Het betreffende schilderij. 

Het betreffende schilderij. © Patrick De Roo

Expo in Sint-Andrieskerk toont eerstesteenlegging ‘superkathedraal’

Antwerpen -

In een pas gerenoveerd bijgebouw van de Sint-Andrieskerk vind je vanaf zondag een vrij toegankelijke, kleine expo over de geschiedenis van de kerk en de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. Het pronkstuk is een schilderij waarop keizer Karel V in 1521 de eerste steen legt van de grote verruimingswerken, die tot de zogenaamde superkathedraal hadden moeten leiden.

De directe aanleiding van de tentoonstelling is de in 2020 afgeronde restauratie van de epitaaf, zeg maar het grafmonument, van de hofdames van Mary Stuart. Mary was de Rooms-Katholieke vorstin van Schotland. Nadat die in 1587 onthoofd werd, vluchtten twee hofdames naar Antwerpen en leefden vlakbij de Sint-Andrieskerk. Het epitaaf werd vlak na hun dood in 1620 gemaakt en hangt op een prominente plaats in de kerk.

Normaal wilde de vzw Sint-Andries 2000 vorig jaar daarrond al iets organiseren. Dat is dit jaar meteen groter aangepakt. In de kleine tentoonstelling hangen werken die allemaal een link hebben naar het jaar ’20 of ’21 van de vijf voorbije eeuwen. Telkens gaat het om de geschiedenis van de Sint-Andrieskerk of de ruimere Antwerpse geschiedenis, zoals de kathedraal.

Het gerestaureerde epitaaf van de hofdames van Mary Stuart. Het hangt niet bij de tentoonstelling, maar in de kerk zelf.

Het gerestaureerde epitaaf van de hofdames van Mary Stuart. Het hangt niet bij de tentoonstelling, maar in de kerk zelf. © Patrick De Roo

Het opvallendste stuk is een schilderij ‘Eerste Steenlegging van het Nieuw Werck van de Onzer-Lieve-Vrouwekerk door keizer Karel V’ dat eind jaren 1870 geschilderd is. Het toont hoe de keizer in 1521, vlak nadat de kathedraal af was, het startsignaal gaf voor uitbreidingswerken die de kathedraal nog veel groter zouden maken. Als ze helemaal waren uitgevoerd tenminste, maar verder dan een stuk van de buitenmuur kwam men toen niet.

“De gilden en de ambachten wilden tijdens de Gouden Eeuw van Antwerpen een grotere kapel in de kathedraal”, verklaart Sint-Andriespastoor Rudi Mannaerts die uitbreidingswerken. “Ze hadden ook enkel de burgemeester kunnen vragen, maar ze wilden wat meer bekijks bij de start van hun project en dus nodigden ze de keizer uit. We weten dat de Karel V de steen heeft gelegd, maar veel van de rest van het schilderij is fantasie.”

“Het is de eerste keer in meer dan honderd jaar dat het werk publiek te zien is. Dat danken we aan bruikleengever de Werner Wieland Verzameling, waarvan ook de meeste andere werken van de tentoonstelling komen.”

Sinds de renovatie van het bijgebouw ligt onder andere de zijmuur van de Sint-Andrieskerk bloot. Dat laat pastoor Rudi Mannaerts zien.

Sinds de renovatie van het bijgebouw ligt onder andere de zijmuur van de Sint-Andrieskerk bloot. Dat laat pastoor Rudi Mannaerts zien. © Patrick De Roo

Renovatie bijgebouw

De tentoonstelling vindt plaats in een bijgebouw van de kerk dat tijdens coronabeperkingen volledig vernieuwd is onder begeleiding van de architect die ook het oude justitiepaleis renoveert. “Het is in 1875 gebouwd als zondagsschool en ziet er door een mikmak aan veranderingen doorheen de jaren ondertussen als een typisch Vlaamse parochiezaal uit. Nuttig, maar stijl is iets anders”, vertelt Mannaerts. “En wij houden van stijl. “

De knalgele muren, een toog en een podium hebben plaats geruimd voor de originele inrichting. De muur van de kerk en andere originele stijlelementen liggen terug vrij en het houten plafond komt beter tot zijn recht.

De interpretatie, op maquette, van wat de ‘superkathedraal’ had kunnen worden.

De interpretatie, op maquette, van wat de ‘superkathedraal’ had kunnen worden. © Kasper Dupré

Pastoor Rudi Mannaerts niet overtuigd van maquette ‘superkathedraal’

Het opvallendste stuk van de tentoonstelling in de Sint-Andrieskerk beeldt de eerstesteenlegging van uitbreidingswerken van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal af. De bouw aan dat ‘Nieuw Werck’ of ‘Nieuwerck’ begon in 1521 en zou de kathedraal van de huidige grootte uitbreiden tot een superkathedraal. De werken werden nooit helemaal uitgevoerd en de plannen raakten verloren. Student Archeologie Kasper Dupré maakte een gedetailleerde en historisch beredeneerde maquette van wat het resultaat had kunnen zijn.

Rudi Mannaerts is pastoor van de Sint-Andrieskerk maar is even gepassioneerd bezig geweest met de geschiedenis van die ‘superkathedraal’. Hij heeft ernstige bedenkingen bij de maquette. “Ik vind dat de student in zijn werk iets te weinig heeft beschreven dat het om een interpretatie gaat. En dan nog is het als wetenschapper slecht om de houding aan te nemen dat iets ‘zo geweest zou kunnen zijn’ en het dan aan iedereen te laten zien. Over het feit dat er vier zulke grote torens gemaakt zouden worden, heb ik bijvoorbeeld mijn bedenkingen.” (anro)

CITTA

Meer nieuws uit stad en rand

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio