Resten van middeleeuwse stadsomwalling gevonden in Terninckstraat

Print
Antwerpen -

Bij een opgraving op een bouwwerf in de Terninckstraat kwamen voor de eerste keer resten van de zuidelijke 16de-eeuwse stadsmuur aan het licht. In de Terninckstraat 22 renoveert Fondatie Terninck haar bestaande dagcentrum en bouwt ze nieuwe aangepaste wooneenheden in het oude gebouwencomplex.

Op het aansluitende perceel met de Terninckgang werd het bestaande gebouw gesloopt en komt een nieuw woonhuis voor personen met verstandelijke en/of fysieke beperkingen. Het archeologische bedrijf van Robby Vervoort voert, onder wetenschappelijke begeleiding van de stedelijke dienst archeologie, het archeologische terreinwerk voor dit nieuwbouwproject uit.

Historische achtergrond

Vanaf de late middeleeuwen werd de stad aan de zuidzijde begrensd door een stadsmuur die de Kronenburgpoort aan de Schelde verbond met de zuidoostelijk gelegen Sint-Jorispoort. Daartussen volgde de muur het tracé van de huidige Begijnenvest en de Schermersstraat.

In de 16de eeuw bouwde Keizer Karel op dezelfde plaats een moderne gebastioneerde versterking, ook Spaanse omwalling genoemd. Deze vijf kilometer lange omwalling bevatte negen bastions (vijfhoekige bolwerken), acht fronten (rechte stukken stadsmuur) en vier monumentale toegangspoorten in Renaissancestijl. Via bruggen over een natte gracht kon men de stad bereiken. Enkel de buitenzijde van de omwalling was gemetseld, achter de muren werd een twintig meter brede aarden wal aangelegd. De Spaanse omwalling was een indrukwekkend bouwwerk en genoot groot aanzien tot ver buiten de grenzen van de Nederlanden.

In de zuidelijke stadsmuur lag centraal een bastion, met oostelijk daarvan de kleine doorgang ‘Begijnenhol’, genoemd naar het 13de-eeuwse begijnhof ‘Hof van Sion’ dat net buiten de wal lag. De muur die nu is aangetroffen binnen het projectgebied is het gedeelte tussen Begijnenhol en Sint-Jorispoort.

Het belang van de vondst

De zuidelijke stadsmuur deed slechts een korte periode dienst en kan nu voor het eerst archeologisch onderzocht worden.

Gebouwd in het midden van de 16de eeuw, werd deze muur twintig jaar later al afgebroken toen de stad onder het bewind van Filips II een citadel opgedrongen kreeg. Onder bevel van Alva werden de stadscontouren hertekend en kwam ten zuiden ervan de citadel of het Zuidkasteel, een groot vestingwerk waar een garnizoen van 2000 Spaanse soldaten werd gekazerneerd om de stad te kunnen controleren. De citadel stuitte op grote weerstand bij de Antwerpenaars, die het bouwwerk ook een dwangburcht noemden. Vanuit de citadel vielen korte tijd later muitende soldaten moordend en plunderend de stad binnen, een episode gekend als ‘de Spaanse furie’ (1576).

Resultaten op de site ‘Terninck’

Tijdens de opgravingen kwamen vier meter dikke muren aan het licht, aan de binnenzijde versterkt door haakse steunberen. De uitgraving is een kijkvenster op de gebeurtenissen van de 16de eeuw. De muren werden tot twee meter onder het huidige maaiveld afgebroken. Men heeft bij de afbraak het metselwerk en de aarden wal gebruikt om de brede stadsgracht die ervoor lag te dempen. Aan de grachtzijde werd de bekleding in natuursteen volledig ontmanteld. Op de genivelleerde stadsmuur kwam vervolgens een laat 16de- tot 17de-eeuwse bebouwing.

Archeologische resten worden verwijderd

Nadat het archeologische onderzoek is afgerond zal de bouwheer de werken verderzetten en zullen de archeologische resten tot aan de onderzijde van de vloerplaat worden verwijderd. Fondatie Terninck heeft anderzijds wel het plan om de herinnering aan de archeologische resten een plaats te geven in het nieuwe ontwerp. Dat kan bijvoorbeeld door in de bovengrondse tuinaanleg het tracé van de stadsmuur te visualiseren.

Meer nieuws uit stad en rand

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio