Een VR-bril, een smartphone en de software die Jan van Riel en Michiel Carpentier ontwikkelden, meer is er niet nodig om je van zeebenen te verlossen. 

Een VR-bril, een smartphone en de software die Jan van Riel en Michiel Carpentier ontwikkelden, meer is er niet nodig om je van zeebenen te verlossen. ©  Guy Van Nieuwenhuysen

Software als medicijn op voorschrift: Kempens-Antwerps duo ontwikkelt behandeling voor zeebenen

Een technologische oplossing voor de evenwichtsstoornis die we zeebenen noemen? Het kan. Een toevallige ontmoeting tussen de Geelse software-ontwikkelaar Jan van Riel en de Antwerpse evenwichtsexpert Floris Wuyts heeft geleid tot een softwaretoepassing voor de behandeling van patiënten met het Mal de Débarquement Syndroom. Dat is niet onbelangrijk, want naar schatting een half procent van de wereldbevolking heeft zeebenen.

Guy Van Nieuwenhuysen

Soms moet een journalist niet ver zoeken naar nieuws. Dit verhaal begint bij mijn vrouw, die na een citytrip naar Barcelona bleef ‘schommelen’: ze bewoog niet, maar had het gevoel dat ze dat wel deed. Omdat dit gevoel niet verdween, verwees de huisarts haar naar Els Van Aken, neus-, keel- en oorarts in Turnhout, die de aandoening herkende: mal de débarquement.

De neuroloog die mijn vrouw ook raadpleegde, lachte de diagnose weg en vond vooral de remedie – meer gaan shoppen – belachelijk. Maar toen haar broer, Gelenaar Jan van Riel, enkele maanden later klaagde over evenwichtsproblemen die waren begonnen na een harde landing in Chicago, ging bij haar een belletje rinkelen. “Ik had het gevoel alsof ik op een luchtmatras in het midden van het zwembad zat”, vertelt Jan. “Twee jaar lang. De deining die ik ervoer was soms zo erg, dat ik niet meer kon werken.” Op die momenten pakte Jan de fiets en reed hij van Frame 21 in Herentals, waar zijn softwarebedrijf Twintag is gevestigd, naar huis in Geel. Op de fiets had hij geen last van de evenwichtsstoornis.

 

 ©  Jan Van der Perre

Ruimtevaart en evenwicht

Nadat de term mal de débarquement tijdens een familiebijeenkomst was gevallen, ging Jan op zoek. Hij kwam terecht bij professor Fysica en Biostatistiek Floris Wuyts. Hij voert al bijna dertig jaar onderzoek naar evenwicht, onder andere in het Sint-Augustinusziekenhuis in Antwerpen, maar ook in Moskou. “Ik onderzocht 71% van alle kosmonauten die in het ISS-ruimtestation hebben verbleven. Evenwichtsonderzoek en ruimtevaart zijn nauw met elkaar verbonden.”

Ik praat met de professor terwijl hij in een zeiljacht op de Egeïsche Zee dobbert. Hij me toont hoe het evenwichtssysteem werkt. “Steek je vinger eens op? Beweeg hem eens heen en weer? Het beeld is onscherp. Houd nu je vinger stil, maar beweeg je hoofd. Het beeld blijft scherp. Het evenwichtssysteem in onze hersenen stabiliseert de blik. Dat werkt zelfs als je geblinddoekt bent. Maar op mijn zeilboot meet het evenwichtsorgaan niet alleen mijn eigen beweging, maar ook die van de boot. De hersenen corrigeren dat signaal. Ze compenseren de beweging van de boot.”

Wie ooit op een boot zat en weer aan land kwam, herkent dat ongetwijfeld. Aan land blijf je nog even het gevoel hebben dat je schommelt, omdat je hersenen de bewegingen van de boot wat te lang blijven compenseren. “We noemen dat zeebenen. Of ook wel de landziekte.”

Moeilijk te ontdekken

Soms blijven de hersenen die signalen veel te lang corrigeren. Soms zelfs jarenlang. “In dat geval praten we over het Mal de Débarquement Syndroom, kortweg MdDS. Artsen namen de aandoening tot voor kort niet ernstig, omdat ze afwijkt van de klassieke evenwichtsstoornissen. Van MdDS heb je alleen last als je niet beweegt.”

MdDS is geen zeldzame aandoening. Naar schatting een half procent van de wereldbevolking heeft er last van. Toch zijn er gemiddeld negentien raadplegingen nodig vooraleer de ziekte wordt erkend. “Pas in 2020 zijn de criteria voor de diagnose van MdDS officieel vastgelegd”, zegt professor Wuyts, die deel uitmaakte van de internationale groep wetenschappers die deze criteria heeft beschreven.

Het team van Wuyts kan de aandoening sinds kort behandelen in het vermaarde European Institute for ORL-HNS, zeg maar de afdeling neus-, keel- en oorgeneeskunde (NKO) van het Sint-Augustinusziekenhuis in Antwerpen. Jan van Riel was een van de eerste patiënten. “Ik moest plaatsnemen in een ronde cabine met naadloze wanden, waarop strepen worden geprojecteerd. Daarnaar moest ik kijken, terwijl een arts mijn hoofd op een bepaald ritme heen en weer bewoog.”

Virtual reality

Voor die behandeling moest Jan vijf dagen na elkaar voor vier sessies van telkens vier minuten naar het ziekenhuis. Omdat hij tijdens de behandeling niet met de auto mocht rijden, verbleef hij in een hotel. “Na die week was ik vaker symptoomvrij, maar ik vroeg me wel af of er geen eenvoudiger manier was om de behandeling te herhalen. Ik kan me niet permitteren om telkens een week in Antwerpen te logeren.”

Omdat software geen geheimen heeft voor Jan, ontwikkelde hij een virtual-realitytoepassing, in nauw overleg met professor Wuyts. De cabine kan worden nagebootst met een eenvoudige VR-bril en een smartphone. “Maar het gaat verder. Omdat de sensoren in moderne smartphones erg gevoelig zijn, kon ik software ontwikkelen die gegevens uit de bewegingen van patiënten tijdens een behandeling, opslaat en doorspeelt aan de wetenschappers.”

De ontwikkeling van zo’n toepassingen kost geld. Daarom richt Jan samen met vennoot Michiel Carpentier een nieuw bedrijf op, MdDS Reset. “De naam van de start-up spreekt voor zich”, legt Carpentier uit. “Met onze softwaretoepassing kunnen we de hersenen resetten, opnieuw kalibreren, zodat ze geen foutieve informatie meer verwerken.”

Professor Floris Wuyts op een zeiljacht, waar de hersenen het signaal van de dobberende boot corrigeren. 

Professor Floris Wuyts op een zeiljacht, waar de hersenen het signaal van de dobberende boot corrigeren. ©  RR

Klinische proeven

Klinische proeven zijn een belangrijke stap in de verdere ontwikkeling van dit technologisch medicijn. “Die proeven zijn essentieel”, zegt professor Wuyts. “Daarom gaan we op zoek naar dertig patiënten die eraan willen meewerken. De helft van hen krijgt een behandeling in de cabine, de andere helft gebruikt de reset-app. Nadien vergelijken we de resultaten. Er zijn dan nog enkele stappen nodig, vooral juridische, maar het eindresultaat moet zijn dat we de software als medicijn kunnen aanbieden.”

In het ziekenhuis ontmoet Jan patiënten uit heel Europa met dezelfde aandoening. “Omdat de behandeling wereldwijd maar op een drietal plaatsen kan gebeuren, is onze uitvinding belangrijk. Een patiënt uit Israël was na een week in Antwerpen symptoomvrij, maar de aandoening stak meteen weer de kop op nadat hij weer in Tel Aviv was geland.”

“Reizen is een mogelijke trigger voor MdDS”, beaamt professor Wuyts. “Meestal gaat het om een cruise, of om mensen die hebben overnacht op bijvoorbeeld een hotelboot. Het kan ook ontstaan na een ruwe landing met het vliegtuig, of tijdens de treinrit onder het Kanaal.”

“Maar er is ook een tweede groep, waarbij er geen bruuske beweging aan de aandoening voorafgaat. Bijvoorbeeld vrouwen na hun zwangerschap. Het is opvallend dat 95% van de patiënten vrouwen zijn. Er is dus een belangrijke hormonale component. Of erfelijkheid een rol speelt, weten we op dit ogenblik niet.”

“Het knappe van de software die Jan en Michiel ontwikkelen, is dat ze de karakteristieken van de ziekte in kaart brengt. Zo kunnen we de behandeling verbeteren. We stellen ook vast dat we een terugval niet kunnen uitsluiten. In zo’n geval is een verdere behandeling met de software van MdDS Reset een oplossing. Wat Jan en Michiel doen, is fantastisch. Jan is een ervaringsdeskundige die de kennis heeft om die ervaring te vertalen naar een oplossing. Dat is zo’n onwaarschijnlijk complex project dat een universiteit alleen dat niet kan.”

Catho Schoenmaekers toont hoe een patiënt met MdDS in een cabine wordt behandeld. 

Catho Schoenmaekers toont hoe een patiënt met MdDS in een cabine wordt behandeld. © Jan Van der Perre

Doctoraatsthesis

“We nemen het risico om in deze ontwikkeling te investeren”, zegt Michiel Carpentier. “Hopelijk kunnen we deze software aanbieden als een medicijn op voorschrift. Dat voorschrift moet, omdat ook bij de behandeling in eigen omgeving begeleiding van bijvoorbeeld een kinesitherapeut noodzakelijk is. Er is al belangstelling van onderzoeksinstellingen in de Verenigde Staten, Australië, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Als de proeven de werking bevestigen, kunnen we dit commercialiseren.”

Voor studente Catho Schoenmaekers is MdDS het onderzoeksobject van haar doctoraatsthesis. “Behalve de klinische proeven onderzoek ik ook scans van de hersenen van patiënten, om nog meer over de aandoening te weten te komen, én om MdDS meer bekendheid te geven. Vandaag de dag belanden nog te veel MdDS-patiënten bij de psychiater, terwijl dat absoluut niet nodig is.”

Jan van Riel is ondertussen al oplossingen voor gelijkaardige medische problemen aan het ontwerpen.

Vestibulaire migraine: geen hoofdpijn maar duizeligheid

“Mag ik van de gelegenheid gebruikmaken om nog een andere aandoening onder de aandacht te brengen”, vraagt professor Wuyts. “Het gaat om vestibulaire migraine. De meeste evenwichtsaandoeningen komen voor wanneer een patiënt in beweging is, omdat er iets mis is met het evenwichtsorgaan in het binnenoor. Maar sinds enkele jaren weten we dat de meest voorkomende evenwichtsaandoening vestibulaire migraine is, die net als MdDS niet voortkomt uit het binnenoor.” 

“Het is een vorm van migraine waarbij geen hoofdpijn optreedt, maar aanvallen van duizeligheid. Die aanvallen duren van vijf minuten tot 72 uur. Vestibulaire migraine is heel goed te behandelen met de juiste medicatie. Maar ook al is het de meest voorkomende evenwichtsaandoening, toch toont een recente studie aan dat slechts een op de tien patiënten met vestibulaire migraine deze diagnose krijgt.” (gvn)  
MdDS-patiënten die willen meewerken aan de klinische studie, kunnen zich inschrijven via www.mddsreset.com.

MEER OVER Weekendverhalen

Meer nieuws uit de Kempen

citta Kempen

Mobiliteit in de Kempen

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio