Mahieu: "Laat rechters 2% loon inleveren"

Print
12 APRIL 2010 - De Antwerpse rechtbankvoorzitter Jacques Mahieu stelt voor dat de magistraten tijdelijk 2% loon inleveren om andere kosten van Justitie te financieren. Mahieu wil verder dat de vredegerechten, arbeidsrechtbanken én rechtbanken van koophandel opgaan in één eenheidsrechtbank. Hij pleit ook voor de afschaffing van de raadkamer als orgaan dat zaken naar de strafrechter verwijst. En hij zegt dat hij met 1.000 euro representatiekosten echt geen gratis koffie kan ter beschikking stellen voor 900 personeelsleden van 13 verschillende korpsen en voor de 3.500 bezoekers die jaarlijks in het Vlinderpaleis komen vergaderen.

Jacques Mahieu zegde dit allemaal naar aanleiding van de voorstelling van zijn eerste jaarverslag over de werking van de Antwerpse rechtbank. 2009 was een overgangsjaar door het plotse vertrek van Ivo Moyersoen als voorzitter op de Antwerpse rechtbank. Mahieu is pas sinds 22 oktober 2009 voorzitter. Een gesprek.

Hoe wil U besparen?

Als er bij Justitie moet bespaard worden – en dat valt te verdedigen, want overal in de privésector worden mensen erg getroffen en moeten ook zij besparen, waarom Justitie dan niet? - , dan stel ik voor dat de rechters tijdelijk zelf 2% loon inleveren, de griffiers 1% en de korpschefs 3%. Dat geld zou door de plaatselijke rechtbanken kunnen besteed worden voor de dingen waarvoor dit nodig is. Ik heb dit idee al elders geopperd, maar er nog niet veel succes mee gehad.

In ieder geval kan mijn idee maar gerealiseerd worden als alle nutteloze uitgaven ook stoppen. Zoals die bij het opvragen van telefoon- en gsm-nummers. Als wij een gsm-nummer willen kennen, dan moeten wij per nummer 6 euro betalen. In het buitenland is dat allemaal gratis. Het geheel kost ons 15 miljoen. Dat kan dus niet meer he.

Zullen de kosten van het gerecht niet enorm oplopen, nu het Europees Hof voor de Rechten van de Mens ons door het Salduz-arrest verplicht dat een advocaat aanwezig is bij ieder verhoor door de politie? Hoe wil u dat aanpakken?

Eerst en vooral vraag ik mij af of ons gerechtelijk onderzoek bij de onderzoeksrechter écht niet klopt met de mensenrechten. Vooraleer we iets veranderen aan dit gerechtelijk onderzoek zou het goed zijn dat een strafrechter dit probleem eens bij wijze van prejudiciële vraag voorlegt aan het Grondwettelijk Hof. Het lijkt me best te wachten op het antwoord van dit Hof vooraleer iets te veranderen. Ik ben 17 jaar onderzoeksrechter geweest en heb nooit meegemaakt dat bekentenissen werden afgedwongen bij de onderzoeksrechter. En om gedwongen bekentenissen te verhinderen is het Salduz-arrest toch bedoeld he.(Wat de gevolgen van het Salduz-arrest zijn, leest U hier, nvdr).

Maar voor de grote hoop van de zaken (85% zijn opsporingsonderzoeken van het parket, zonder onderzoeksrechter dus, nvdr) zullen we ons moeten aanpassen. Ik hoop dat we het kunnen oplossen, zoals mijn collega Karl Van Cauwenberghe voorstelt, door alle verhoren te laten opnemen op video of audio.

En we zullen allicht de advocatuur moeten inschakelen. De termijn om iemand aan te houden is nu 24 uur. Dat is veel te kort, zoals de Antwerpse procureur-generaal Yves Liégeois al heeft geopperd. Het parlement zal het minstens mogelijk moeten maken dat die termijn wordt geschorst, terwijl we een advocaat zoeken. De oplossing van Liégeois (om – in afwachting van een grondwetsherziening - de termijn van 24 uur te verlengen met nog eens 24 uur door een bevel tot medebrenging van de onderzoeksrechter, nvdr) is maar een gedeeltelijke oplossing. Wat als de advocaat dan nog maar een uur voor die 48 uur om zijn opdaagt?

De regeling die we voor het Salduz-arrest moeten treffen kan veel geld kosten, maar de andere plannen van minister De Clerck kunnen ook veel besparen.

Waar ziet U besparingen?

De Clerck wilde – aanvankelijk tenminste – een eenheidsrechtbank. Ik snap niet waarom die er niet komt. Eigenlijk bestaat ze nu al, want in de rechtbank van eerste aanleg zijn een jeugd-, een correctionele (met diverse specialisaties), een burgerlijke, een fiscale én een strafuitvoeringsrechtbank samengevoegd. Er zijn eigenlijk maar een paar kleine eilandjes die niét onder de reeds bestaande eenheidsrechtbank vallen: de vrede- en politiegerechten, de rechtbanken van koophandel, de arbeidsrechtbanken. Onze rechtbank van koophandel is alvast al vragende partij voor een eenheidsrechtbank, maar dat geldt niet voor de vrede- en politierechters en evenmin voor de arbeidsrechtbanken. Ik zie evenwel niet in waarom ze ook niet onder die zelfde ene rechtbank kunnen komen.

Wat levert dat op?

Neem nu de vrederechters. We hebben in Kapellen een vrederechter met 780 zaken, in Antwerpen is er een mat 4.200 zaken. Beiden doen goed werk, maar iemand met 780 zaken heeft natuurlijk wel weinig werk. Als die vrede- en politierechters allemaal onder één eenheidsrechtbank zouden vallen, zou het werk beter verdeeld kunnen worden en zouden de rechters met weinig werk elders kunnen bijspringen. Dat zou beheersmatig inderdaad hun onafhankelijkheid aantasten, maar zo vreselijk is dat nu ook weer niet. Zoveel klachten krijg ik hierover niet van de rechtbanken die al wel onder de huidige ‘eenheidsrechtbank’ vallen.

Het is overigens niet alleen een probleem van rechters. De griffier van de arbeidsrechtbank doet één zitting per week, maar een griffier van onze burgerlijke of correctionele kamers doen er drie. En ze zitten in hetzelfde gebouw en krijgen hetzelfde loon. Is dat nog rechtvaardig? Er moet één rechtbank komen per provincie.

Turnhout en Mechelen bij Antwerpen?

Ja. De nieuwe arrondissementen louter op basis van het bevolkingsaantal uittekenen is zinloos. Bij de vredegerechten doen ze dat en in Antwerpen heeft het ene vredegerecht 780 dossiers, het andere 4.200 omdat er bv. psychiatriche instellingen in zijn kanton liggen.

De situatie van Antwerpen is heel speciaal door zijn haven, zijn diamantindustrie, de grootschalige drugssmokkel, de enorme hoeveelheid rechtspersonen (66.000) en advocaten (1.779), de sociale kaart met enorm veel minderjarigen: 196,8 per km², na Brussel het hoogste aantal in België.

Ik ben dus voor een eenheidsrechtbank per provincie. Waarom is men daar tegen? De fiscale rechtbanken werken nu al per provincie en ze werken goed. Waarom zou dat ook voor de rest niet kunnen? Het zou een oplossing kunnen bieden voor ons tekort aan jeugdrechters. Door een fusie van Antwerpen met Mechelen en Turnhout zou één pool van rechters ontstaan, die kunnen worden ingeschakeld waar dat nodig is.

U wil de strafprocedure ook verder versimpelen?

Het zou goed zijn om de raadkamer als orgaan dat zaken naar het gerecht verwijst, af te schaffen. Nu gaat daar veel tijd verloren. In mijn visie kan het veel simpeler. Als de onderzoeksrechter zijn zaak heeft afgerond, kunnen alle partijen het dossier inzien en bijkomende onderzoeksdaden vragen. En als dat gedaan is, beslist het parket: vervolgen, seponeren of “plea bargaining”.

Het parket zou zeker in ingewikkelde financiële zaken met de verdachte kunnen onderhandelen over een regeling. De raadkamer zou dit systeem kunnen controleren op zijn wettigheid en de regeling bevestigen. Het zou de rechtsgang heel wat efficiënter doen verlopen.

Wat vindt U van de diamantwet?

Er is geen behoefte aan een diamantwet. Er zijn nu al mogelijkheden genoeg om goederen die in beslag genomen zijn terug te vragen, met beroepsmogelijkheden bovendien. Er is geen speciale procedure nodig. Ik weet wel dat deze wet zal gelden voor alle ondernemers, maar uiteindelijk is het een wet die geschreven is op maat van één sector en daar is geen behoefte aan. (De recentste stand van zaken over de diamantwet vindt U in dit artikel, nvdr).

U bent ook vragende partij voor meer management op de rechtbank?

Er mag rustig een manager naast mij komen werken. Hij zou ons infoblaadje “De Vlindergazet” kunnen uitbouwen en initiatieven voor het personeel op het getouw kunnen zetten. Want voor de gewone werknemer is tot nu toe nog niet veel gedaan. Ik heb zelf een fietsenatelier én een strijkatelier uitgebouwd. Het eerste is een succes, het tweede niet. Een manager zou dat allemaal kunnen uitwerken.

Naast het sociaal personeelsbeleid heb ik vooral een manager nodig voor de ICT-ondersteuning. Wij moeten als rechtbank zelfstandig onze informatica kunnen beheersen en hebben daarvoor nu niet de middelen omdat die centraal worden beheerd. Daardoor kan ik bv. sinds december 2009 geen word-document meer rechtstreeks naar een aantal bestemmelingen zenden. Dat kan alleen als bijlage bij een e-mail. Dit moeten we zelf onder controle krijgen.

En tenslotte: de beheersploeg van het Vlinderpaleis is 70 man sterk (poetsvrouwen, werkmannen, onthaal,...) en zij worden nu geleid door een griffier, die ook de functie van manager verdient.

Hoe zit het met de bodes?

Er blijven bodes nodig. In dit gebouw moeten dagelijks tientallen mensen begeleid worden tot op de plaats waar ze moeten zijn. Ik had 28 bodes, nu nog 16. Op mijn rechtbank heb ik 9.300 uur werk voor bodes, maar ik krijg er slechts 6.600. Ik zou dus de helft meer willen hebben. En dat kan gerealiseerd worden door op de lonen van de magistraten te besparen, maar ook door die eenheidsrechtbank te creëren. Want dan kunnen bodes overgeheveld worden van plaatsen waar ze niet nodig zijn, naar waar ze wel nodig zijn.

Uw rechtbank heeft geen achterstand, heeft u nog personeelstekort?

Ik heb nu 74 rechters met een gemiddelde leeftijd van 48 jaar en precies de helft zijn vrouwen. Permanent is één rechter (én twee en half griffiers) afwezig door assisenzaken en 4% is ziek. Ik zou graag één extra correctionele rechter én één extra jeugdrechter willen.

Vooral op de jeugdrechtbank zijn er problemen?

De cijfers spreken voor zich. In 2009 kregen onze jeugdrechters 1.422 nieuwe strafzaken binnen (criminele minderjarigen én minderjarigen in gevaar, nvdr) en nog eens 1.100 nieuwe burgerlijke zaken (betwistingen over het ouderlijk gezag, verblijfsregelingen bij echtscheiding, gedwongen opname van minderjarige geesteszieken, adopties…). In vergelijking met 1999 was dat respectievelijk een verdubbeling en een stijging met 80%.

Het aantal door de politie voorgeleide minderjarigen steeg met een kwart in drie jaar tijd, tot 2010 vorig jaar of 5,5 per dag. En het aantal vonnissen in strafzaken steeg tussen 2004 en 2009 met 75% tot 3.270 in 2009.

Iedere Antwerpse jeugdrechter heeft momenteel 631 kinderen onder zijn hoede. Het is utopisch te denken dat de jeugdrechters zich persoonlijk dag na dag op de hoogte houden van iedere minderjarige. Dat kan zelfs niet maand na maand niet. Daarom heb ik dus minstens één extra jeugdrechter nodig. Te meer daar de Antwerpse jeugdrechters vorig jaar meer dan 1.000 zaken méér afhandelden dan hun collega’s van Tongeren, Hasselt, Mechelen en Turnhout samen.

Momenteel is jeugdrechter zijn zeker geen gegeerde baan in de Antwerpse rechtbank. Weinigen willen het nog doen, omdat ze zo gedemotiveerd zijn door (het gebrek aan) de resultaten.

Hoe evolueren de andere onderdelen van Uw rechtbank?

Antwerpen heeft geen gerechtelijke achterstand, noch burgerlijk, noch strafrechtelijk. In 2009 velden de burgerlijke kamers 19.556 vonnissen, de strafkamers 5.893, de raadkamer 9.206, de jeugdrechtbank 9.951, de strafuitvoeringsrechtbank 1.986.

In burgerlijke zaken stijgt vooral het aantal korte gedingen: met 28% in vijf jaar tijd. Merkwaardig dat het aantal echtscheidingen voortdurend blijft dalen: in 2009 waren er 1.263 door onherstelbare ontwrichting en 1.878 met onderlinge toestemming. Die daling komt m.i. omdat mensen minder trouwen, en dus ook minder scheiden. In de burgerlijke zaken daalde het aantal vonnissen dus en dat is hoofdzakelijk te wijten aan de vermindering van het aantal beslagzaken, grotendeels omdat de collectieve schuldenregeling werd overgeheveld naar de arbeidsrechtbanken.

Correctioneel werden in 2009 4.748 zaken gestart en 6.201 vonnissen geveld. Er is helemaal geen achterstand. Per dag werden vorig jaar ook 6,5 mensen aangehouden door de elf onderzoeksrechters en de raadkamer velde 9.206 beschikkingen.

Wat vindt U van assisen?

Het is een groot ideaal om burgers mee recht te laten spreken. Iedereen zou bovendien willen dat elke rechtszaak zo grondig kan worden afgehandeld als een assisenzaak. Maar proces-economisch kan assisen niet door te beugel. De middelen zijn schaars en je moet die efficiënt besteden en dat doet assisen nu eenmaal niet. Iedereen die assisen kent, behalve de pers, weet dat dit hof moet afgeschaft worden. Maar het parlement heeft nu eenmaal anders beslist.

Heeft Uw rechtbank genoeg geld?

Het budget van de rechtbank voor onkosten bedraagt 26.900 euro. Dat is genoeg, maar het budget voor representatiekosten is slechts 1.000 euro. Dat is belachelijk weinig. Het personeel (300 personeelsleden op de rechtbank, maar in totaal 900 personeelsleden van 13 verschillende (politie)korpsen, voor wie ik ook een verantwoordelijkheid draag) kan hiervan geen gratis koffie of water krijgen. En wij krijgen per jaar 3.500 mensen die vergaderen over de vloer. Die willen allemaal koffie. Volgende week is het secretaressendag. Dan moet je een attentie geven. Dat kan dus niet van 1.000 euro he. Die representatiekosten zijn dus effectief bespottelijk laag.


Lees ook:

Mahieu wil arresthuis en familierechtbank

Moet advocaat al bij eerste politieverhoor aanwezig zijn?

Atomium na het vertrek van de N-VA

Antwerps procureur Dams licht slachtoffers in

Liégeois strijdt tegen de gerechtelijke achterstand

Brussels parketmagistraat wil raadkamer afschaffen



Nu in het nieuws