©  KMA

Ongeloof in Pulle: Thomas blijkt Petrus na restauratie kerkschilderij

Pulle -

Voor het eerst in lange tijd zal de Sint-Petrus- en Pauluskerk in Pulle zondagnamiddag te bezichtigen zijn tijdens de Open Monumentendag. Daar is een goede reden voor. De kerkraad van Pulle liet een aantal kunstwerken restaureren en die gaven verrassende geheimen prijs. Zo geven de restaurateurs zondag zelf uitleg over onder meer de ontdekking dat de ongelovige Thomas op een schilderij blijkbaar Petrus is.

Kristin Matthyssen

Tussen 14 en 17u zet de Sint-Petrus en Pauluskerk zondag 12 september de deuren open. Restaurateurs Chantal Siebens en Jan Lermytte van het atelier DoubleFaux (Obeeliks bvba) uit de Antwerpse Tolstraat geven zelf uitleg. Zo werd een van de twee altaren - die van marmer lijken maar eigenlijk beschilderd hout zijn volgens de marmertechniek - helemaal opnieuw “gemarmerd”. Deze manier waarbij via penseelstreken de illusie van (imitatie)marmer wordt gewekt, vraagt echt vakmanschap.

Dit is niet Thomas die de hand van Jezus kust, maar Petrus die de sleutelbos van het Koninkrijk van Jezus ontvangt. 

Dit is niet Thomas die de hand van Jezus kust, maar Petrus die de sleutelbos van het Koninkrijk van Jezus ontvangt. ©  kma

Siebens en Lermytte, gespecialiseerd in trompe l’oeil, muurschilderingen, marmer- en houtimitaties, maltechnieken en de restauratie van schilderijen en beelden, namen ook drie schilderijen onder handen. De Emmaüsgangers en De Vlucht uit Egypte brachten geen noemenswaardige verrassingen aan het licht. “Maar ze zijn wel heel oud”, zegt Siebens. “De Vlucht uit Egypte dateert uit 1641, de tijd dat Jacob Jordaens nog leefde, en komt waarschijnlijk zelfs uit zijn atelier. De Emmaüsgangers is van 1718. Beide schilderijen waren al opgenomen in de catalogus van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium in Brussel.”

Chantal Siebens en Jan Lermytte deden de ontdekking. Hier staan ze bij het reliekschrijn uit de kerk van Pulle dat momenteel een anti-houtwormbehandeling ondergaat. 

Chantal Siebens en Jan Lermytte deden de ontdekking. Hier staan ze bij het reliekschrijn uit de kerk van Pulle dat momenteel een anti-houtwormbehandeling ondergaat. ©  Jan Van der Perre

Maar het schilderij dat de grootste verrassing bracht, was Thomas kust de hand van Christus. Althans, dat was wat ze in Pulle altijd gedacht hebben. “Nu blijkt het dus om Petrus te gaan die de sleutels van het Hemelrijk van Christus krijgt”, zegt Ingrid Van Dijck van de kerkraad van Pulle. “Niemand had die sleutelbos ooit gezien, zo donker en vuil was het doek.”

Chantal Siebens bemerkte de persoonsverwisseling toen onderzoek met UV-licht duidelijk maakte dat onder het mislukte overschilderde hoofd van een persoon van wie de Pullenaars algemeen dachten dat het om de ongelovige Thomas ging, eigenlijk Petrus schuilgaat, die een bos sleutels in zijn hand heeft. Ook de mismeesterde overschilderde onderarm van Jezus is nu weer in verhouding met zijn gespierde bovenarm. Het blijkt zelfs om een mooie kopie van een werk van Rubens te gaan dat in het Carnegie Museum of Art in Pittsburgh (VS) hangt. Het werk is niet gedateerd, maar de restaurateurs sluiten niet uit dat het nog afkomstig is van een leerling van Rubens uit diens atelier, want het is met veel meesterschap en fijne penseelstreken geschilderd. Een originele Rubens is het niet, dát zou nog een veel straffere ontdekking zijn geweest.

(Lees verder onder de foto’s)

De ongelovige Thomas - althans zo werd gedacht - met het mismeesterd hoofd. Let ook op de misvormde onderarm van Christus. Van sleutels is hier geen sprake.  Foto rr

De ongelovige Thomas - althans zo werd gedacht - met het mismeesterd hoofd. Let ook op de misvormde onderarm van Christus. Van sleutels is hier geen sprake.  Foto rr

Het schilderij na restauratie. Thomas is nu Petrus, krijgt de sleutels van het Koninkrijk uit handen van Christus, die opnieuw een onderarm heeft in juist verhouding met zijn bovenarm. 

Het schilderij na restauratie. Thomas is nu Petrus, krijgt de sleutels van het Koninkrijk uit handen van Christus, die opnieuw een onderarm heeft in juist verhouding met zijn bovenarm. ©  rr

“Het werk hing zo’n beetje verstopt in een hoekje omdat het zo lelijk was”, zegt Chantal Siebens. “De kerk onderging in de jaren zeventig een restauratie. Mogelijk heeft iemand van de parochie toen zelf een beschadiging aan het doek proberen te herstellen door er zelf een hoofd over te schilderen, wat niet zo geslaagd was. Via UV-licht ontdekten we dat er een heel ander hoofd onder verborgen zat. Het is altijd spannend afwachten in hoeverre zoiets na beschadiging nog te reconstrueren valt. Maar al gauw vonden we een oor, en een sleutelbos. Zoiets maak je niet dikwijls mee.”

De restaurateurs sluiten niet uit dat iemand van de parochie zelf destijds het hoofd over een beschadiging schilderde. 

De restaurateurs sluiten niet uit dat iemand van de parochie zelf destijds het hoofd over een beschadiging schilderde. ©  rr

Petrus heeft nu opnieuw een normaal hoofd en de sleutelbos van de Hemelpoort. 

Petrus heeft nu opnieuw een normaal hoofd en de sleutelbos van de Hemelpoort. ©  rr

Wie Jan Lermytte en Chantal Siebens van Obeeliks in Antwerpen zelf toelichting wil horen geven, kan zondag tussen 14u en 17u dus naar de kerk van Pulle afzakken. Ook één relikwiekast van de heilige Sint-Antonius die onder de memel zat, bevindt zich in het restauratie-atelier. Op de Dag van de Ambacht zal die relikwiekast in het atelier van DoubleFaux te bekijken zijn. Het verzilverd sarcofaagje met een botje van de Heilige Antonius - waarschijnlijk een kippen- of konijnenknookje anders had de heilige wel twintig armen gehad bij leven, voortgaande op al die relikwieën - bevindt zich nog in de kerk van Pulle.

Dat de kerkraad van Pulle nog zo investeert in de Pulse kerkkunst zal de inwoners waarschijnlijk geruststellen. Ze vonden immers een oproep voor een rondvraag in de bus over welke mogelijke nieuwe invullingen zij voor het kerkgebouw zien.

Het mooi gemarmerd altaar dat helemaal gerestaureerd werd. Het lijkt marmer, maar het is hout. 

Het mooi gemarmerd altaar dat helemaal gerestaureerd werd. Het lijkt marmer, maar het is hout. ©   kma

De Emmaüsgangers. 

De Emmaüsgangers. ©  kma

De Vlucht uit Egypte. 

De Vlucht uit Egypte. ©  kma

Het gerestaureerd altaar in imitatiemarmer. 

Het gerestaureerd altaar in imitatiemarmer. ©  kma

Het reliekschrijn van de Heilige Antonius van Pulle ondergaat een behandeling tegen houtworm in het atelier van Siebens en Lermytte in Antwerpen. 

Het reliekschrijn van de Heilige Antonius van Pulle ondergaat een behandeling tegen houtworm in het atelier van Siebens en Lermytte in Antwerpen. ©  Jan Van der Perre

Het origineel werk Christus geeft de sleutels van het Koninkrijk aan Petrus van Rubens hangt in het Carnegie Museum of Art in Pittsburgh (VS). 

Het origineel werk Christus geeft de sleutels van het Koninkrijk aan Petrus van Rubens hangt in het Carnegie Museum of Art in Pittsburgh (VS). ©  rr

Meer nieuws uit stad en rand

MEER OVER Meest gelezen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio