Jakob Van den Broucke is een van de initiatiefnemers van ‘De Verderzetting’. 

Jakob Van den Broucke is een van de initiatiefnemers van ‘De Verderzetting’. ©  RR

19 uitgeweken Kempense kunstenaars keren terug naar hun heimat

Mol -

Wat is de invloed van de plek waar je opgroeit - je heimat - op je verdere doen en laten? Dat is min of meer de vraag waarover negentien uitgeweken Kempense kunstenaars artistiek reflecteren tijdens een zomerexpo in het Jakob Smitsmuseum in Mol-Sluis. Het levert een erg diverse expo op, gaande van een composthoop onder een glazen koepel over een kajaktocht van Turnhout naar Mol tot een heuse transformatie van Smits’ Achterbos in een atoomdorp.

Je moet wel weten dat de titel van de expo ‘De Verderzetting’ verwijst naar een eerste editie van deze - zeg maar - ‘kunsthappening annex artistiek onderzoeksproces’. Die expo vond twee jaar geleden plaats in het kunstencentrum Tarmac in Meerhout en was opgehangen aan een voettocht die de twee initiatiefnemers Jakob Van den Broucke en Kasper Demeulemeester in de zomer van 2019 ondernamen naar Meerhout.

Kasper Demeulemeester. 

Kasper Demeulemeester. ©  Alexander Meeus

De twee hadden ontdekt dat ze allebei wortels in de Kempen hadden. Jakob is opgegroeid in Meerhout en maakte de tocht vanuit zijn nieuwe woonplaats Gent. Kasper heeft familiebanden met Mol en vertrok vanuit zijn stek in Molenbeek.

Ook toen was het hun missie om artistiek onderzoek te doen naar het belang van hun herkomst - zij noemen het hun ‘heimat’ - op hun artistieke leven. Nu, twee jaar later, is de groep al uitgebreid tot een groep van negentien en de kunstenaar bivakkeren voor ‘De Verderzetting’ van hun queeste in het Jakob Smitsmuseum.

Beladen term

De deelnemende kunstenaars zijn op zijn zachtst gezegd een zeer verscheiden groep: fotografen, dichters, schrijvers, conceptuele kunstenaars … Wat hen bindt, is hun afkomst. Hun wortels liggen in de Kempen, maar de voorbije jaren hebben ze Mol, Westerlo, Meerhout , Turnhout of andere Kempense gemeenten ingeruild voor een andere woonplek: Gent, Brussel, Leuven … Het is die ‘migratie’ die ze tot het thema van deze expo hebben gemaakt. Ze willen het belang van hun heimat ontdekken voor hun artistieke leven.

“We beseffen dat ‘heimat’ een beladen term is”, verduidelijkt Jakob Van den Broucke. “Het woord wordt vaak gerelateerd aan het Vlaams nationalisme. Maar daar blijven we ver vandaan. Ons uitgangspunt is: nagaan hoe we ons vandaag verhouden tot de streek waar we zijn opgegroeid. Ons verleden in de Kempen was vaak een onderwerp in onze gesprekken met vrienden. Waar je vandaan komt en waar je blijft wonen, zijn sterk bepalende momenten in iemands leven.”

Grappig

“Hoe verschillend we aankeken tegen onze heimat, de Kempen, was ook grappig”, vertelt Pieter- Jan Verheyen, een van de deelnemende kunstenaars uit Gent. “Toen ik aan schrijver Koen Peeters uit Turnhout en dichter Bart Janssen uit Mol vertelde dat ik met mijn vriendin de droom had om ooit terug te keren naar hier, werd dat op ongeloof onthaald. ‘Geen haar op ons hoofd denkt eraan dat we ooit nog terugkeren’, lieten ze horen. Ze vonden onze droom erg romantisch. Dit geeft aan hoe verscheiden we terugblikken op onze roots. Voor iedereen is dat anders.”

Alvast die verscheidenheid aan inleving resulteert in een caleidoscopische expo waarbij iedereen vanuit zijn herinnering of biotoop een artistieke inkijk geeft. Een greep: Benjamin Sprengers uit Westerlo toont foto’s van Kempense ‘getormenteerde’ dennenbomen. Pieter-Jan Verheyen gaat bij wijze van performance een boottocht maken van Turnhout naar Mol en doet plaatsen aan waar hij zijn lief ontmoette. Zjef Caers uit Balen onderzoekt hoe ver de schaduw van zijn kerktoren reikt. Kasper Demeulemeester spendeerde veertien uren in het huis van zijn grootmoeder en fotografeerde elk object in het huis. Koen Peeters toont schilderijtjes van zijn moeder en Bart Janssen schreef het gedicht Put, refererend aan de Molse zandputten.

Ook Jakob Smits is opgenomen in de groep van deelnemende kunstenaars. “Zijn werk past in het voortzetten van een traditie”, legt Jakob Van den Broucke uit. “Als je vandaag een beeld maakt van de streek, verhoud je je sowieso tot Smits omdat hij de canon van het Kempense landschap vertegenwoordigt.”

Informatiecentrum

“We willen geen eenduidig beeld scheppen”, legt Jakob Van den Broucke uit. “Iedereen komt wel ergens vandaan. Voor iedereen is die invloed anders. Zo leerde ik tijdens een residentie Alice uit Brighton kennen. Haar achternaam was Gompels. Ik polste bij haar of ze binding had met Gompel, een gehucht in Mol. Die was er niet, maar toen bleek wel dat haar grootmoeder tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Geel was gevlucht voor de bombardementen op Londen. Alice heeft voor de expo haar grootmoeder geportretteerd. Het is die verscheidenheid van mensen die op hun manier kijken naar de streek waar ze zijn opgegroeid, die dit zo boeiend maakt.”

Nog een van de boeiendste aspecten van ‘De Verderzetting’ is dat de kunstenaars zich niet zomaar als ‘tijdelijke bezoekers’ aan de Kempen opdringen. In het Jakob Smitsmuseum hebben ze een heus Informatiecentrum gevestigd waar ze informatie verzamelen over Mol en omgeving. Ze gaan op wandel in het dorp of willen zelfs gaan koken bij Mollenaars. De ingewonnen informatie wordt netjes in plastic mappen opgeborgen en levert opnieuw een artistiek werk op. “We weten niet waar we met dit project naartoe gaan”, zegt Jakob nog, ”We hebben geen duidelijk plan. Er komen steeds weer mensen bij die nieuwe inzichten brengen. Misschien komt er nog een vervolg op ‘De Verderzetting.’”

Bij deze expo hoort een periodiek van tweehonderd pagina’s met bijdragen van de negentien kunstenaars: Alice Gompels, Bart Janssen, Benjamin Sprengers, Charlotte Peys, Emilio Lopez-Menchero, Florian Vanlee, Frederik Willem Daem, Helena Ceuppens, Jakob Van den Broucke, Jan Van Tienen, de nalatenschap van Kasper Demeulemeester, Koen Sels, Koen Peeters, Lot Geukens, Mats Wosky, Nick Geboers, Pieter-Jan Verheyen en Zjef Caers.

‘De Verderzetting’ loopt tot 12 september in het Jakob Smitsmuseum in Mol-Sluis. In het atelier van Jakob Smits (Achterbos 126) kan je werk van Emilio Lopez-Menchero bezichtigen en in de exporuimte van ’t Getouw (Molenhoekstraat 2) het atoomdorp van Helena Ceuppens.

Meer nieuws uit de Kempen

citta Kempen

Mobiliteit in de Kempen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio