©  MARC HERREMANS - MEDIAHUIS

Is 3M wel het enige bedrijf dat illegaal gif loost? Specialisten bezorgd over gebrekkige controle

Zwijndrecht -

Tijdens een inspectie bij chemiereus 3M in Zwijndrecht is donderdag nog een tweede giftige stof gevonden in het afvalwater. Ook die was niet aangegeven en kon dus blijkbaar zonder controle in de Schelde geloosd worden. Bovendien zou 3M het afvalwater gemanipuleerd hebben voor de komt van de inspectie. Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) kondigde vrijdag een maatregel aan: 3M moet onmiddellijk stoppen met lozen van gevaarlijke FBSA-stoffen en het bedrijf wordt onder verhoogd toezicht geplaatst.

David Van Turnhout, Jonas RosquinBron: Belga, eigen verslaggeving

LEES OOK: Nog meer schadelijke stoffen zonder vergunning geloosd bij 3M in Zwijndrecht, blijkt na inspectie

Afgelopen woensdag is de milieu-inspectie binnengevallen op de site van 3M in Zwijndrecht naar aanleiding van het lozen van de stof FBSA zonder vergunning. Het ziet er nu naar uit dat 3M zich heeft voorbereid op de komst van de inspectie en de waarden van heel wat PFAS-stoffen bewust verlaagde, meldt VTM Nieuws.

Journalisten gaven de chemiereus al op 13 augustus te kennen dat ze afwisten van de illegale lozing van FBSA. De Vlaamse overheid vermoed nu dat 3M sindsdien het afvalwater extra is beginnen te filteren en verdunnen. Alleen ging het chemiebedrijf iets té grondig te werk. Zelfs de meest voorkomende PFAS-stoffen waren niet meer in het afvalwater te vinden.

Desondanks zijn er voor toxicologe Greet Schoeters voldoende redenen om te stellen dat de lozing van deze stoffen een aanzienlijke risico heeft voor mens en milieu, zo schrijft ze in een wetenschappelijk onderbouwd advies.

Op basis van die informatie besliste de Omgevingsinspectie om 3M te verbieden de proceswaters van de FBSA-houdende processen stop te zetten. Ze mogen niet langer afgevoerd worden naar de waterzuiveringsinstallatie op het bedrijfsterrein van 3M maar moeten verwerkt worden volgens de best beschikbare technieken.

Tegelijk wordt het bedrijf onder verhoogd toezicht geplaatst. Het bedrijf moet voor de volledige duur van elke productiecyclus van deze processen een gedetailleerde inventaris bijhouden van de geproduceerde en opgevangen hoeveelheden proceswater. Wekelijkse analyses van het gezuiverde lozingswater van de waterzuiveringsinstallatie op de site moeten de toezichthouders een correct beeld geven van de waterkwaliteit.

Vrijdag werd ook het parket van Antwerpen geïnformeerd over alle bevindingen via een proces-verbaal. Het bedrijf werd ook aangemaand een omgevingsvergunningsprocedure op te starten.

LEES OOK: Manipuleerde 3M afvalwater afgelopen weken?

Pakkans klein

“Er moet natuurlijk nog heel wat onderzoek gebeuren naar hoe de vervuiling bij 3M is kunnen gebeuren”, verduidelijkt Hendrik Moermans van de Bond Beter Leefmilieu (BBL). “Over het algemeen zijn er duidelijke regels voor het lozen van afvalwater in Vlaanderen. Maar minstens even belangrijk is dat je die regels ook controleert en handhaaft. Je kan de strengste ter wereld zijn, maar als de pakkans klein is glippen vervuilers toch door de mazen van het net. Dat is wat er nu ook is gebeurd.”

De BBL dringt erop aan dat het evenwicht nu zo snel mogelijk moet worden hersteld. “Er is nood aan een betere screening en de impact op het milieu moet in kaart gebracht worden.”

Nauwere opvolging nodig

Ook toxicoloog en professor aan de KU Leuven Jan Tytgat sluit niet uit dat ook andere bedrijven illegaal afvalwater lozen zonder daarbij tegen de lamp te lopen. “Het probleem is natuurlijk erg complex. Chemische bedrijven zoals 3M werken voortdurend aan nieuwe moleculen. Daardoor is het vaak wel moeilijk om illegale lozingen op te sporen, maar het is zeker niet onmogelijk.”

Tytgat benadrukt verder dat het belangrijk is om bij het verlenen van een milieuvergunning de zaak van dichtbij te blijven opvolgen. “Dat gebeurt naar mijn mening te weinig, zeker als die vergunningen eeuwig zijn”, klinkt het. Het lijkt erop dat de Vlaamse overheid te goeder trouw rekent op medewerking van de betrokken bedrijven zelf. Specialisten pleiten nu voor een proactievere werkwijze.

“Rechter zal vergunning vernietigen”

Juridisch lijkt de vergunning van 3M evenmin goed in elkaar te zitten. “Een rechter zal bij de beoordeling van de wettigheid van de vergunningen van zowel 3M als Oosterweel niet anders kunnen dan besluiten dat het om twee onwettige vergunningsbesluiten gaat.” Dat heeft Isabelle Larmuseau, advocaat en docent omgevingsrecht, vrijdag gezegd tijdens een hoorzitting in het Vlaams Parlement.

Chemiebedrijf 3M heeft in september vorig jaar een nieuwe, voortaan eeuwigdurende, vergunning gekregen. Larmuseau wees er vrijdag op dat die werd voorafgegaan door de lichtste vorm van milieueffectenrapport (MER). 3M moest enkel een zogenaamde Project-MER-screening ondergaan, wat er in de praktijk op neerkomt dat er enkel vragen in het Omgevingsloket moesten worden ingevuld. “En dat terwijl er een woonwijk ligt op 1,5 kilometer en er grensoverschrijdende effecten zijn”, zei de advocate.

Gevolgen voor Oosterweel

Wat het Oosterweelproject betreft, is er wel een volledig MER uitgevoerd voor het project zelf. Maar ook voor de verschillende fases van de uitvoering van het project, zoals de graafwerken, waren echter vergunningen nodig en die zijn er niet. Er werd alleen een Project-MER-screening uitgevoerd.

Larmuseau wijst erop dat in de nasleep van dit dossier nu ook de Vlaamse overheid strafrechtelijk aansprakelijk zal zijn. “3M is nog de kleinste crimineel in dit dossier”, voegde ze daaraan toe.

Amerikaans recht toepassen

In de hoorzitting kwam ook hoogleraar Geert Van Calster, gespecialiseerd in Europees milieurecht, aan het woord. Hij gaf een vooruitblik naar de processen die er wellicht zitten aan te komen.

“Het is zeker niet uitgesloten dat men in een Belgische procedure, zeker als die zou worden gevoerd tegen de moedervennootschap, gebruik zal maken van het internationaal privaatrecht”, zei hij. “Waardoor je perfect het Amerikaanse recht zou kunnen toepassen. Dan kom je bij het recht van Minnesota, wat voor aansprakelijkheidsvorderingen best wel eens heel aantrekkelijk zou kunnen zijn.