Waarom Belgische economie op 23 juni zware klappen kan krijgen

Foto: rr

Waarom Belgische economie op 23 juni zware klappen kan krijgen

Print
Op 23 juni spreken de Britten zich uit over een mogelijke 'Brexit'. Ze beslissen dan in een referendum of het Verenigd Koninkrijk lid blijft van de Europese Unie. Premier David Cameron heeft nieuwe voorwaarden onderhandeld en belooft campagne te voeren om de UK zijn lidmaatschap te laten verlengen, maar heel wat van zijn ministers steunen die mening niet en pleiten voor een 'Brexit'. Dat kan echter ook zeer nefaste gevolgen hebben voor de economie van ons land, zo blijkt uit een studie.

Bank-verzekeraar ING becijferde enkele maanden geleden reeds dat het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie de Belgische economie tegen eind 2017 een half procent van het bruto binnenlands product (bbp) zou kosten. Omgerekend zou dat zowat 2,1 miljard euro zijn. Het EU-gemiddelde van de 'Brexit-kost' ligt op 0,3 procent van het bbp, aldus ING. Volgens de bank zou de mindere export naar de Britten 0,16 procent van het bbp kosten. De bank verwijst naar sommige sectoren die opvallend veel van hun toegevoegde waarde uit de export naar het Verenigd Koninkrijk halen: voeding en dranken, transport en textiel.

Kredietverzekeraar Euler Hermes stelt dan weer dat de economische gevolgen van de Brexit het sterkst voelbaar zullen zijn in Nederland, Ierland en België. Die drie landen zullen de export naar het Verenigd Koninkrijk en de bilaterale investeringen in de komende drie jaar (2017-2019) sterk zien afnemen. Het aantal faillissementen dreigt in België in die periode daardoor met 1 procent te stijgen in een mild scenario. In een scenario met zwaardere gevolgen zou dat kunnen oplopen tot 1,5 procent meer faillissementen.

Voorts rekent Euler Hermes op een krimp van het Belgische bbp in die periode van 0,7 tot 1 procent. Ook Frankrijk, Duitsland en de VS zouden een belangrijke impact kennen. Tot slot liet ook kredietbeoordelaar S&P zijn licht schijnen over de materie. Volgens S&P zijn Ierland, Luxemburg, Malta en Cyprus de Europese landen met de grootste blootstelling aan een Britse exit. Zwitserland, dat geen lid is van de EU, staat op vijf. België staat op plaats 6 in de ranglijst, net voor Nederland. S&P wijst voor de twee Beneluxlanden op de grote export naar Groot-Brittannië en de aanzienlijke investeringen vanuit België en Nederland in het land. De Brexit zou natuurlijk in de eerste plaats de Britse economie zelf treffen.

De Britse overheid verwacht dat het land dan minstens een jaar in een economische recessie zou belanden. Het ministerie van Financiën schetste twee scenario's, waarbij de economie in de milde variant 3,6 procentpunt minder groeit dan onder de huidige omstandigheden mag worden verwacht. Het complete rampscenario schetst een economische achteruitgang met 6 procentpunt. Ook zorgt een Brexit er volgens de overheidsberekeningen voor dat in het ergste geval de huizenprijzen tot wel 18 procent kunnen dalen.

Ook is het zeer aannemelijk dat de inflatie een vlucht zal nemen en de werkloosheid zal oplopen. In het ene geval zou de werkloosheid met zowat 500.000 eenheden stijgen, in het andere met 800.000. Het Britse pond zou 12 tot 15 procent verliezen. Bij de Europese Centrale Bank in Frankfurt zijn ze alleszins "op alles voorbereid", wat ook de keuze van de Britten zal zijn. "De ECB is van mening dat het Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie zou moeten blijven. Het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie halen wederzijds voordeel van elkaar", zei ECB-voorzitter Mario Draghi in mei.

Gegronde vrees?

Zowat alle leden (97 procent) van de Britse kamer van koophandel in België willen in de Europese Unie blijven. De grootste vrees bij een Brexit is zeer duidelijk: "Wat ze het meeste zouden missen, is de toegang tot de Europese eengemaakte markt". Dat zegt Glenn Vaughan, CEO van de British Chamber of Commerce in Belgium.

Bij alle Britse bedrijven is er een zeer sterke overtuiging om in de eengemaakte Europese markt te blijven, zegt Vaughan. Een groot deel van het publiek debat aan de overzijde van het Kanaal spitst zich volgens hem nu toe op het verlaten van de EU, maar met een behoud van een soort bevoorrechte handelsrelatie, zoals bijvoorbeeld Noorwegen heeft. Maar daar gelooft de topman van de Britse kamer van koophandel in België absoluut niet in, wegens onhaalbaar. "Indien de Britten stemmen om de EU te verlaten, zou het zeer moeilijk zijn om tot een dergelijk akkoord voor de toegang tot de eengemaakte markt te komen." De belangrijkste sectoren in de handel tussen beide landen zullen het meest te vrezen hebben van een Brexit: de farmaceutische sector, automotive en chemie, maar ook voeding. "België heeft een heel significant handelsoverschot met Groot-Brittannië. Dat grote handelsoverschot zou geraakt kunnen worden." Vaughan gelooft ook niet dat België veel banken en dies meer uit de Londense City, het financiële hart van Europa, zou kunnen aantrekken indien de Britten Europa de wacht aanzetten. De gevestigde waarden, bijvoorbeeld Frankfurt, zouden dan meer kans maken.

Beurzen

"De beurzen zijn relatief duur geworden en dus rijp voor een correctie", legt De Leus uit. Een Brexit kan zo'n correctie teweegbrengen. "Het kan al op een maand tijd gebeuren. Ik zou beleggers aanraden zich voor het Brexit-referendum (op 23 juni, red.) in te dekken door verkooplimieten in te stellen." Sowieso zou het effect van een Brexit vooral voelbaar zijn in het Verenigd Koninkrijk zelf. "Als je kijkt naar de voorspellingen van de Britse Treasury of anderen, moet je rekenen op een krimp tussen 4 en 6 procentpunt. Je krijgt daar dan een nieuwe financiële crisis", aldus de econoom. "In Europa en België mag je het effect niet overschatten. Het zou een impact hebben op het producenten- en consumentenvertrouwen, waardoor je moet rekenen op een een verlies van 0,3 à 0,5 procentpunt groei." De Leus schat de kans op een Brexit op vijftig-vijftig, afgaande op de laatste peilingen. "We hopen dat het gezond verstand zal zegevieren tegen de mensen die met hun hart gaan stemmen", zegt hij. "Nog 10 à 15 procent van de Britten is onbeslist. Hopelijk zullen die zich fatsoenlijk informeren."

Export

Een Brexit zou onder meer op de handel wegen omdat het land dan in een recessie zou kunnen belanden. Volgens cijfers van het federaal Agentschap voor Buitenlandse Handel was het Verenigd Koninkrijk in de eerste negen maanden van 2015 de op drie na grootste afnemer van Belgische goederen en de op vier na grootste importeur voor België. In euro's gaat het respectievelijk om 23,5 miljard (+9,4%) en 12,8 miljard euro (+1,9%). Dat geeft een positieve handelsbalans van 10,7 miljard euro geeft voor ons land.

De cijfers voor heel 2014 spreken van een positieve handelsbalans van 12,9 miljard euro: 29,5 miljard euro export naar de Britten en 16,6 miljard euro Britse import. Niet alleen die omvang van de Belgisch-Britse handel doet het Verbond van Belgische Ondernemingen (VBO), en bij uitbreiding het hele bedrijfsleven, waarschuwen voor een Brexit. "Dit zou een einde betekenen van het vrij verkeer zonder grenzen en opnieuw handelsbelemmeringen invoeren, zoals douanetarieven", zegt gedelegeerd bestuurder Pieter Timmermans. "Het resultaat daarvan is dat import en export duurder zullen worden. Ook zal een Brexit rechtsonzekerheid brengen voor de Belgische filialen in het VK en voor Belgen die werkzaam zijn in het land."

Het VBO spreekt van meer dan 200 afdelingen van Belgische bedrijven in het Verenigd Koninkrijk. En wat dan met de sectoren en hun Brexit-gevoeligheid? Een studie van ING verwijst bijvoorbeeld naar drie sectoren die opvallend veel van hun toegevoegde waarde uit de export naar het Verenigd Koninkrijk halen: voeding en dranken, transport en textiel. Topman Fa Quix van textielfederatie Fedustria erkent de Britse gevoeligheid, bijvoorbeeld voor het interieurtextiel, dat goed is voor de helft van de Belgische textielactiviteit. "Een derde van de export van interieurtextiel, zoals tapijten en meubelstoffen, gaat naar het Verenigd Koninkrijk. Het is onze eerste markt voor interieurtextiel." Indien de hele sector, met ook technisch en modetextiel erbij, bekeken wordt, dan zijn de Britten de op drie na grootste afnemer, na Frankrijk, Duitsland en Nederland. Volgens Quix was 2015 een goed jaar voor de sector mede dankzij de Britse economie en het goedkopere pond. "Dit was ook nog zo in het eerste kwartaal." Maar het Brexit-referendum brengt de nodige onzekerheid met zich mee. "Er zijn bedrijven die me zeggen dat ze sinds Pasen een vertraging zien op de Britse markt."

Indien de Britten de Unie verlaten, weet de Fedustria-topman niet wat de gevolgen zijn. Op korte termijn vreest hij dat een Brexit een domper op het textieljaar zal zetten. "Geen drama, maar het gaat het verschil maken tussen een goed en een minder goed jaar." Op middellange termijn - 2 à 3 jaar - ziet Quix de situatie iets minder somber in, afhankelijk van welke band het VK zal aannemen ten opzichte van EU. Quix heeft er tot slot vertrouwen in dat de goede handelsrelaties met de Britse afnemers ook bij een Brexit stand zullen houden. Ook de voedingssector verhandelt heel wat met de Britten. "We hebben een grote export naar het VK. Wij zijn een exportsector: 50 procent van de productie wordt geëxporteerd", zegt Nicholas Courant, de woordvoerder van sectororganisatie Fevia. Het grootste deel gaat naar de buurlanden, met Groot-Brittannië op de vierde stek.

 De mogelijke scenario's 

"Het is tijd om deze Europese kwestie in de Britse politiek te regelen." Zo kondigde de Britse premier David Cameron in januari 2013 het referendum over het lidmaatschap van de Europese Unie aan. Maar zal deze historische gok die kwestie ook effectief regelen? En zullen er überhaupt winnaars opstaan na 23 juni? Politieke carrières en partijen, de eenheid van het Verenigd Koninkrijk en de toekomst van Europa: alles ligt in de weegschaal. Een overzicht van mogelijke scenario's.

 

REMAIN WINT

Groot-Brittannië blijft bij de club en de Europese instellingen voeren de toegevingen uit die Cameron bij de andere regeringsleiders in februari heeft bedongen. In een volgende verdragswijziging wordt verankerd dat 'het steeds hechter verbond tussen de volkeren van Europa' de Britten nooit tot verdere politieke integratie zal dwingen, de relaties tussen eurolanden en niet-eurolanden worden gefinetuned en Londen mag de toegang van werknemers uit andere lidstaten tot arbeidsgebonden voordelen jarenlang blokkeren en de kinderbijslag aanpassen aan de lidstaat waar het kind verblijft. Die laatste concessies vereisen wel een wijziging van de Europese wetgeving en dat kan nog wel wat voeten in de aarde hebben. Er wordt immers geknabbeld aan het basisprincipe van het vrije verkeer van werknemers. Het Europees Parlement beloofde alvast zich "bijzonder constructief" op te stellen, maar "het resultaat van een wetgevend proces kan in geen enkel parlement gegarandeerd worden", liet voorzitter Martin Schulz destijds optekenen.

Landen als Duitsland, Nederland, Denemarken en Oostenrijk hebben intussen al interesse getoond om de regels over kinderbijslag over te nemen. Vrijwel het hele Europese establishment herhaalde de voorbije maanden tot in den treure dat het de Britten aan boord wil houden. Maar een ruime overwinning voor Cameron jaagt sommige eurofielen ook angst aan: het schrikbeeld van een versterkte Britse premier die met een hernieuwd zelfvertrouwen zijn Europese agenda gaat pushen in Brussel. "Een aantal eurorealistische voorstellen zullen plots heel tastbaar worden", zo meent Europarlementslid Sander Loones, die met N-VA twee jaar geleden in een Europese fractie met de Britse Conservatieven stapte. Minder glorierijk dreigt het voor Cameron te worden indien de overwinning nipt is. Sommige backbenchers van de Conservatieve partij hebben al laten verstaan dat ook een nipte zege voldoende is om het partijleiderschap van de premier op de helling te zetten. Gaan ook boegbeelden van 'Leave' als Boris Johnson en Michael Gove aan de poten van zijn stoel zagen, of lanceren ze een oproep om de partij te herenigen?

LEAVE WINT

Echt koffiedik kijken wordt het pas bij een nipte nederlaag voor 'Remain'. Houdt Cameron vast aan zijn post? Gaat hij pleiten voor nieuwe onderhandelingen, extra toegevingen en een tweede referendum? Het is precies dat wat de Belgische premier Charles Michel wilde vermijden toen hij in februari de forcing voerde voor een zelfvernietigingsclausule bij de afspraken met Cameron. "Het is extreem duidelijk: Groot-Brittannië kan geen tweede kans krijgen, dat is mijn overtuiging. David Cameron heeft dat trouwens ook zelf gezegd", zo verklaarde de eerste minister toen. Bij een ruime overwinning voor 'Leave' gaan de poppen pas echt aan het dansen. Allereerst in Groot-Brittannië zelf. De dagen van Cameron als premier zijn geteld, maar het zou tot het Conservatieve partijcongres in oktober kunnen duren vooraleer duidelijk wordt wie namens Groot-Brittannië de onderhandelingen over het vertrek uit de Europese Unie zal voeren. En blijft het Koninkrijk intussen Verenigd?

Premier Nicola Sturgeon van Schotland liet al verstaan dat een Brexit "bijna zeker" een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid zal uitlokken. Ook in Noord-Ierland is een grote meerderheid voor Europa. "Het vredesproces werd vergemakkelijkt doordat de grens tussen Ierland en Noord-Ierland minder groot was, maar bij een Brexit wordt dat plots opnieuw een grens tussen Groot-Brittannië en de Europese Unie. Dat zou Ierse nationalisten toch weer voor hereniging met Ierland kunnen doen pleiten", legt politicoloog Dave Sinardet (VUB) uit. Bij een Brexit betreedt ook Europa onbekend terrein. Artikel 50 van het Europees verdrag, de befaamde 'exit clause', wordt dan voor het eerst geactiveerd. Die bepaalt dat de Unie met de betrokken lidstaat een akkoord sluit over de voorwaarden voor de terugtrekking en de toekomstige relaties. Onder welke voorwaarden krijgen de Britten nog toegang tot de interne markt? Dat akkoord moet bekrachtigd worden door een gekwalificeerde meerderheid van lidstaten, na goedkeuring door het Europees Parlement. Lukken die onderhandelingen niet, dan zijn de Europese verdragen na twee jaar gewoon niet meer van toepassing op het vertrekkende land. The Financial Times berichtte al over geheime vergaderingen over de houding die Europa moet aannemen. Volgens die indiscreties zouden met name de Fransen pleiten voor een harde opstelling. Ook Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker verklaarde dat "deserteurs" geen voorkeursbehandeling zullen krijgen. Als Europa uit mededogen een economisch drama in Groot-Brittannië wil helpen vermijden, luidt de redenering, dan kan ook in andere landen het idee ontstaan dat het pad van de exit over rozen loopt en dan dreigt de hele Europese integratie te ontrafelen. De Franse regering denkt uiteraard aan Marine Le Pen en het Front National, maar ook andere landen in oost en west zouden overspoeld worden door een nieuwe golf van nationalisme.

Een harde confrontatie zou Duitsland dan weer niet willen. Ook voor Berlijn komt het er in de nasleep van een Brexit op aan "de boel bij elkaar te houden", zoals een Europese diplomaat het omschreef, maar de Duitsers menen dat een strafexpeditie tegen de Britten de verdeeldheid binnen Europa enkel zal versterken. Het speelt natuurlijk ook dat de Duitsers allergisch zijn voor financiële instabiliteit en enorm veel uitvoeren naar de andere kant van het Kanaal. Het laat zich aanzien dat ook landen als Ierland, Nederland en Scandinavische landen de handelsbanden intact willen houden. "Het zou een grote fout zijn indien een kleinzerige Europese Unie een wraakzuchtige houding gaat aannemen. Groot-Brittannië is de vierde handelspartner van Vlaanderen. Dat eiland drijft niet weg bij een Brexit. We moeten een zo goed mogelijke relatie met de Britten behouden", meent Loones. Heeft N-VA bij een Brexit op het verkeerde paard gewed? "Wij zitten zeer graag in deze fractie, maar we zijn geen slippendragers van Cameron. We hebben altijd meer belang gehecht aan ons eigen partijstandpunt dan aan dat van de fractie." Mogelijk wordt een Brexit ook beantwoord met een roep om meer Europa. Dat scenario doet de ronde - volgend jaar is het de 60ste verjaardag van het Verdrag van Rome - maar het roept vragen op. De blauwdrukken voor verdere integratie in de eurozone vergaren stof. Bovendien is de politieke appetijt klein op het moment dat populisme en euroscepsis hoogtij vieren. Volgend jaar staan er verkiezingen op de agenda in kernlanden als Duitsland, Frankrijk en Nederland. Ook in Oost-Europa struikelen de advocaten van verdere integratie niet over elkaar. Een Europees veiligheidsbeleid dan maar? Zonder de Britten? Enkele dagen na het referendum doet de Commissie alvast haar nieuwe globale veiligheidsstrategie uit de doeken.

 

Nu in het nieuws