CMRO wil gerechtskosten beperken

Print
22 JUNI 2010 - De gerechtskosten in strafzaken zijn in 2009 alweer gestegen. In 2009 werd 94,3 miljoen uitbetaald, maar voor ongeveer 12 miljoen aan facturen niét. De gerechtskosten zijn nu al meer dan dubbel zo hoog als in 2000. Dat blijkt uit een studie van de Commissie voor de Modernisering van de Rechterlijke Orde (CMRO). De CMRO wil dat de nieuwe regering de vergoeding die Justitie aan privébedrijven betaalt voor telefonie- en DNA-kosten, heronderhandelt. Ze vraagt zich af of deurwaarders, die op de derde plaats staan in de top-drie van de gerechtskosten, nog wel een rol te spelen hebben in strafzaken. De CMRO pleit voor een informaticaprogramma dat alle gerechtelijke opdrachten volgt van in het begin tot bij de uitbetaling. Ze wil ook een wet voor deskundigen en vertalers-tolken, want terzake stelde ze nogal wat misbruiken vast. En ze vraagt dat het college van procureurs-generaal bij iedere rondzendbrief berekent hoeveel dit gaat kosten. Een overzicht van de studie en van de reactie van minister De Clerck.

De gerechtskosten zijn in 2009 niet gedaald, zoals Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) in de Kamer beweerde, maar gestegen. Weliswaar betaalde justitie 'maar' 94,3 miljoen uit en in 2008 nog 105 miljoen, maar in 2009 werd voor 12 miljoen aan ingediende facturen niet uitbetaald. De CMRO noemt deze toestand "rampzalig". De kosten, die nu meer dan dubbel zo hoog zijn als in 2000, blijven stijgen. En voor dit jaar is de situatie al niet veel beter. De begroting trekt in 2010 89,5 miljoen euro uit voor gerechtskosten, maar op 31 mei jl. was daarvan al 60 miljoen opgesoupeerd en er waren 7 miljoen achterstallige telefoniekosten!

In de vier jaar tussen 2006 en einde 2009 stegen de sommen die de Federale Overheidsdienst Justitie uitbetaalde voor gerechtsdeurwaarders met 81,9% (tot 13 miljoen in 2009), die voor vertalers en tolken met 13,4% (tot 17,8 miljoen in 2009) en die voor telefonie zelfs met 129,2%. (tot 18,4 miljoen in 2009). Het geplande begrotingskrediet wordt ieder jaar overschreden en omdat de facturen toch betaald moeten worden, moet dan geld worden gezocht op andere posten van Justitie. Dan wordt bv. bezuinigd op personeelskosten door vacante betrekkingen veel later uit te schrijven, zodat een bepaalde periode daarvoor geen loon moet worden betaald. Dit systeem bemoeilijkt de werking van het gerecht natuurlijk.

De stijging van deze gerechtskosten is voor een deel normaal. Er zijn nu veel meer gerechtelijke dossiers dan tien jaar geleden. Bovendien wordt de criminaliteit almaar internationaler, wat veel extra kosten voor vertalingen vereist. Tenslotte biedt de moderne technologie aan de boeven veel mogelijkheden. Om te achterhalen wat criminelen doen zijn grote investeringen in technologie nodig.

De CMRO waarschuwde er terzake voor dat de gerechtskosten van alles wat opsporing van criminele feiten op het internet betreft, niet in deze cijfers zitten. Steeds meer gaan criminelen via het internet telefoneren. Die gesprekken afluisteren wordt heel complex en dus duur, omdat er veel meer leveranciers bij betrokken zijn dan bij het aftappen van telefoonlijnen of gsm's.

HOE BESPAREN?

Namens de CMRO deden de voormalige rechtbankvoorzitter van Dendermonde, Freddy Troch, en vicevoorzitter Jean-Paul Janssens, een resem voorstellen om te besparen.

Vooraf beklemtoonde Janssens dat de gerechtskosten maar kunnen beperkt worden als iedereen samen optreedt. De magistraten zelf moeten er zich van bewust worden wat hun opdrachten kosten. Dat kan echter alleen als een helder informaticaprogramma de kosten van alle onderzoeksdaden kan berekenen. De CMRO pleit voor een softwareprogramma dat de gerechtskosten kan opvolgen, vanaf de vraag van politie of justitie tot de uitbetaling. Dat bestaat nu niet. Daardoor is controle onmogelijk, omdat men meestal de aanvankelijke vordering van parket of onderzoeksrechter niet kent. Wel organiseerde de toenmalige minister van Justitie Laurette Onkelinx (PS) begin 2007 twee experimentele projecten met zo'n softwareprogramma in Nijvel en Leuven. Maar dat programma bleek een totaal fiasco: er was geen zicht op het feit of de kosten effectief waren betaald; de politiekosten zaten niet in het systeem; de bedragen van de kosten konden bij verhoging van de barema's niet veranderd worden; de gegevens over de gerechtskosten moesten nog steeds via het secretariaat van het parket naar de Dienst Gerechtskosten op Justitie gestuurd worden. Kortom: er was geen toegevoegde waarde, noch voor de gebruikers van het programma, noch voor Justitie. Een Belgenmop. De CMRO wil een nieuw programma.

De CMRO spreekt zich uitdrukkelijk uit voor een vaste tarifering voor alle diensten en opdrachten en ze wil voorts dat alle richtlijnen en rondzendbrieven van het college van procureurs-generaal de financiële gevolgen van de genomen beslissingen bevatten. De CMRO zegt dat het makkelijk is om een nultolerantie voor geweld in het gezin uit te vaardigen, zoals het parket van Luik deed, maar de kosten van de huisvesting van de dader moeten wel door Justitie worden betaald. En dat vergeet men. Magistraten moeten geen managers worden, maar ze moeten wel oog hebben voor de financiële gevolgen van hun beslissingen. Tenslotte moet ook een reeks wetten worden gewijzigd.

Als de voorstellen van de Atomiumwerkgroep gerealiseerd zouden zijn, dan zou de korpschef een budget hebben gekregen. Hij zou dan zelf ervoor moeten zorgen dat daarmee de gerechtskosten betaald worden.

Het CMRO formuleerde nu al een reeks concrete voorstellen.

1. Troch vond dat de nieuwe regering dringend de tarieven die Justitie moet betalen aan de telecombedrijven en aan firma's die DNA-tests doen, moet heronderhandelen.

Een DNA-test is hier drie keer te duur, hij kost in bepaalde gevallen tot 400 euro tegen slechts 120 euro in het buitenland. In 2009 betaalde Justitie 7,1 miljoen euro uit voor DNA-tests. Troch merkte op dat de honoraria voor de expertises onder druk van lobbywerk in enkele maanden tijd - tussen april en november 2007 - plots werden verhoogd. In 2007 werd een werkgroep opgericht om na te gaan hoe men de kosten van de DNA-onderzoeken kon drukken. Die moest haar voorstellen klaar hebben tegen 31 januari 2008. Tot op vandaag is nog geen rapport bekend!

Ook de kosten voor het afluisteren van telefoons en het opsporen van telefoonnummers kunnen volgens Troch minstens de helft lager. In de meeste ons omringende landen, zoals Nederland en Frankrijk, moeten die kosten trouwens meestal door de telecomoperatoren zelf worden gedragen.

2. De CMRO pleit verder voor een wet op de gerechtsdeskundigen. Nu is er geen enkel criterium om die te benoemen en er is ook nauwelijks controle op hun werk. De eisen waaraan deskundigen én hun verslagen moeten voldoen moeten in de wet staan.

Momenteel worden soms verkeerde deskundigen aangesteld, die allerlei nutteloze kosten maken. Vooral boekhoudkundige onderzoeken leveren niet steeds een meerwaarde op. Er zijn ook grote verschillen in de honoraria voor precies dezelfde prestaties in de verschillende gerechtelijke arrondissementen. En er is nog altijd geen officiële lijst van deskundigen. Elke rechtbank heeft zijn eigen willekeurige lijst. Bij deskundigen is het ook van belang om na te gaan wat hen juist is gevraagd. Want nu kan justitie dat niet controleren. Alleen bij telefoniekosten kan worden nagegaan of de aanvankelijke vraag wel klopt met de dienst die door de deskundige op de factuur wordt aangerekend.

3. Er is ook dringend een nieuwe reglementering nodig voor vertalers en tolken. Meer bepaald met betrekking tot de gerechtstolken stelde de CMRO een boel misstanden vast:

* In sommige politiegebouwen lopen tolken bijna de hele dag rond wachtend op dossiers. Met wachtvergoedingen tot gevolg.

* Het (hogere) "dringend tarief" wordt te vaak toegestaan.

* Sommige politiediensten doen te vaak beroep op bevriende tolken die ver wonen, terwijl goedkopere, dichterbij wonende tolken beschikbaar zijn.

* Bepaalde korpsen stellen materiaal ter beschikking van de tolken zodat ze van thuis uit kunnen werken. Dit sluit iedere vorm van controle uit, zowel op het vlak van aangerekende uren als op de prestaties zelf.

* Er gebeuren soms nog vertalingen als er al een vonnis is geveld.

* Taplokalen van de politie worden in het weekend gebruikt zodat het dubbel tarief kan aangerekend worden.

* Dagvaardingen aan 10 Roemeense beklaagden worden tien keer aangerekend, terwijl ze - op de naam na - slechts één keer gebeuren.

* Er is onduidelijkheid over het al dan niet betalen van BTW.

* Er zijn misbruiken vastgesteld bij verplaatsingsvergoedingen en wachttijden. Zo kunnen tolken twee optredens in twee verschillende kamers van een rechtbank binnen het uur dubbel aanrekenen. En ze kunnen hun verplaatsingskosten opkloppen: een tolk die in Gent woont en die in één dag een opdracht in Brussel en één in Leuven heeft, rekent dan bv. twee verplaatsingen vanuit Gent aan.

* Soms tolken staatsbedienden en zij "vergeten" dan te vermelden dat ze dit tijdens hun werkuren doen, zodat ze de volle prijs kunnen rekenen. Dit kan momenteel zelfs niet gecontroleerd worden.

* Er zijn onnodige verschillen in vergoeding al naargelang de taal. Tolken die "speciale talen" spreken, krijgen een hogere vergoeding, maar vaak hebben ze geen diploma in tegenstelling tot tolken die gewonere talen kennen.

* Prestaties zouden volgens de CMRO moeten betaald worden op particuliere rekeningen of op die van vennootschappen met winstoogmerk, niet op rekeningen van vzw's, die geen aangifte moeten doen van hun inkomsten.

4. Besparen kan ook door de verjaringstermijn voor het indienen van ereloonstaten en onkostennota's te beperken. In het Koninklijk Besluit van 27 april 2007 over de gerechtskosten in strafzaken werd die bepaald op vijf jaar. Dat KB is ondertussen door de Raad van State vernietigd. Een verjaringstermijn van 5 jaar is veel te lang, meent de CMRO. Sommige tolken en vertalers wachten om fiscale redenen soms jaren om hun ereloonstaten in te dienen. Omdat het KB van 2007 vernietigd is, is nu het KB van 1950 opnieuw van kracht waardoor de verjaringstermijn op 6 maanden is vastgelegd.

5. De verplichting om psychiaters aan te stellen moet in bepaalde gevallen worden geschrapt. Zo moét een rechter die probatievoorwaarden wil opleggen aan een persoon die zedenfeiten heeft gepleegd met minderjarigen, vooraf een psychiater aanstellen. Vaak weet die rechter precies zelf welke voorwaarden nuttig zijn waardoor het advies van de psychiater overbodig is.

6. De CMRO vraagt zich ook af waarom sommige kosten nog altijd door Justitie moeten worden gedragen. Troch verwees naar de kosten van een lijkschouwing van een jonge voetballer die op het veld is overleden. En hij verwees ook naar de kosten voor het opsporen van de gsm van een verdwenen minderjarige. Die laatste kosten zouden door de telecomoperatoren kunnen worden gedragen.

7. Sommige wettelijke verplichtingen vragen om hoge gerechtskosten. Een deurwaarder rekent tien keer de volle pot aan voor het betekenen van tien dagvaardingen aan tien beklaagden die alle tien op hetzelfde adres wonen. Allemaal volkomen wettelijk, maar het kost geld. De CMRO wil dat de wet op deze gebieden wordt gewijzigd. Troch vroeg zich zelfs af of de deurwaarder nog wel een rol te spelen heeft in strafzaken: al zijn werk zou in principe elektronisch kunnen worden geregeld. De deurwaarders staan nu op de derde plaats in de top van de gerechtskosten in strafzaken.

8. Het gerecht kan zelf veel bezuinigen door meer video-conferenties te organiseren zodat dure rogatoire commissies worden vermeden. Maar ook dat vereist nieuwe wetten.

9. Allerlei kleine dingetjes kunnen dan weer worden veranderd door een andere houding van de magistraten. Zo rekenen de telecomoperatoren nu een dubbel tarief aan voor alle opdrachten die bij hen buiten de diensturen (na 17 uur) toekomen. Justitie kan die kosten vermijden door niet-dringende verzoeken pas de volgende dag om 9 uur door te zenden.

10. Ook bij de recuperatie van allerlei misdaadgelden of boetes loopt van alles mis. Troch: "Wij weten niet wat er gebeurt na de beslissing tot verbeurdverklaring van bepaalde gelden en goederen. Wat wordt uitgevoerd en wat niet? Wat brengt dit op? We weten het niet. Er is nog altijd geen incassobureau bij Justitie. Door deze gebrekkige follow-up mist de staat jaarlijks miljoenen euro's. In ieder geval: als er geld gerecupereerd wordt, komt dat in de schatkist terecht en niet bij Justitie zelf en ook dat zou moeten veranderen."

11. De CMRO vraagt om de nodige wetgeving om informatie via het internet (e-mailverkeer, telefoonverkeer) te onderscheppen. Justitie moet een richtlijn van de Europese Unie omzetten (de zgn. dataretentierichtlijn, nvdr). Die verplicht de providers om bepaalde gegegevens van hun klanten, zoals de bestemmelingen (niet de inhoud!) van hun e-mailverkeer, gedurende een minimumperiode bij te houden. De richtlijn moest al lang in een wettelijke vorm gegoten zijn, maar dat is nog niet gebeurd. De CMRO vindt dit een prioriteit omdat het gerecht nu altijd opnieuw de criminelen achternaholt. De CMRO wijst er op dat de kosten enorm gaan stijgen als het gerecht noodgedwongen misdrijven via het internet zal moeten opsporen.

HOE REAGEERT DE CLERCK?

Ontslagnemend minister van Justitie Stefaan De Clerck reageerde vandaag al op vier punten uit het rapport. Wat zegt hij?

* Het BIPT (Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie) kreeg in oktober 2009 de opdracht om een studie te maken over de factoren die de kosten inzake telefonie bepalen. De eerste resultaten zullen einde deze maand bekend zijn. Op basis daarvan zal het BIPT bemiddelen tussen de telecomoperatoren en de overheid om de kosten te drukken.

* Inzake DNA-kosten werd een werkgroep opgericht om het bestek voor te bereiden voor een Europese aanbesteding voor een DNA-databank van veroordeelden. Daartoe moeten de Belgische DNA-wet en het DNA-KB worden veranderd. Al dit werk was bijna klaar, maar door de val van de regering ligt het stil.

* De Clerck bereidde een een basiswet inzake gerechtskosten voor.

* De gerechtskosten zullen in 2010 verder uitbetaald blijven, ook al is nu al 60% van het budget op. Dat laatste is mee veroorzaakt door betalingen van facturen van 2009.


.

Nu in het nieuws