten: “Het Agentschap Natuur en Bos geeft soms ook negatieve adviezen, maar in 60% daarvan geven de gemeenten toch een vergunning.” En dat de N-VA soms in die gemeentebesturen zit? “De minister maakt geen onderscheid in partijkleuren.”

Hij wijst er ook dat er in 2021 al een stuk minder ontbost is dan in de voorbije jaren, 229 hectare, tegenover 270 tot 321 hectare in de jaren daarvoor. Binnenkort wordt ook de regel doorgevoerd dat de gemeenten zelf de compenserende aanplantingen moeten doen, in eigen gemeente of elders. “Nu krijgt Vlaanderen dat nog op zijn bord. Zo is het makkelijk om te ontbossen.” Ook slaat de kapvergoeding op, van 3,6 tot 5,6 euro per m².”

80% van de ontbossingen gebeurt op voor bouw bestemde gronden volgens de woordvoerder. “Doe je dat niet, dan moeten die mensen elders gaan wonen en verhoog je druk op de open ruimte.”

Wat zeggen de burgemeesters?: “Bang om bouwgrond kwijt te spelen”

 

Burgemeester Lukas Jacobs (CD&V) van Kalmthout onderstreept dat zijn gemeente bosrijk is, “19%, het dubbele van het Vlaamse gemiddelde en 3% meer dan het gemiddelde van de provincie Antwerpen.” 

Zo’n 200 hectare zijn woongebied en woonparkgebied. “Dat ligt juridisch vast. Sinds 2017 is het aantal aanvragen voor ontbossing er verdubbeld, van zo’n 20 tot 40 dossiers per jaar, omdat ze in dat jaar met de boskaart uitpakten. Die werd snel afgevoerd en dan kwam de betonstop. Mensen werden bang dat ze hun bouwgrond gingen kwijtspelen. Wij zijn nog vrij streng, maar als we een vergunning weigeren, gaan ze in beroep bij de provincie en krijgen ze daar gelijk. We proberen ook te clusteren. Maar als dan appartementsblokken verrijzen in zo’n groene buurt, protesteren de andere bewoners.”

Overigens: dat de provincie Antwerpen veel bos heeft, plus verschillende gegeerde woongebieden, kan een factor zijn in de verklaring waarom hier zoveel meer gekapt wordt.

In Kapellen zegt burgemeester Dirk Van Mechelen (Open Vld) dat ze strenge verkavelingsnormen hanteren. “In Kapellen Oost moet een perceel minimaal 5.000 m² groot zijn en daarop mag je maximaal 300 m² ontbossen en bebouwen. Groen hanteert brutocijfers over percelen die weinig zeggen over de feitelijke ontbossing.” Kapellen is voor een derde bebost. “En we zien nu meer dat villa’s worden afgebroken en vervangen door nieuwbouw, zonder dat er ontbost moet worden.” 

In Antwerpen laat schepen van ruimtelijke ordening Annick De Ridder weten dat bij elk project naar vergroening wordt gestreefd en dat het ene cijfer dat Groen geeft voor de stad, die 225 hectare ontbossing, weinig zegt. “Vorige week nog hebben we voor 3 miljoen euro het historische Ferrarisbos in Wilrijk van 3,5 hectare groot gekocht om het te vrijwaren.” 

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio