©  hhm

Herentals gaat ‘struikelstenen’ plaatsen om nazislachtoffers te herdenken

Herentals -

Het stadsbestuur wil de herinnering levendig houden aan in Herentals opgepakte politieke gevangenen die tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoord werden in naziconcentratiekampen. Het stadsarchief werkt aan een lijst van deze moedige, maar onfortuinlijke Herentalsenaren. De stad wil hen nog dit jaar herdenken via in het voetpad aangebrachte ‘struikelstenen’.

Marc Helsen

Oorspronkelijk worden ze Stolpersteine genoemd (‘stolpern’ betekent struikelen), een initiatief van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Het zijn kubusvormige betonnen stenen met een messing bovenplaat met daarin een tekst gegraveerd. In de oorspronkelijke versie worden de stenen geplaatst in het trottoir voor de huizen waaruit de Joden verdreven en vermoord zijn. De meesten van hen hebben geen graf, maar op deze manier hebben ze een naam en daardoor blijven zij in herinnering bestaan. Demnig geeft zo ieder slachtoffer een eigen monument. Zijn motto: een mens is pas vergeten als zijn of haar naam vergeten is.

Struikelstenen moeten niet te letterlijk worden opgevat. Je kan er niet over struikelen. “Maar je hoofd en je hart struikelen er wel over”, aldus de kunstenaar. “Door struikelstenen kunnen vragen van kinderen en volgende generaties worden beantwoord en de geschiedenis uitgelegd.”

Razzia’s

In Herentals willen ze dit typische aandenken aan de Holocaust nu ook aanwenden om de eigen slachtoffers van de naziterreur te herdenken. De aanleiding is het feit dat het eind dit jaar alweer tachtig jaar geleden is dat de eerste razzia plaatsvond in Herentals. In de nacht 30 december 1942 pakte de Duitse Sicherheitsdienst toen 31 jongemannen op.

Het was de grootste razzia die ooit werd gehouden in de stad. Van diegenen die deze bewuste nacht uit hun bed werden gelicht, werd een deel pas maanden of jaren later weer in vrijheid gesteld, meestal nadat ze eerst op transport waren gezet naar Duitsland. Anderen, zoals de onfortuinlijke Frans Jongbloed, die amper 18 jaar was toen hij die nacht werd opgepakt, zouden nooit terugkeren. Jongbloed stierf onder afschuwelijke omstandigheden, na een dodenmars vanuit het concentratiekamp Nordhausen, in het dorpje Gardelegen, toen zijn bewakers hem en zijn gezellen in een schuur dreven en die vervolgens in brand staken. 1.016 krijgsgevangenen, de meesten onder hen Polen, werden levend verbrand of doodgeschoten toen ze uit de vuurzee probeerden te ontsnappen.

Oproep

Het stadsbestuur wil nu die eerste grote razzia van eind 1942 dit jaar herdenken en lanceerde daarom een oproep om voorstellen in te dienen voor een projectsubsidie rond de herdenking van het oorlogsverleden en het thema ‘oorlog en conflict’.

Een van de voorstellen sprong in het oog: de plaatsing van een struikelsteen in de St.-Waldetrudisstraat ter herdenking van Léon (ook bekend als Bruno) Puyenbroek, een Herentalse verzetsstrijder die op 19 juni 1944 werd opgepakt. Hij werd gedeporteerd, waarna hij overleed op 11 april 1945, vermoedelijk in het concentratiekamp van Ohrduf, ten zuiden van Gotha in Thuringen. Ohrdruf was in het begin een afzonderlijk kamp, maar werd later een subkamp van Buchenwald, het beruchte vernietigingskamp vlak bij Weimar.

“Het stadsbestuur gaat nu op zoek naar andere nazislachtoffers in de stad en hoopt tegen het einde van het jaar voor elk van hen een struikelsteen te plaatsen. We hebben ook het plan om in een latere fase een erfgoedwandeling langs de struikelstenen te leiden”, zegt schepen van Erfgoed Stefan Verraedt (N-VA).

“De struikelstenen vormen een tastbare verbinding tussen de hedendaagse en historische maatschappijen doordat ze alledaagse plekken duiden via een historische context. Bovendien stimuleren ze reflectie over de blijvende gevolgen van conflicten,” licht schepen van Cultuur Jan Michielsen (CD&V) toe.

Namen niet vergeten

Gunther Demnig startte zijn kunstproject in 1996 met het plaatsen van messing gedenkplaatjes voor de voormalige woonplaatsen van slachtoffers van het naziregime. Ondertussen zijn meer dan 80.000 struikelstenen geplaatst en vormen deze samen het grootste memoriaal van de wereld. In België liggen struikelstenen onder meer in Antwerpen, Gent, Brussel, Charleroi en Menen. Ook in Mol werden struikelstenen aangebracht, ter nagedachtenis van twee Joodse slachtoffers, die er werden opgepakt en later in het concentratiekamp van Auschwitz werden vermoord.

57 Herentalsenaren opgepakt, twaalf keerden nooit terug

In totaal werden 57 Herentalsenaren aangehouden tijdens de bezetting, onder wie zes vrouwen. Twaalf van hen stierven in concentratiekampen (zie foto’s op de gedenkkaart). Qua beroep van de aangehoudenen valt het groot aantal landbouwers op. Wat de ouderdom van de opgepakten betreft, springt in het oog dat een groot deel erg jong was. Er waren zeventien tieners bij, van wie de jongste amper 14 jaar oud was. Daarnaast waren er dertien twintigers.

Aangeboden door onze partners
Meer nieuws uit de Kempen

citta Kempen

Mobiliteit in de Kempen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio