Wat kan U doen tegen bezetting van Uw grond?

Print
26 JULI 2010 - Kunnen zigeuners zomaar een privéweide bezetten? Is dit dan geen misdrijf? Jawel, het is zelfs een zware overtreding van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Er staan straffen op tot vijf jaar cel en 2,2 miljoen euro boete. Althans dat meent Meester Jan Ghysels, specialist in eigendomsrecht. Hij wil dat het parket optreedt en een onderzoek opent. Wij overlopen met hem de juridische mogelijkheden. Maar niet iedereen is het met de visie van Ghysels eens. De Antwerpse professor-emeritus Armand Vandeplas (strafvordering, KULeuven) acht bestraffing van de bezetters mogelijk, maar alleen op basis van het Veldwetboek. Daardoor zakt de maximumstraf tot 82,5 euro. Vandeplas begrijpt dat de parketten niet optreden.

Maar eerst de feiten. De zigeuners van de evangelische beweging 'Vie et Lumière' hebben eerder een volle week met naar schatting tussen de 250 en de 300 caravans een privéterrein in Nieuwpoort bezet. Burgemeester Roland Crabbe (CD&V) stelde daar drinkwater, toiletten en afvalbakken ter beschikking. Nieuwpoort vroeg en kreeg voor die dienstverlening 400 euro van de zigeuners. Crabbe: "Ik nam dat initiatief omdat de zigeuners bij de mensen die in de buurt van het bezette terrein wonen, gingen aankloppen om te douchen, naar het toilet te gaan e.d. Ik wilde de buurtbewoners die overlast besparen".

Crabbe vroeg aan de eigenaar van het terrein om een kort geding aan te spannen. Die deed dat ook. De kortgedingrechter in Veurne besloot dat de zigeuners "binnen de 24 uur na betekening (afgifte, nvdr) van zijn beslissing weg moesten zijn". Hij legde een dwangsom van 1.000 euro per overtreding op en gaf de gemeente ook de mogelijkheid om de wagens in beslag te nemen als de zigeuners niet zouden vertrekken. Crabbe: "De caravans zelf mochten we niet in beslag nemen omdat daarin vrouwen en kinderen woonden. We hebben echter geen wagens moeten in beslag nemen, want de zigeuners vertrokken binnen de aangegeven tijd. Zo'n inbeslagname zou trouwens heel moeilijk geweest zijn, want de meeste wagens waren geleased. Daarom staan de zigeuners zo sterk".

Crabbe geeft toe dat hij ook een bouwovertreding had kunnen laten vaststellen "omdat niemand caravans mag zetten in agrarisch gebied". "Maar die procedure zou veel te lang duren. Eerst moet de ambtenaar van stedenbouw vaststellingen komen doen en dan gaat zijn proces-verbaal naar het gerecht, waar ook de hele procedure nog doorlopen moet worden. Een kort geding leek ons het efficiëntste en het snelste."

De zigeuners hebben de boer 800 euro schadevergoeding gegeven, maar Nieuwpoort gaat nu een en ander bijpassen. De caravans vertrokken op tijd en werden constant gevolgd door de helikopter van de federale politie tot ze in Wingene waren.

Daar werd eveneens een privaat terrein bezet. Ook daar stapte de eigenaar naar de kortgedingrechter om de bezetting te doen stoppen omdat al zijn gras, dat gemaaid moest worden voor het vee, vertrappeld en onbruikbaar gemaakt was. De kortgedingrechter in Brugge legde bij eenzijdig verzoekschrift een dwangsom van 250 euro op per overtreding. De zigeuners moeten tegen morgen tien uur weg zijn. Ze hebben 300 euro schadevergoeding aan de eigenaar betaald, maar de gemeente Wingene past nog 700 euro bij.

Tot zover de feiten. Een overzicht van de juridische mogelijkheden in dit soort gevallen volgens Meester Ghysels.

WAT KAN HET PARKET DOEN?

1. Mr. Ghysels: "Het parket kan vervolgen op basis de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Meer bepaald op grond van de artikelen 6.1.1.6° en 4.2.1.5°. In Vlaanderen hebben alle gronden een stedenbouwkundige bestemming. Zo zijn ze bijvoorbeeld o.a. landbouwgebied, woongebied of recreatiezone. Voor iedere zone gelden verschillende regels. De bestemming van de gronden ligt vast in gewestplannen, algemene of bijzondere plannen van aanleg en ruimtelijke uitvoeringsplannen. Wie iets doet dat indruist tegen de bestemming van een grond zoals die in het gewestplan staat, pleegt een misdrijf (artikel 6.1.1.6° VCRO). Het misdrijf is dus niet: de bestemming van de gronden wijzigen, het misdrijf is wel: iets doen dat indruist tegen die bestemming. Woonwagens horen niet thuis in een agrarisch gebied. Wie ze toch plaatst in een landbouwzone, pleegt sinds 1 mei 2000 een misdrijf. En dat doen dus de bezetters."

"Maar ook als de gronden bestemd zijn voor verblijfsrecreatie en er dus wel woonwagens zouden mogen staan, dan nog is een vergunning nodig. Niemand kan zonder vergunning een terrein gewoonlijk gebruiken, aanleggen of inrichten om er woonwagens te plaatsen. Wie dat toch doet overtreedt artikel 4.2.1.5° van deze codex."

"De strafsancties zijn niet min. Er is een maximum celstraf van 5 jaar en een boete die tot 2,2 miljoen euro kan oplopen."

"Opgelet: naast zo'n strafrechtelijke boete kan de Vlaamse administratie ook nog eens een administratieve boete opleggen tot maximum 5.000 euro. Het kan immers zijn dat zowel het parket als stedenbouw tegelijk een procedure hebben gestart. Als stedenbouw dan zegt dat de woonwagens wegmoeten en ze zijn niet tijdig weg, dan kan het een administratieve boete opleggen. Die staat los van de procedure bij de strafrechtbank. Ook als de woonwagens vertrekken, blijft de strafzaak lopen."

"Deze zelfde mogelijke straf van 5 jaar en 2,2 miljoen euro boete geldt niet alleen voor de kampeerders die de grond bezetten, maar ook voor boeren die daarvoor toestemming geven eventueel tegen vergoeding, hoewel de zaak hier misschien wat genuanceerder ligt."

"Als de zigeuners wettelijk hun caravans willen neerzetten, dan moet dat op een vergund kampeerterrein. Maar met zoveel zullen ze daar niet kunnen aankomen. Dan zullen ze hun groep dus moeten splitsen. Ze mogen zich in geen geval boven de wet stellen, zoals ze nu doen. Het parket zou efficiënt kunnen optreden door onmiddelijk beslag te laten leggen op één of meer caravans. Het parket zou snelrecht kunnen toepassen. En zelfs als het vonnis later valt, als alle zigeuners al weg zijn en opnieuw in Frankrijk zitten, dan kan die straf desnoods ook daar uitgevoerd worden. Niets doen omdat de bezetters zich toch naar het buitenland zullen begeven, is een slecht signaal. Het zal de criminaliteit zeker doen toenemen. "

2. Daarnaast kan het parket vervolgen voor alle mogelijke randverschijnselen, als die er zijn. Om welke randverschijnselen gaat het?

* Vele mensen denken aan woonstschennis. Ghysels: "Dat is wat overdreven. Er zijn er die vinden dat er al woonstschennis (straf: 2 jaar) is als de weide, waarop de zigeuners staan, op hetzelfde stuk grond ligt als de woning van de boer. Of als op die weide een of andere hut, huis of schuilplaats, "bestemd voor de veehoeders" staat. De straf voor dit soort woonstschennis zou kunnen oplopen tot vijf jaar omdat de bezetters er wilden overnachten. Misschien kan dit gepleit worden, maar ik zou het niet doen, mij lijkt het overdreven."

* "Wel mogelijk is vervolging voor het stukbreken van omheiningen voor het vee (artikel 536 van het strafwetboek): 2 jaar cel en 1.100 euro maximum. En vervolging voor het vernielen van afsluitingen (artikel 545 van het strafwetboek): maximum 6 maanden en 1.100 euro boete. Die straf loopt op tot een jaar en 11.000 euro boete als de feiten worden gepleegd "met het oogmerk om een bezitsaanmatiging op een erf te plegen". Als dus artikel 546 van toepassing is."

MOGEN DE GEMEENTEN AKKOORDEN AFSLUITEN?

In Nieuwpoort sloot de burgemeester een akkoord met de zigeuners. Hij liet zelfs water en nutsvoorzieningen aanbrengen. Mag dit? Mogen de gemeenten en de burgemeesters akkoorden afsluiten met de overtreders?

Ghysels: "Nee. De gemeenten maakten akkoorden met de bezetters. Dat mag helemaal niet omdat het gewestplan niet door een akkoord van de gemeente tijdelijk buiten werking kan worden gesteld. De straf is dezelfde als die voor de gewone bezetters (5 jaar en 2,2 miljoen euro boete). Het feit dat een burgemeester niet de bedoeling heeft om iets te doen dat indruist tegen het gewestplan, maar de bezetters juist weg wil krijgen, doet m.i. niet terzake. Het is de taak van de burgemeester om de orde te handhaven, niet om tijdelijke overtredingen toe te laten."

"Maar in het geval van de burgemeester kan daar nog een vervolging voor samenspanning van ambtenaren bijkomen (artikel 234 strafwetboek). Daarop staat niet alleen 5 jaar cel, maar ook ontzetting uit de burgerlijke en politieke rechten."

(Voor alle duidelijkheid: het parket kan vervolgen maar moét niet vervolgen, het kan om opportuniteitsredenen beslissen om de zaak zonder gevolg te laten, nvdr.)

WAT KAN DE EIGENAAR DOEN?

De eigenaar kan twee wegen bewandelen: een strafrechtelijke en een burgerrechtelijke.

1. STRAFRECHTELIJK

Strafrechtelijk heeft de eigenaar drie mogelijkheden.

* Ghysels: "De eigenaar kan klacht indienen bij het parket. Dat kan dan een onderzoek starten. Maar het parket kan ook gewoon seponeren."

* "Hij kan klacht indienen bij de onderzoeksrechter. Die moét de zaak dan onderzoeken en de raadkamer moet uiteindelijk beslissen of ze voor de rechter komt of niet. Maar in dit geval moet de boer wellicht lang wachten en zullen eventuele burgerlijke procedures maar afgehandeld kunnen worden nadat de strafrechter beslist heeft. Bovendien zal de boer een borgsom moeten betalen om dit onderzoek mogelijk te maken. Die krijgt hij later terug als hij gelijk heeft gekregen."

* "Hij kan de overtreders rechtstreeks voor de correctionele rechtbank dagvaarden. Dan moet hij wel zelf alle bewijsmateriaal inzamelen, wat lang zal duren en kostelijk kan zijn. Ook zal de burgerlijke rechter zich pas uitspreken over eventuele verdere schadeclaims nadat de strafrechter dat gedaan heeft."

2. BURGERLIJK

Burgerlijk kan de eigenaar eveneens drie dingen doen.

* Ghysels: "Hij kan bij de vrederechter een "bezitsvordering" instellen. Dat kan als zijn bezit onrechtmatig bezet of verstoord wordt. De vrederechter kan dan snel optreden, soms van uur tot uur, want het gaat om een kortgedingprocedure. De vrederechter kan de bezetters dus doen verwijderen door de politie."

* "De boer kan een milieustakingsvordering instellen bij de rechtbank van eerste aanleg. Die beslist ook heel snel. Ze houdt in dat de overtreding moet worden stopgezet."

"Maar alleen de gemeente (het college van burgemeesters en schepen én de burgemeester apart), het parket, een milieuvereniging en de stedenbouwkundige ambtenaar kunnen ze opstarten, hoewel dat voor de laatste betwist is. De boer kan het zelf eigenlijk niet. Behalve als de gemeente het niet doet. Dan kan hij zich in de plaats te stellen van de gemeente. Het volstaat om de burgemeester aan te manen en hem te wijzen op de dringende aard. Als er geen snelle reactie komt kan de eigenaar zich in de plaats stellen."

* "Een gewoon kort geding kan ook, maar dat is minder efficiënt, behalve als je het bij uiterste hoogdringendheid doet. Dat kan met een eenzijdig verzoekschrift. Daarbij beslist de rechter heel snel zonder de tegenpartij te horen. Dat gebeurde vandaag. De tegenpartij, de zigeuners dus, kan wel verzet aantekenen tegen de beslissing van de kortgedingrechter en dan komt de zaak opnieuw voor dezelfde rechter."

"Bij een gewoon kort geding moet je bovendien een zaak ten gronde inspannen. Het gaat dan om een schadeclaim voor de burgerlijke rechtbank op basis van artikel 1382 van het burgerlijk wetboek. Dat zullen de boeren uiteindelijk toch moeten doen. Maar zo ontstaan er twee procedures: kort geding en basisprocedure en zoiets sleept lang aan."

"Al deze burgerlijke procedures moet je zelf bekostigen, maar als je wint krijg je ook een vergoeding voor de kosten van de advocaat die je hebt genomen."

 

*****

 

 

VANDEPLAS: VELDWETBOEK WIJZIGEN

 

Niet alle strafjuristen zijn het eens met de visie van Mr. Ghysels. De Antwerpse professor-emeritus Armand Vandeplas (KULeuven, strafvordering), die jarenlang raadsheer was op het Antwerpse Hof van Beroep, heeft op strafgebied een andere visie dan Ghysels. Volgens Vandeplas kunnen de zware straffen uit de VCRO alleen worden toegepast op de eigenaar of de huurder als die de bestemming van de grond willen wijzigen, zo zegt hij. Zijn visie in drie punten.

A. "Een buitenstaander kan nooit een andere bestemming aan gronden geven, alleen de eigenaar (of de huurder) kunnen dat. Ik denk dat die zware straffen mogelijk zijn als een eigenaar zijn landbouwgrond bij herhaling zou verhuren aan caravans of auto's om er op te kamperen of te parkeren. Dan verandert hij de bestemming van de grond en is hij strafbaar. Maar personen die tegen de wil van de eigenaar de grond bezetten, kunnen niet zelf de bestemming wijzigen, zij kunnen op basis van de VCRO dus niet worden gestraft."

Vandeplas geeft toe dat volgens de letterlijke tekst van het decreet "al wie iets doet dat indruist tegen de bestemming van de grond" strafbaar is en niet "al wie de bestemming van de grond wijzigt". Hij geeft ook toe dat men in de tekst van de strafbepalingen van het decreet een onderscheid maakt tussen "de eigenaar" en "de persoon" die een strafbare handeling stelt. Dat schijnt de indruk te wekken dat naast de eigenaar in dit geval ook de bezetter van de grond strafbaar is.

Vandeplas: "De tekst van deze strafbepalingen is dubbelzinnig opgesteld en zou beslist beter geformuleerd moeten worden. Maar de bedoeling van de decreetgever is duidelijk. Het decreet gaat over de ruimtelijke ordening, over de bestemming van de gronden in Vlaanderen. Het moet hier dus gaan om een wijziging van de bestemming van de grond. En dat kan je niet doen door een eenmalige daad, er moet een zekere herhaling en permanentie zijn: het is niet omdat ik één keer een pot confituur verkoop in mijn woning dat die laatste automatisch in een winkel verandert. De bestemming van een grond wijzigen kan alleen maar gebeuren door de eigenaar of de huurder, niet door iemand die op die grond parkeert of kampeert. Ik kan me niet voorstellen dat een strafrechter de VCRO zo zou interpeteren als Meester Ghysels dat doet."

B. Ook de burgemeester kan niet gestraft worden volgens de VCRO, meent Vandeplas. "De burgemeester onderhandelt niet met de bedoeling om de bestemming van de grond te wijzigen, hij onderhandelt net om de bezetters weg te krijgen. Hij bemiddelt dus om zo snel mogelijk de wet opnieuw te doen toepassen. Dat is zeker niet strafbaar. Als je het decreet interpreteert zoals Meester Ghysels dat doet, dan zou de politie nooit nog met gijzelnemers kunnen onderhandelen om de gijzelaars vrij te krijgen, want ze zou dan medeplichtig zijn aan de gijzeling zelf. Nee, zo zit het niet."

Kortom: als de zware straffen van de VCRO kunnen worden toegepast, dan alleen tegen de eigenaar en de huurder van de grond als die de bestemming van de grond echt willen wijzigen.

C. Vandeplas zelf zegt dat hij tegen de bezetters het Veldwetboek zou toepassen. Dat kan echter alleen als er afsluitingen aan de weides zijn, die door de bezetters geopend werden. Wie afsluitingen opent is volgens artikel 88 van het Veldwetboek strafbaar met maximum 82,5 euro boete. Wie zich op een private weg begeeft zonder toestemming van de eigenaar is ook strafbaar met maximum 55 euro. En zo'n weide wordt een weg als daar auto's op rijden. De politierechter moet hierover oordelen.

"Deze straffen zijn natuurlijk erg laag, maar het veldwetboek dateert uit 1886 toen er nog geen auto's met caravans rondreden en het nog de bedoeling was om de weiden van de boeren te beschermen tegen ronddolende koeien. Het Veldwetboek moet gewijzigd worden want wat deze zigeuners doen is een volledig nieuw fenomeen. Het parlement moet ook bezetting van weiden en gronden door auto's en caravans uitdrukkelijk strafbaar maken."

De strafjurist begrijpt de parketten als ze niet vervolgen om opportuniteitsredenen: "Zal je deze Fransen ooit voor de rechter kunnen krijgen? Ze hebben geen adres, hen dagvaarden kost veel geld en een strafzaak leidt uiteindelijk maar tot kleine boetes. Het strafrecht is altijd beter in zijn afschrikking dan in zijn toepassing. Je schiet niet met een bazooka op een mug, ook al kan die heel erg steken."

(Het blijft opmerkelijk dat twee vooraanstaande deskundigen de wetgeving zo verschillend kunnen interpreteren. De ene verwijst naar de letter van de VCRO, de andere naar de geest van diezelfde codex. De ene vermeldt het Veldwetboek niet, de andere schuift dat juist naar voor. Volgens de ene is de maximumboete 2,2 miljoen euro, volgens de andere 82,5 euro. De ene dringt aan op vervolging en inbeslagname van caravans, de andere begrijpt dat de parketten niet optreden. Wat er ook van zij: de wetgeving moet wel heel onduidelijk zijn, als ze zo verschillend kan geïnterpreteerd worden, nvdr).

 

*****

 

 

UITWIJZEN?

 

Een andere vraag die vele mensen zich stellen is: "Kan Binnenlandse Zaken de zigeuners die telkens opnieuw illegaal weiden bezetten niet gewoon uit het land zetten en onder escorte van de politie opnieuw naar Frankrijk begeleiden?"

In een extreem geval zouden deze mensen uit het land verwijderd kunnen worden. Freddy Roosemont, directeur-generaal van de Dienst Vreemdelingenzaken hierover: "Een EU-burger die wettig in België wil verblijven moet zich op de gemeente melden en hij moet na verloop van tijd bewijzen dat hij een inkomen of werk heeft. Dat doen deze mensen niet. Wij beschouwen ze daarom als kortverblijvers (maximum drie maanden). Zulke mensen kunnen uit ons land worden verwijderd als ze geen identiteitspapieren bij zich hebben en dus niet kunnen bewijzen wie ze zijn of als ze "de openbare orde aantasten". Dat laatste heb je bijvoorbeeld als er een proces-verbaal tegen de bewuste persoon is voor slagen aan de politie bij een voetbalmatch of voor diefstal. Er moet geen veroordeling zijn, maar de feiten moeten wel onomstotelijk vaststaan. Het onwettig bezetten van gebouwen of gronden zal niet volstaan om mensen te verwijderen. Zo'n bevel om het grondgebied te verlaten zal telkens individueel zijn, gericht aan één persoon. Het kan dus nooit gelden voor een hele groep. En er zal zeker in het begin geen politie-escorte bij zijn."

 

Nu in het nieuws