Eric, Hilde en Lutgarde voor de foto’s van de dodelijke slachtoffers. Ze vechten al twintig jaar voor rechtvaardigheid. 

Eric, Hilde en Lutgarde voor de foto’s van de dodelijke slachtoffers. Ze vechten al twintig jaar voor rechtvaardigheid. © Ward Bosmans

Eric Jonckheere nadat de rechter hem gelijk gaf. 

Eric Jonckheere nadat de rechter hem gelijk gaf. © put

1 / 2
thumbnail: Eric, Hilde en Lutgarde voor de foto’s van de dodelijke slachtoffers. Ze vechten al twintig jaar voor rechtvaardigheid. 
thumbnail: Eric Jonckheere nadat de rechter hem gelijk gaf. 

Twintig jaar strijd tegen Eternit: “De wereldwijde ‘Ground Zero’ van de asbestproblematiek ligt in Tisselt en in Kapelle-op-den-Bos”

Tisselt -

De drie mensen die aan de overkant van de tafel zitten hebben twee dingen gemeen. Ze woonden in de buurt van Eternit en ze verloren hun geliefden aan longvlieskanker, veroorzaakt door asbest. Hun verhaal is schrijnend en de strijd die ze voerden tegen de eigenaars van Eternit in Tisselt (Willebroek) was heroïsch. Het verhaal van twintig jaar vechten voor rechtvaardigheid.

Ward Bosmans

Hilde Van den Vondel (74) uit Leest (Mechelen) verloor haar broer aan longvlieskanker. ”Hij werd ziek in 2004. Dat was voor mij het sein om mee ten strijde te trekken tegen Eternit.”

Lutgarde Van Buggenhout (71) uit Tisselt (Willebroek) verloor haar echtgenoot. “Hij was maar 50 jaar. Ik ben al in 1998 begonnen om gerechtigheid te krijgen. Mijn huisdokter vond dat ik de hele situatie niet langer binnenskamers moest houden. Ik ben dan beginnen protesteren met flyers en affiches. Later leerde ik Hilde en Eric kennen en sloot ik mij bij hen aan.”

Vier slachtoffers in één familie

Eric Jonckheere (62) woonde vlak bij de fabriek van Eternit in Tisselt en zijn vader was er in dienst. “Ik verloor mijn papa, Pierre Jonckheere, in 1987 aan mesothelioom of longvlieskanker toen hij 59 jaar oud was. In 2000 overleed mijn moeder op haar 67ste aan dezelfde ziekte. In 2003 was het de beurt aan mijn broer Pierre-Paul. Hij was amper 43. De diagnose was eveneens mesothelioom. In 2009 stierf mijn andere broer Stephane op zijn 46ste, ook aan longvlieskanker”, vertelt Eric.

Zijn moeder en zijn twee broers zijn zogenaamde leefmilieuslachtoffers, mensen die niet in de fabriek werken, maar toch asbest in hun longen hebben. De ziekte hangt als een Zwaard van Damocles ook boven Eric’s hoofd. “We weten dat we vol zitten met asbest. Het is afwachten of, en vooral wanneer, we ziek worden.”

Protestacties aan de fabriek van Eternit. 

Protestacties aan de fabriek van Eternit. ©  Herman Ricour

Preventie is meer dan ooit belangrijk, benadrukt Eric. Van asbest word je niet meteen ziek. De kanker manifesteert zich meestal pas jaren later. De strijd die hij samen met de vzw Abeva (Vereniging van Asbestslachtoffers van België) voerde tegen de familie Emsens – de eigenaars van Eternit – is ondertussen gestreden. Het actieterrein heeft zich na twintig jaar verlegd naar preventie.

Sterfbed

Eric besloot in 2000 de ongelijke strijd aan te gaan. Hij was de David die ten oorlog trok tegen de machtige Goliath, dat Eternit was. Het is bewezen dat de familie Emsens al sinds 1963 wist dat asbest gevaarlijk was. Ze hadden er echter nooit iets aan gedaan.

De strijd begon toen bleek dat zijn moeder mesothelioom had in een terminale fase. “Dat mijn vader, die in de fabriek werkte, aan de ziekte gestorven was, konden we nog enigszins begrijpen. Maar mijn moeder had er nooit gewerkt. Ze liet ons, haar vijf kinderen, testen en het bleek dat ook onze longen vol asbest zaten. Ze was heel boos. Als wij allemaal ‘besmet’ waren, wat dan met al die andere duizenden mensen die in de streek woonden? Op haar sterfbed vroeg ze mij om de rechtszaak die ze begonnen was, voort te zetten. Ze was daar vastbesloten in, want eerder had ze al 43.000 euro schadevergoeding van Eternit geweigerd. Nochtans was ze de eerste niet-werknemer aan wie dat ‘financieel plan’ werd aangeboden. De enige voorwaarde die het bedrijf stelde, was dat ze zwijgplicht had. Ze vertikte het om dat ‘zwijggeld’ te aanvaarden.”

Eric besloot in 2000 de ongelijke strijd aan te gaan. Hij was de David die ten oorlog trok tegen de machtige Goliath, dat Eternit was. 

Eric besloot in 2000 de ongelijke strijd aan te gaan. Hij was de David die ten oorlog trok tegen de machtige Goliath, dat Eternit was. ©  Kristof Vadino

vzw Abeva

Eric ging op zoek naar medestanders en werd voorzitter van de vzw Abeva die zijn moeder had opgericht samen met Luc Vandenbroucke, een ander slachtoffer. Hij botste echter vaak op de omerta die er in de regio heerste. Vooral families die een of andere band hadden met Eternit, hielden de lippen stijf op mekaar. Er werkten toen 2.600 mensen bij Eternit. Het bedrijf was overal aanwezig in de buurt. Ze hadden mee de gemeentelijke sportinfrastructuur gebouwd. Als de vader stierf, dan kreeg de zoon of de dochter wel een job binnen het bedrijf. Enzovoort. Hilde en Lutgarde sloten zich wel van bij het begin aan. “Het was niet gemakkelijk. We zijn met de vzw lid geworden van een internationaal netwerk van asbestslachtoffers, zodat we onze ervaringen en onderzoeken konden delen. Dat was belangrijk om de link tussen asbest en mesothelioom te kunnen bewijzen.”

Gerechtigheid

Voor de eigenaars van Eternit was geld duidelijk belangrijker dan gezondheid van de werknemers. Ze wisten hoe gevaarlijk asbest was. Eric sprak een aantal keer met de directie. “Ze vonden het spijtig dat hun naam altijd negatief in de media kwam. Ik zei hen dat ik het ook spijtig vond dat mijn beide ouders en twee van mijn broers op het kerkhof lagen.”

De rechtszaak die zijn moeder begon, wou gerechtigheid voor de vele slachtoffers. “Die gerechtigheid kwam er ook toen de rechtbank ons gelijk gaf. Eternit ging nog in beroep, maar in 2017 werd de eerste uitspraak bevestigd. De nalatigheid van de directie werd erkend en als familie kregen we een schadevergoeding van 25.000 euro. Veel minder dus dan het zwijggeld dat mijn moeder geweigerd had van Eternit. Het belangrijkste voor ons was echter dat Eternit zijn verantwoordelijkheid niet ontliep.”

Asbestfonds

Daarnaast was er ook de vzw Abeva die opkwam voor alle andere slachtoffers van asbest. Zo werd onder impuls van de vzw in 2007 het asbestfonds opgericht. Voor de werknemers bestond het Fonds van beroepsziekten, maar het was de bedoeling dat ook milieuslachtoffers een vergoeding zouden krijgen zonder zware juridische procedure. Aanvankelijk kregen ze weinig steun van de overheid, maar toen een vriend van Guy Verhofstadt overleed aan mesothelioom, kwam alles in een stroomversnelling. Voor de slachtoffers is er nu een forfaitair bedrag per maand en een éénmalige vergoeding. Het Asbestfonds wordt voor de helft gespijsd door de overheid en voor de andere helft door alle bedrijven. Dit was een hele vooruitgang. “Daar zijn we best trots op”, zeggen Eric, Hilde en Lutgarde. “Als we terugkijken, naar aanleiding van onze twintigste verjaardag, zijn we blij dat we toch een steen hebben kunnen verleggen in de rivier.”

 

 ©  Kristof Vadino

Tweehonderd dodelijke slachtoffers

Asbest is nog steeds aanwezig in onze samenleving. Afvalintercommunale Ivarem liet onlangs weten dat het op een jaar tijd maar liefst 354 ton asbest ging ophalen bij 626 gezinnen in Mechelen, Lier, Willebroek, Sint-Katelijne-Waver, Bonheiden, Puurs-Sint-Amands, Berlaar en Nijlen.

Sinds de vzw Abeva in 2015 startte met het oplijsten van dodelijke slachtoffers van asbest in onze regio, staan er al meer dan tweehonderd namen op de lijst. Ook al is de productie van asbest al in 1998 gestopt, het probleem is nog steeds niet de wereld uit. Abeva zet vooral in op preventie en op het asbestvrij maken van gebouwen.

Herdenking

Eric heeft nog steeds contact met de directie van Eternit of Etex, zoals de fabriek nu heet. “We zouden in Kapelle-op-den-Bos graag een herdenkingsmonument oprichten voor alle slachtoffers. In 2023 viert de fabriek haar honderdste verjaardag. Dat zou een mooie gelegenheid zijn om ook eens aan al die doden te denken. De wereldwijde ‘Ground Zero’ van de asbestproblematiek ligt hier, in Tisselt en in Kapelle-op-den-Bos.”

Vandaag is er een nieuw Eternit dat de gemoederen beroerd, het heet 3M. Het asbest is vervangen door PFOS. En de ‘Ground Zero’ ligt nu in Zwijndrecht en in …Willebroek.

 

 ©  BELGA

MEER OVER

Meer nieuws uit regio Mechelen

Mobiliteit in Mechelen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio