De ruime binnenplaats van Fort 2, het Terreplein.

De ruime binnenplaats van Fort 2, het Terreplein. © Patrick Defort/Fort 2 Gidsen

Verenigingen en vleermuizen strijden om beste plekjes in Fort 2

Wommelgem -

Omdat de knopen rond het beheer en de toekomstige bestemming van Fort 2 al even onontwarbaar lijken als die van de Oosterweelverbinding, gaat de gemeente Wommelgem speciaal hiervoor een ‘intendant’ aantrekken. “Hoe we Fort 2 ook zullen herschikken, niemand zal zijn vertrouwde stek de komende jaren direct moeten verlaten”, probeert schepen van Erfgoed Ann Theys (N-VA) de vele verenigingen in het bolwerk gerust te stellen.

Jan Auman

De tribune van het theater in het pas geopende vrijetijdscentrum Brieleke zat goed gevuld maandagavond. Buurtbewoners en vooral vertegenwoordigers van de verenigingen die al decennia thuis zijn op Fort 2, wilden van de gemeente en het door haar aangestelde landschapsbureau Omgeving wel eens horen wat hen zoal boven het hoofd hangt.

Want de laatste tijd gonst het van de geruchten in de gangen van het fort. Aanleiding zijn het beheerplan en bijhorend bestemmingsplan dat de gemeente liet opstellen, in de hoop later van de Vlaamse overheid de nodige subsidies te kunnen losweken. “Wij beschikken jammer genoeg niet over een Marc Coucke om de vele noodzakelijke investeringen te financieren”, gekscheerde Ann Theys.

Schepen Ann Theys en Daphné Roels, erfgoeddeskundige en geograaf van bureau Omgeving, gaven onder ruime belangstelling toelichting bij de toekomstplannen voor Fort 2 in het Brieleke.

Schepen Ann Theys en Daphné Roels, erfgoeddeskundige en geograaf van bureau Omgeving, gaven onder ruime belangstelling toelichting bij de toekomstplannen voor Fort 2 in het Brieleke. © JAA

Vijftig vleermuizen en veertig verenigingen

Een eerste poging in 2020 om zo’n beheerplan te maken liep op een sisser af. Het document werd enigszins verrassend door het Agentschap voor Natuur en Bos afgeschoten. Reden? Fort 2 is een belangrijke overwinteringsplaats voor vleermuizen en geniet daarvoor zelfs Europese bescherming. Natuurpunt, dat om die reden eveneens waakt over het bolwerk, en de Vlaamse administratie vonden dat de kleine zoogdieren er te bekaaid vanaf kwamen. Volgens de laatste tellingen zouden jaarlijks zo’n vijftig diertjes ondersteboven overwinteren in de vochtigste vertrekken van het fort. Dat aantal is stabiel, maar natuurbeschermers geloven dat het kan stijgen wanneer de ideale vochtige omstandigheden gecreëerd worden.

Vleermuizen voelen zich ook goed in de forten. Agentschap voor Natuur en Bos en Natuurpunt willen het de dierne nog meer naar hun zin maken.

Vleermuizen voelen zich ook goed in de forten. Agentschap voor Natuur en Bos en Natuurpunt willen het de dierne nog meer naar hun zin maken. © Hugo Wilocx/Natuurpunt

In juni van dit jaar keurde de gemeenteraad een aangepast beheerplan goed. In het gemeentehuis hopen ze dat de hogere overheden dit keer wel hun fiat geven en vervolgens de geldkraan zullen opendraaien. Maar schepen Ann Theys, die het moeilijke dossier in goede banen tracht te leiden, zit tussen twee vuren. Naast de behoeders van de vleermuizen en de oorlogsmonumenten zijn er namelijk de zowat veertig verenigingen en de honderden andere gebruikers van het fort. Zij zijn niet tuk op donkere vochtige ruimten.

Geen haast

“Moeten wij nu wijken voor die paar vleermuizen”, verwees Ludo Couwels van de koninklijke harmonie De Eendracht naar een verdachte streep over de feestzaal waarin zijn muziekvereniging wekelijks repeteert. “Zo lang dit stuk nog in gebruik is door ‘mensen’, zal het niet worden afgebroken”, probeerde schepen Theys dat doemscenario alvast weg te nemen.

Fort 2 zoals het er volgens de gemeente en landschapsbureau Omgeving binnen 24 jaar idealiter kan uitzien. Met veel plaats voor natuur, waaronder vleermuizen, verenigingen én bezoekers

Fort 2 zoals het er volgens de gemeente en landschapsbureau Omgeving binnen 24 jaar idealiter kan uitzien. Met veel plaats voor natuur, waaronder vleermuizen, verenigingen én bezoekers © Bureau Omgeving

Ze ontkende niet dat het de bedoeling is om in eerste instantie het zogenaamde reduit (ronde binnenfort) en officierengebouw, die beide in zeer slechte staat verkeren, aan te pakken en te restaureren. De verenigingen zullen dan tijdelijk moeten verhuizen.

“Maar eerst is nog veel meet- en studiewerk nodig en moeten we hiervoor budgetten vinden. Al zeker tot 2025 en wellicht nog veel langer zal iedereen ongestoord op zijn oude stek kunnen blijven. In overleg zoeken we intussen naar de beste oplossingen te zoeken voor alle partijen. De komende tien jaar staan er sowieso geen grote ingrepen op het programma”, tilde Theys het delicate fortdossier alvast over de verkiezingen.

Ambities

Want de gemeente heeft - met de hete adem van de hogere overheid in de nek - wel degelijk ambities met Fort 2. Ze gelooft samen met studiebureau Omgeving dat de plek veel meer potentie heeft en bijvoorbeeld toegankelijker en publieksvriendelijker kan worden. Een levendig binnenplein in het reduit, waar gefeest en gemusiceerd wordt. Het opnieuw openleggen van de zogenaamde ‘natte gracht’ in de plaats van het huidige voetbalveld. Bloemenweiden waar de Fortgidsen en hun gevolg tijdens rondleidingen kunnen picknicken. Het zijn maar enkele ideaalbeelden die door het studiebureau getoond werden voor de verre toekomst.

Schepen Ann Theys (N-VA) voor één van de ingangen van Fort 2. “Dit is het meest authentieke van alle forten rond de stad en dat willen we zo houden. We willen het verbeteren voor dieren en gebruikers, maar streven geen massale toestroom na zoals in het fort van Breendonk.”

Schepen Ann Theys (N-VA) voor één van de ingangen van Fort 2. “Dit is het meest authentieke van alle forten rond de stad en dat willen we zo houden. We willen het verbeteren voor dieren en gebruikers, maar streven geen massale toestroom na zoals in het fort van Breendonk.” © JAA

Want zoveel is duidelijk: het omtoveren van Fort 2 tot modelfort voor dieren én mensen zal veel tijd in beslag nemen. Het beheerplan blikt liefst 24 jaar vooruit. Eind dit jaar volgt een officiële publieke consultatie. Begin februari 2022 zou uit het bestemmingsplan duidelijk moeten blijken wat er waar en door wie nog mogelijk zal zijn in het fort.

Ongeruste scouts

Om die moeilijke discussie te modereren, stelt Studiebureau Omgeving voor om een voltijdse projectleider aan te stellen. Een Fort 2-intendant zeg maar, die het dossier in beweging moet krijgen en naar stabiel water loodsen. Het schepencollege heeft die beslissing nog niet genomen, maar staat er niet afkerig tegenover. Er moet volgens Omgeving ook een vzw komen die Fort 2 in de toekomst zal beheren en de knopen doorhakken.

Dat Fort 2 nog een hele tijd onaangeroerd zal blijven, lokte gemengde reacties uit. “Enerzijds zijn we blij dat we kunnen voortdoen. Maar anderzijds maken we ons zorgen dat door die langetermijnplanning hoognodige onderhouds- en herstellingswerken worden uitgesteld. Door de vloer van de eerste verdieping van ‘ons’ officierengebouw kan je op sommige plekken gewoon doorkijken. Ik hou m’n hart vast als daar straks iemand doorheen valt”, gaf een ouder van de scoutsgroep uiting aan zijn bezorgdheid.

Fort 2 in Wommelgem, met de vrij recent aangelegde petanquebanen voor muren waarin volgens kenners ook vleermuizen kunnen wonen.

Fort 2 in Wommelgem, met de vrij recent aangelegde petanquebanen voor muren waarin volgens kenners ook vleermuizen kunnen wonen. © JAA

Schimmel

Ook bij de harmonie en andere verenigingen bestaat de vrees dat het beheer- en bestemmingsplan hoognodige onderhoudswerken op de lange baan zal schuiven. “Terwijl onze instrumenten nu tegen beschimmelde muren staan en het gewoon binnen regent”, klaagt dirigent Tim Boonen van de harmonie. Ann Theys besloot met de melding dat veiligheidsingrepen altijd prioriteit zullen krijgen, los van ambities op langere termijn.

Ward Vervoort stak namens buurtcomité Fort 2 een boodschap in de ideeënbus. “Meer dan de bestemming van de gebouwen en de levensomstandigheden van de vleermuizen is het de bezorgdheid van de omwonenden dat de verkeersoverlast, die nu al aanzienlijk is, opgelost raakt. Dit is een woonerf, maar niemand houdt zich aan de toegelaten snelheid van 20 km/u. De politie controleert nooit”, aldus Vervoort.

Buurtbewoner Ward Vervoort doet zijn duit in het zakje of beter gezegd zijn voorstel in de ideeënbus.

Buurtbewoner Ward Vervoort doet zijn duit in het zakje of beter gezegd zijn voorstel in de ideeënbus. © JAA