Overlevenden van De Zwarte Hand, kort na de Tweede Wereldoorlog. 

Overlevenden van De Zwarte Hand, kort na de Tweede Wereldoorlog. © IF

Eerste leden De Zwarte Hand tachtig jaar geleden opgepakt

Klein-Brabant -

Op 20 september is het tachtig jaar geleden dat de eerste leden van verzetsgroep De Zwarte Hand zijn aangehouden. “Toen op 28 oktober 1941 de laatste werd opgepakt, was de verzetsgroep op twee uitzonderingen na compleet opgerold. Een trieste verjaardag”, zegt Tjen Mampaey die over de verzetsgroep een boek schreef.

Guy Delforge

“De Zwarte Hand was een van de eerste verzetsgroepen van België”, zegt Mampaey. “Al in juni 1940 begon koster Marcel De Mol in Tisselt met het aanleggen van zwarte lijsten van collaborateurs en het verspreiden van illegale drukwerken. Hiervoor deed hij beroep op enkele jonge mannen en zo ontstond een eerste kern. Een van de pamfletten kwam terecht bij Clement Dielis en enkele anderen in Puurs die ook met verzetsplannen rondliepen. Na een vergadering kwam er een samensmelting van de Tisseltse en de Puurse kern en startte De Zwarte Hand officieel begin augustus 1940. Het hoofdkwartier werd naar Puurs overgebracht.”

Tjen Mampaey schreef een boek over De Zwarte Hand.

Tjen Mampaey schreef een boek over De Zwarte Hand. © Guy Delforge

Vrij vlug breidde de groep uit tot vijftien gemeenten in Klein-Brabant en de Rupelstreek, zelfs tot in Wallonië waren er contacten. In september 1941 telde De Zwarte Hand 111 officiële leden en tal van losse medewerkers. Door het verspreiden van pamfletten en kranten wilden ze de bevolking tegen de Duitse bezettingsmacht opstoken en Duitsgezinde Vlaamse verenigingen bestrijden. Ze spioneerden voor Engeland en voorzagen zich van wapens om zich te beschermen en om te kunnen strijden aan de kant van de geallieerden bij een kentering in de oorlogssituatie.

“Grootse sabotagedaden zoals het latere verzet pleegde, zijn er niet”, zegt Mampaey. “Maar één punt maakt De Zwarte Hand toch wel heel speciaal: het gaat over voornamelijk jonge mensen die zich niet neerlegden bij de terreur van de nazi’s en wilden vechten voor vrijheid. De jongsten waren nauwelijks 15 jaar oud, de oudste was 61. De gemiddelde leeftijd was 25 jaar en bijna de helft van de groep was 20 jaar of jonger.”

Ondergrondse activiteiten

“De leden van De Zwarte Hand werden veelal door onvoorzichtigheid opgepakt en daarover wordt dikwijls met onbegrip gereageerd. Maar onvoorzichtig handelen was een van de fundamentele kenmerken van het prille verzet dat helemaal werd bedacht en opgezet door nieuwelingen op het gebied van ondergrondse activiteiten. Ze waren helemaal niet voorbereid op de specifieke omstandigheden van dat soort strijd en konden nog aan niemand raad vragen.” Eind oktober 1941 waren 109 leden opgepakt en via Breendonk naar gevangenissen en concentratiekampen van nazi-Duitsland gevoerd. 72 van de opgepakte leden stierven in de kampen, slechts 37 van hen overleefden. Het draaide uit op een tragedie voor vele families in Klein-Brabant en de Rupelstreek en veroorzaakte levenslange trauma’s.

Op 7 augustus 1943 werden twaalf leiders van de Zwarte Hand gefusilleerd in Lingen.

Op 7 augustus 1943 werden twaalf leiders van de Zwarte Hand gefusilleerd in Lingen. © IF

 

Hoop en moed

“Maar de lotgevallen van De Zwarte Hand vormen ook een verhaal van hoop, moed en strijd voor vrijheid”, zegt Mampaey. “Over keuzes maken en willen opkomen tegen onrechtvaardigheid. Dat is ook de reden waarom ik blijf aandacht vragen voor het verzet. We hebben in Vlaanderen een traditie van het vergoelijken van collaboratie en het minimaliseren van het verzet. Dat komt vooral omdat na de oorlog de collaborateurs zich verenigden in het Vlaams nationalisme. Mensen uit het verzet kwamen van links tot rechts en waren na de oorlog niet verenigd rond een gemeenschappelijke basis. Ik wil er blijven op wijzen hoe belangrijk het verzet is geweest.”

Salonfähig

Tjen Mampaey legt tijdens zijn lezingen ook altijd de link naar vandaag: “Je ziet hoe rechtse ideologieën almaar meer aandacht krijgen. Mensen moeten het gevaar daar van inzien, uit het verleden kunnen ze leren wat er kan gebeuren als je het extremistische gedachtengoed de kans geeft om salonfähig te worden.”

Tjen Mampaey schreef het boek De Zwarte Hand. Het verzet tegen de nazi’s in Klein-Brabant en de Rupelstreek, dat verscheen bij Epo.

MEER OVER

Meer nieuws uit regio Mechelen

Mobiliteit in Mechelen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio