Het kruispunt waar twee jaar geleden twee Joodse zusjes om het leven kwamen. 

Het kruispunt waar twee jaar geleden twee Joodse zusjes om het leven kwamen. ©  BELGA

Na drama waarbij twee zusjes omkwamen: ‘pleinenplan’ om woonbuurten in hele stad autoluw en groen te maken

Antwerpen -

Woonstraten moeten woonerven worden en schoolomgevingen schoolerven. Dat betekent dat de schaarse ruimte in Antwerpen slimmer moet worden ingevuld en het doorgaand verkeer anders georganiseerd. Luk Vanmaele en Maarten Vrebos van het ontwerpbureau Stramien maakten een plan dat de mobiliteit en leefbaarheid verenigt, en noemen het ‘Pleinenplan’.

Patrick Van de Perre, Sacha Van Wiele

Stel je voor. De wijk Dam wordt ontsloten via de klassieke assen zoals de IJzerlaan, Slachthuislaan en Schijnpoortweg. Viaduct Dam wordt afgesloten voor sluipverkeer en de rest van de straten in de wijk zijn uitsluitend voor mensen die er moeten zijn.

Op die manier hertekenen Luk Vanmaele en Maarten Vrebos de hele stad tussen de Ring en de Schelde. “Het wordt steeds drukker in de stad en de fietsers en voetgangers eisen een groter deel van het openbaar domein op. Dat betekent dat we ook de plaats van de auto moeten herzien”, zegt Maarten Vrebos.

Aanleiding tot deze studie was het dodelijk ongeval in de Lange Leemstraat twee jaar geleden, waarbij twee Joodse zusjes om het leven kwamen. “Had je dat kunnen vermijden met een conflictvrij kruispunt? Of moet je het breder zien en een nieuwe visie uitwerken om de omliggende buurten leefbaar en veilig te maken?”, zegt Luk Vanmaele.

De studie gebeurt op vraag van burgerbeweging stRaten-generaal, dat hiermee een blauwdruk wil presenteren voor de stedelijke mobiliteit van de toekomst. “Het is geen plan dat te nemen of te laten is, maar een document dat als basis dient voor het stadsbestuur en andere betrokkenen om op verder te werken”, verduidelijkt Luk Vanmaele.

Druk fietsverkeer in de fietsstraat Grote Hondstraat, waar ook een school gevestigd is. In het ontwerp worden dit soort straten nog verder autoluw gemaakt.    

Druk fietsverkeer in de fietsstraat Grote Hondstraat, waar ook een school gevestigd is. In het ontwerp worden dit soort straten nog verder autoluw gemaakt.   © Joris Herregods

Luwte rond winkels, scholen en pleinen

In feite is het plan vrij eenvoudig. De stad wordt onderverdeeld in clusters van autoluwe leefbuurten, waarin betekenisvolle plekken in kaart gebracht worden. “De bedoeling is om daar het sluipverkeer te weren en tegelijk meer verblijfsruimte te creëren. Buurten blijven bereikbaar voor bestemmingsverkeer maar het doorgaand autoverkeer wordt errond geleid”, legt Maarten Vrebos uit.

In de studie, die niet voor niets een Pleinenplan wordt genoemd, vertrekken onderzoekers vanuit het versterken van een aantal “betekenisvolle” plekken. “Dat kan bijvoorbeeld een school, een winkelgebied of een plein zijn. Deze plekken proberen we met elkaar te verbinden door groene assen, woonerven, tuinstraten of fietsstraten. Zo ontstaan nieuwe verblijfs- en ontmoetingsruimten”, zegt Luk Vanmaele.

Automobilisten blijven zo veel mogelijk op de hoofdwegen als ze in de stad moeten zijn. “Dat zijn in de eerste plaats de Leien, de Plantin en Moretuslei en de Singel, met daarbij nog een aantal wijkstraten die toegang geven tot buurtlussen. Dat moet ervoor zorgen dat de auto zijn plek heeft in de stad, zonder dat de leefbaarheid in het gedrang komt”, vult Maarten Vrebos aan. “In ons ideaalbeeld zou 50 km/u enkel nog kunnen op de hoofdwegen. Al de rest wordt op termijn 30 kilometer per uur.”

Luk Vanmaele (links) en Maarten Vrebos: “Het wordt steeds drukker in de stad en de fietsers en voetgangers eisen een groter deel van het openbaar domein op. Dat betekent dat we ook de plaats van de auto in de stad moeten herzien.” 

Luk Vanmaele (links) en Maarten Vrebos: “Het wordt steeds drukker in de stad en de fietsers en voetgangers eisen een groter deel van het openbaar domein op. Dat betekent dat we ook de plaats van de auto in de stad moeten herzien.” ©  Jan Van der Perre

Filteren waar nodig

In flink wat gevallen volstaat het om verkeerssignalisatie aan te passen of kleine ingrepen uit te voeren om doorgaand verkeer uit woonwijken te weren. In andere gevallen is er meer nodig en wordt voorgesteld om een aantal straten te knippen. Beide ontwerpers zien dit niet als louter verkeersingrepen, maar in de eerste plaats als een aanleiding om meer ontmoetingsruimte te creëren.

“De Rubenslei is daar een voorbeeld van. Door die te knippen ter hoogte van de Louiza-Marialei vermijd je dat er te veel verkeer naar de stationsbuurt gaat. En bovendien verbind je met deze knip het Stadspark met de Via Sinjoor ter hoogte van de Meir. Zo creëer je nieuwe zachte verbindingen”, legt Luk Van Maele uit.

Ook de Scheldekaaien zijn een voorbeeld van. “Na de heraaanleg van de Kaaien moet dit een aantrekkelijke publieke wandelpromenade worden, niet in het minst voor bewoners van de omliggende buurten. “Maar de kaaiweg is nu een drukke as, die in hoge mate voor doorgaand verkeer gebruikt wordt. Niet dadelijk een weg waar kinderen veilig kunnen oversteken. Door de kaaien halfweg autoluw te maken – of zelfs te knippen -, dwing je automobilisten om te rijden langs de Singel of de Leien, wat de bedoeling is als je de stad wil doorkruisen”, zegt Maarten Vrebos.

Passerend verkeer en bestemmingsverkeer in de wijk Dam. In deze wijk moet met een ‘knip’ doorgaand verkeer uit de woonstraten worden gehouden.   

Passerend verkeer en bestemmingsverkeer in de wijk Dam. In deze wijk moet met een ‘knip’ doorgaand verkeer uit de woonstraten worden gehouden.  

“Geen automobilist pesten”

De filosofie om de wijken zoveel als mogelijk te ontzien is niet uniek. In Brussel wordt min of meer hetzelfde gedaan in de buurt rond de Beursschouwburg. “Een goed voorbeeld zijn de superblocks in Barcelona, waarbij het autoverkeer in woonwijken geweerd wordt. Op deze manier slaagt men er daar in om 70% van de publieke ruimte te transformeren van (auto)verkeersruimte naar verblijfsgebied voor voetgangers en fietsers”, duidt Maarten Vrebos.

“Toen ik 1973 in Antwerpen kwam wonen was het nog meer dan nu een stad van en voor de auto. De volgende decennia werd de stad bij stukjes en beetjes heroverd op de auto. Vandaag worden fiets- en tuinstraten aangelegd en park & rides gebouwd in de stadsrand. Maar we zijn er nog lang niet: tijdens de kerstperiode zagen we hoe dominant de auto nog steeds is in de binnenstad, en corona leerde ons dat er nog steeds een schrijnend gebrek is aan open ruimte”, aldus nog Luk Van Maele.

Het Pleinenplan staat op www.stratengeneraal.be.

CITTA

Aangeboden door onze partners

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio