Het erfgoeddepot bevat honderden dozen, gevuld met archeologische vondsten. 

Het erfgoeddepot bevat honderden dozen, gevuld met archeologische vondsten. © Dirk Kerstens

Nieuw erfgoeddepot: het geheugen van onze provincie onder één dak

Het Provinciaal Archeologisch Depot verzamelt vondsten uit 46 steden en gemeenten in de provincie Antwerpen. Dat depot werd overgebracht van de Boomgaardstraat in Berchem naar een veel grotere locatie op de Noordersingel in Borgerhout, waar het maandag officieel werd ingehuldigd. Talloze objecten die eeuwenlang onder de grond verscholen zaten en de afgelopen jaren door archeologen werden opgegraven, worden er veilig onder een dak bewaard. Van een Romeinse sleutel tot twee houten wielen van een oude Keltische strijdwagen.

Elien Van Wynsberghe

Hoewel de gronden in onze provincie een schat aan informatie bevatten over de geschiedenis van onze regio, kent het Provinciaal Archeologisch Erfgoeddepot een bescheiden begin dat nog niet zo heel lang teruggaat. Voor de eeuwwisseling werden tijdens werken al eens archeologische waarnemingen gedaan. Het schaarse vondstenmateriaal en de documentatie daarvan, werden bewaard door de toenmalige dienst Kunstenpatrimonium.

Het is in 1999 dat er een ommezwaai komt. In het kader van de aanleg van de hogesnelheidslijn tussen Antwerpen en de Nederlandse grens wordt een archeologisch onderzoek opgestart dat zich uitstrekt over een gebied van ruim 300 hectaren grond. Er werden archeologische vondsten opgegraven die dateerden van de middensteentijd tot de late middeleeuwen. Een schat aan vernieuwende informatie kwam vrij, zeker over de ijzertijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen. Plots was er nood aan een atelier en aan bergruimte voor het archeologische materiaal. In de kelder onder het Architectuurarchief in de Boomgaardstraat in Berchem werd ruimte vrijgemaakt voor het projectteam.

Gedeputeerde Luk Lemmens, minister van Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele en Ignace Bourgeois bij de inhuldiging van het nieuwe depot.

Gedeputeerde Luk Lemmens, minister van Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele en Ignace Bourgeois bij de inhuldiging van het nieuwe depot. © Dirk Kerstens

De weg naar vandaag

In 2015 werd het depot erkend als onroerend erfgoeddepot. “Deze depots (Mechelen, Antwerpen en de Noorderkempen hebben nog een apart depot, red.) zorgen voor de optimale bewaring van archeologische ensembles”, aldus minister van Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele (N-VA). “Ze hebben ook aandacht voor publiekswerking en zorgen zo voor een breed draagvlak voor archeologie in Vlaanderen. Want wat we in de grond vinden, leert ons bij over wie we zijn. Het vormt de weg naar vandaag.”

 

 ©  Dirk Kerstens

Omdat de ruimte in de Boomgaardstraat te krap werd, drong een verhuis zich op. “Daar zijn we de afgelopen twee jaar mee bezig geweest”, zegt Ignace Bourgeois, archeoloog bij het Provinciaal Archeologisch Depot. “Als provincie Antwerpen trekken we volop de kaart van dit aspect van archeologische erfgoedzorg”, zegt gedeputeerde Luk Lemmens. “We investeerden in de inrichting van een nieuwe locatie. Vandaag is zo ongeveer de laatste verhuisdoos in de rekken gezet. In het voorjaar van 2022 zullen we een opening organiseren voor de sector. Het grote publiek zal kennis kunnen maken met onze werking tijdens de Archeologiedagen in mei. Nadien is het depot te bezoeken op afspraak.”

Bibliotheken, scholen en musea kunnen op hun beurt op aanvraag kijkkasten ontlenen rond bepaalde thema’s of plaatsen. Zo wil het depot haar collectie ontsluiten voor het bredere publiek.

Elk jaar vijftig nieuwe ensembles

Vandaag telt het Provinciaal erfgoeddepot 356 ensembles. “Zo’n ensemble bevat de vondsten van één onderzoek”, legt archeologe Sofie Scheltjens.

De vondsten worden in verschillende ruimtes in het depot bewaard, afhankelijk van de temperatuur en de luchtvochtigheid die ze nodig hebben om optimaal te worden geconserveerd.

Minister Diependaele en gedeputeerde Lemmens bij een archeologische kijkkast. 

Minister Diependaele en gedeputeerde Lemmens bij een archeologische kijkkast. ©  Stefan Dewickere

Een korte rondleiding gidst ons onder meer langs de quarantaineruimte waar voorwerpen die binnenkomen, worden geplaatst in afwachting van hun conservatie. Een reusachtig depot telt honderden dozen vol vondsten, allemaal netjes gelabeld. In een koele ruimte wordt dan weer organisch materiaal bewaard. “Denk aan textiel en leer zoals schoenzolen”, zegt Scheltjens. “Elk jaar komen er zo’n vijftig ensembles bij. Gelukkig is er nog heel veel plaats hier.”

De koele ruimte waar onder meer schoenzolen worden bewaard.

De koele ruimte waar onder meer schoenzolen worden bewaard. © Dirk Kerstens

Voorwerpen die binnenkomen gaan eerst naar de quarantaineruimte.

Voorwerpen die binnenkomen gaan eerst naar de quarantaineruimte. © Dirk Kerstens

Houten wielen van 300 v.C. uit Meerhout

Wat het meest spectaculaire object is dat het Provinciaal Erfgoeddepot bezit? “We hebben het nog niet, maar binnenkort krijgen we twee volledige houten wielen aan, waarschijnlijk afkomstig van een Keltische wagen”, zegt archeoloog Ignace Bourgeois.

In april van dit jaar troffen archeologen bij opgravingen op een terrein in de Koepoortstraat in Meerhout namelijk een waterput uit de ijzertijd aan die bestond uit delen van houten wielen. Een zeldzame vondst, zo stelden de archeologen toen. “De meeste waterputten uit die tijd hebben een vierkanten bekisting van planken, maar deze was gemaakt van hergebruikt hout, met gaten in”, legde Bart Van der Veken van Vlaams Erfgoed Centrum uit. “We wisten toen nog niet helemaal wat we precies gevonden hadden. Nu alle houtvondsten bekeken zijn, werd duidelijk dat de waterputconstructie is gemaakt van delen van houten wielen, specifiek van een oude kar.”

Die wielen zullen in 2022 worden overgebracht naar het provinciaal erfgoeddepot.

Bij de opgravingen in de Koepoortstraat in Meerhout kwam ook een zeldzame waterput, opgebouwd met houten wielen, naar boven.

Bij de opgravingen in de Koepoortstraat in Meerhout kwam ook een zeldzame waterput, opgebouwd met houten wielen, naar boven. © RR

Archeologen tijdens de opgravingen in Meerhout. 

Archeologen tijdens de opgravingen in Meerhout. ©  Bart Van den Langenbergh

Van roestklomp tot Romeinse sleutel uit Ranst

Geregeld botsen archeologen tijdens opgravingen op klompen roest waarvan ze nog geen enkel idee hebben wat die moeten voorstellen.

“Dan wordt onderzocht of het om een interessant voorwerp kan gaan dat de moeite is om te conserveren”, legt Bourgeois uit. “Vaak gaat het om hoefijzers of nagels. Maar soms hebben we geluk en gaat het, zoals hier, om een Romeinse sleutel die werd opgegraven in Ranst en heel mooi bewaard is gebleven.”

Bij opgravingen in Ranst in 2008 ontdekte men meer dan 4.000 jaar aan sporen en vondsten, van de prehistorie tot de Kelten en de Romeinen.

Een Romeinse sleutel.

Een Romeinse sleutel. © Dirk Kerstens

Grafkelder in Sint-Romboutskathedraal

Bij opgravingen in de Mechelse Sint-Romboutskathedraal in 2013, het eerste archeologisch onderzoek ooit in het gebouw, botsten archeologen dan weer op een grafkelder met een houten kistje. “In dat kistje werd onder meer een schedel teruggevonden, zorgvuldig opgeborgen naast andere botfragmenten”, vertelt Bourgeois.

Rondom het bot waren verschillende soorten textiel en pareltjes bewaard. Op de schedel waren inktafdrukken zichtbaar, als van een papier of document dat op de schedel gelegen had. Onderzoek heeft intussen aangetoond dat de relieken rond 1870 op de plek werden begraven, toen de vloer opgebroken was voor de neogotische verbouwing van de kathedraal. De vondsten gaan terug tot in de Romeinse periode en worden nu in het provinciaal erfgoeddepot bewaard. “Ze worden in verband gebracht met de populaire legende van Sint-Ursula”, zegt Bourgeois nog. “Voorwerpen als deze laten ons toe om verhalen te vertellen en die te delen met de mensen. Maar vooraleer we dat kunnen, gaat daar telkens een hele periode van onderzoek aan vooraf.”

Restanten van wat in het houten kistje in de Sint-Romboutskathedraal werd aangetroffen.

Restanten van wat in het houten kistje in de Sint-Romboutskathedraal werd aangetroffen. © Dirk Kerstens

CITTA

Aangeboden door onze partners

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio