Kernkabinet regulariseert illegalen met duurzame banden

19 JULI 2009 - Het Kernkabinet heeft dit weekeinde een conclaaf over asiel en migratie gehouden. Dat heeft beslist om meer illegalen een verblijfsvergunning te geven. Tussen 15 september en 15 december kunnen illegalen die hier vijf jaar ononderbroken verblijven en die hier duurzame banden hebben, een verblijfsvergunning van onbeperkte duur krijgen. Illegalen die hier twee en half jaar verblijven en een arbeidscontract op zak hebben, kunnen een verblijfsvergunning van één jaar krijgen. Dat kon tot nu toe niet. Om hoeveel mensen het gaat is niet duidelijk, maar het zullen er allicht vele tienduizenden zijn. In feite goot het conclaaf van het Kernkabinet het regeerakkoord van 2008 in een instructie. Het gaf de nieuwe staatssecretaris voor asiel en migratie, Melchior Wathelet (cdH), ruime bevoegdheden om die uit te voeren. Open Vld liet terzake alle eisen vallen. Alle andere discussiepunten (over schijnhuwelijken, de snel-Belgwet, het misbruik van de studentenvisa...) die tot nu toe op aandringen van Open Vld en CD&V aan de regularisatie van illegalen waren gekoppeld, werden losgekoppeld. Zij zullen in september worden besproken.

John De Wit

De regering verraste vorige week door de benoeming van twee nieuwe staatssecretarissen, die bevoegd zijn voor het asiel- en migratiedossier. Marie Arena (PS), bevoegd voor de opvang van asielzoekers, werd vervangen door staatssecretaris Philippe Courard (PS). Migratieminister Annemie Turtelboom (Open Vld), bevoegd voor het asielbeleid, de gezinshereniging en de regularisatie van illegalen, werd vervangen door staatssecretaris Melchior Wathelet (cdH).

Het volledige asielbeleid komt daarmee in handen van twee Franstalige partijen, die zich de voorbije jaren ook het meest eisend hebben opgesteld. Het dossier was hierna sneller afgehandeld dan verwacht. Een overzicht van de discussie. Maar eerst enkele cijfers.

* In 2008 vroegen 12.250 mensen in België, zo'n 10% meer dan in 2007, maar een derde deed dat niet voor de eerste keer. Wie het meer dan één keer doet, doet het gemiddeld minstens vijf keer, soms tot 19 keer.

* In 2008 werden 8.369 illegalen geregulariseerd om humanitaire redenen.

* In 2008 werden 8.093 illegalen uit het land verwijderd, 10% minder dan in 2007, maar de helft minder dan in 2000 (12.265). Het aantal illegalen binnen deze groep dat vrijwillig terugkeert, is iets gestegen (2.669 in 2008 tegen 2.595 in 2007). De kostprijs van een gedwongen verwijdering is de jongste vijf jaar met 58% gestegen tot 1.512 euro in 2007.

* In 2008 kende de Dienst Vreemdelingenzaken 10.059 visa voor gezinshereniging toe. Deze cijfers zijn hoogst onvolledig omdat men nog geen zicht heeft op de beslissingen van consulaire en diplomatieke diensten, die soms automatisch een visum voor gezinshereniging kunnen toekennen.

* België kreeg in 2007 (de recentste cijfers) 64.489 legale buitenlanders bij. Dat is een stad zoals Genk en het is een absoluut Belgisch record.

REGULARISATIE VAN ILLEGALEN

WAT IS HET PROBLEEM?

De discussie over de regularisatie van illegalen sleept al twee jaar aan. Ze draaide rond twee punten:

* Wanneer kan een illegaal om "prangende redenen" een verblijfsvergunning in België krijgen? cdH, PS en de vreemdelingenorganisaties vonden de criteria daarvoor momenteel te vaag en ze eisten nieuwe, duidelijkere criteria. Ze vonden dat te veel illegalen door de te beperkte regeling in de onzekerheid bleven over hun lot en wanhoopsdaden deden zoals hongerstaken, gebouwen of kranen bezetten.

* Het regeerakkoord wilde ook illegalen met "een duurzame verankering" in België een verblijfsvergunning geven. Dat onderdeel was tot nu toe niet uitgevoerd, omdat Open Vld illegaliteit "niet wilde belonen". PS, cdH en de vreemdelingenorganisaties eisten na twee jaar de onmiddellijke uitvoering van dit onderdeel van het regeerakkoord.

WAT DEED TURTELBOOM?

Voormalig migratieminister Turtelboom regulariseerde in 2008 zo'n 8.369 illegalen om humanitaire redenen alleen, in 2007 waren er dan nog 11.335. Daarnaast vaardigde ze in maart een circulaire uit waardoor in totaal nog eens 10.000 illegalen met kinderen kunnen worden geregulariseerd.

Naast mensen die om medische redenen geregulariseerd worden, konden onder Turtelboom volgende groepen "om humanitaire redenen" een verblijfsvergunning krijgen:

1. Illegalen met een onredelijk lange asielprocedure van 4 jaar (3 jaar voor families met schoolgaande kinderen). De termijn van een cassatieberoep bij de Raad van State telde niét mee voor de berekening van deze vier jaar.

2. Daarnaast kon een aantal groepen om prangende redenen een verblijfsvergunning krijgen:

* Een illegaal die ouder is van een minderjarig kind dat Belg is of onderdaan van de Europese Unie, als hij daarmee een gezin vormt.

* Allerlei familieleden van een EU-burger die niet via de gezinshereniging naar België kunnen komen, maar die in het herkomstland ten laste van die EU-burger waren of die om ernstige medische redenen een persoonlijke verzorging door hem nodig hebben.

* Illegalen die als minderjarige legaal in het land waren, maar zijn teruggekeerd naar hun herkomstland en niet meer wettig naar België terugkunnen. Het gaat vaak om meisjes die door hun ouders in het buitenland werden uitgehuwelijkt.

* Echtgenoten van een verschillende nationaliteit uit landen die geen gezinshereniging toelaten. Ze niet hier toelaten zou tot gevolg hebben dat hun gezin verscheurd wordt, omdat ze in hun herkomstland niet kunnen herenigen.

* Vreemdelingen met een Belgisch pensioen, die naar hun herkomstland teruggingen en in België niet meer binnenmogen.

* Families met schoolgaande kinderen die tenminste vijf jaar onafgebroken in België hebben verbleven en die een asielaanvraag hebben ingediend voor 1 juni 2007. Het onderzoek van die asielaanvraag moet minstens één jaar hebben geduurd en de kinderen moeten minstens sedert 1 september 2007 naar school gaan. De ouders moeten wel een winstgevende activiteit uitoefenen en hun kinderen zelf kunnen onderhouden.

Het aantal "individuele" regularisaties was onder Turtelboom hoger dan ooit tevoren maar PS en cdH vonden dat onvoldoende en ze, ze wilden een nieuwe circulaire met nieuwe, ruimere regularisatiecriteria.

WAT VERANDERT NU?

Wat is nieuw in vergelijking met het systeem onder Migratieminister Annemie Turtelboom (Open Vld)?

Vooreerst: de groepen die al onder Turtelboom geregulariseerd kunnen worden, kunnen ook nu nog geregulariseerd worden. Er komen alleen groepen bij. Welke?

1. Asielzoekers die vijf jaar of meer op een uitspraak over hun asielaanvraag wachten (voor gezinnen met kinderen: 4 jaar) worden voortaan geregulariseerd. Voor de berekening van die periode van vijf jaar worden vanaf nu ook procedures voor de Raad van State en procedures voor humanitaire regularisatie meegeteld. En die procedures duren het langst, waardoor meer asielzoekers kunnen worden geregulariseerd.

Dat stond al in het regeerakkoord, maar het was nog niet uitgevoerd door Turtelboom.

Deze groep asielzoekers komt er dus bij: de groep met een langdurige procedure (4 jaar, 3 jaar voor gezinnen met kinderen, maar zonder meerekening van de procedures voor de Raad van State en eventuele regularisatieprocedures) blijft in de instructie staan als een groep die kan geregulariseerd worden.

2. De instructie voegt aan de groep illegalen die om "prangende humanitaire redenen" kunnen worden geregulariseerd, twee groepen toe. Het gaat om de illegalen die "duurzaam in België zijn verankerd". Deze groepen kunnen nu nog géén verblijfsvergunning krijgen, maar in de toekomst wel. Maar ze moeten dat wel aanvragen tussen 15 september en 15 december 2009. Hun regularisatie is dus eenmalig. Het gaat om:

* Illegalen die minstens vijf jaar ononderbroken in België hebben verbleven op het moment van hun aanvraag. Ze moeten bovendien voor 18 maart 2008 een "geloofwaardige poging" hebben ondernomen om in België een verblijfsvergunning te krijgen. Een toeristenvisum telt niet mee.

* Illegalen die sinds 31 december 2007 ononderbroken in België verbleven hebben en die een arbeidscontract van minstens één jaar kunnen voorleggen. Ze moeten tenminste het minimumloon verdienen en er moet een positief advies van de Gewesten voor die baan zijn. De verblijfsvergunning die deze groep kan krijgen, geldt slechts voor één jaar.

Voor deze twee groepen moet de nieuwe bevoegde staatssecretaris, Melchior Wathelet (cdH), nagaan of ze "duurzaam verankerd zijn". Om te bepalen of die duurzame verankering er is, moet Wathelet kijken naar: hun sociale banden in België, de schoolloopbaan en de inburgering van hun kinderen, hun kennis van een landstaal, de vraag of ze alfabetiseringscursussen gevolgd hebben, hun werkverleden, een aanbod om te werken in knelpuntberoepen, een aanbod om in eigen levensonderhoud te voorzien.

Wathelet moet echter niet met àl deze elementen rekening houden, hij moet het hele plaatje bekijken. Dat is een grote toegeving van Open Vld. In het verleden was hierover veel discussie omdat Annemie Turtelboom een puntensysteem had uitgewerkt om al deze aspecten in kaart te brengen en de illegaal moest dan 7 op 10 halen. Daar is niets van overgebleven.

De beoordelingsmarge van Wathelet is nu dus veel ruimer dan die van Turtelboom.

Wathelet kan bij zijn beslissing bovendien de gemeenten raadplegen en kan - in moeilijke gevallen - een advies vragen aan de Commissie voor Advies van Vreemdelingen, maar dat advies is niet bindend.

Wathelet zal de Commissie van Advies raadplegen als hij zelf een aanvraag afwijst, terwijl het dossier toch volledig is en het verzoek toch én ontvankelijk én op het eerste gezicht gegrond is. De Commissie bekijkt het dossier dan opnieuw en kan de illegaal horen.

Wathelet kan tenslotte nog andere illegalen, die niet in de instructie vermeld staan, regulariseren als hun situatie "prangend" is.

Ook bij de families met kinderenverandert er wat. Zij moeten voortaan geen winstgevende activiteit meer hebben om geregulariseerd te kunnen worden.

Wathelet wilde deze middag geen cijfers geven over het aantal mensen dat voor de regularisatie in aanmerking komt, maar dat het om meerdere tienduizenden mensen zal gaan is wel duidelijk.

DE OVERIGE PUNTEN

Alle andere discussiepunten die aan het probleem van de regularisatie gekoppeld waren, werden hiervan losgekoppeld op het conclaaf en hierover wordt pas in september beslist. Ook dit is een enorme toegeving van Open Vld en CD&V, die tot nu toe altijd op de koppeling stonden. Over welke geschilpunten gaat het en wat waren hier de belangrijkste problemen en voorstellen aan Vlaamse kant?

1. Overvolle asielcentra

De asielcentra zijn overvol, vooral omdat er nu een grote groep mensen verblijft die er niet thuishoren. Op 30 april 2009 hadden zo'n 1.176 (7,3%) van de 16.194 bewoners een verblijfsvergunning, zij konden gewoon weg, maar ze bleven toch. Liefst 18,2% (2.052) waren uitgeprocedeerde asielzoekers, nog eens 1.019 (6,3%) waren illegalen met kinderen. Deze laatste twee groepen zou men perfect kunnen verwijderen, maar de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) mag de namen van de bewoners niet kennen, zodat het ook onmogelijk is om ze te verwijderen. De politie mag de centra ook niet binnen om ze op te pakken, zelfs niet in opdracht van DVZ.

Die samenwerking tussen de centra en DVZ is een ander punt op de agenda van het conclaaf, waar PS en liberalen tegenover elkaar staan.

De PS zegde tot nu toe dat de centra overvol zitten omdat de instructie die meer illegalen moest regulariseren uitbleef door de schuld van de Open VLD. Daardoor zou een reeks mensen alle procedures uitproberen om hier langer te kunnen blijven. Dat probleem is nu opgelost.

De PS wil de opvangcapaciteit uitbreiden, omdat men door de overvolle asielcentra hotelkamers moet huren. Zo'n 700 asielzoekers zitten nu op hotel tegen 30 euro per dag per persoon. Dat heeft uiteraard een aanzuigeffect! De PS wilde huisvesting in kazernes, maar de liberalen waren tegen nieuwe capaciteit omdat die toch ook weer zal vollopen. Ondertussen besloot de regering al wel om plaatsen in de kazerne van Florennes en in een politiegebouw in Elsene ter beschikking te stellen van asielzoekers.

Open Vld wilde ook maatregelen tegen de meervoudige asielverzoeken, die het aantal asielaanvragen kunstmatig doen stijgen. In 2008 vroegen 12.250 mensen asiel, maar een derde deed dat niet voor de eerste keer. Wie het meer dan één keer doet, doet het gemiddeld minstens vijf keer, soms tot 19 keer. Open Vld wilde de materiële steun na vier aanvragen beperken, maar PS en cdH wilden daar niet van weten.

2. Opsluiting van illegale gezinnen met kinderen

PS, cdH en CD&V willen geen kinderen meer in de gesloten centra voor illegalen. Op dat vlak gaf Annemie Turtelboom al eerder gedeeltelijk toe, want die gezinnen worden nu in privéwoningen gehuisvest. Ze krijgen elk een coach om hen te begeleiden. Eén op de vier verdwijnt nu echter wel in de natuur.

Aan de andere kant blijven gezinnen met kinderen die aan de grens geweigerd worden omdat ze hun asielaanvraag niet in België maar in een ander land van de EU moesten aanvragen, nog altijd in de kou. Voor hen zijn er geen aangepaste centra en die moeten er komen.

3. Economische migratie.

Vooral Open Vld wil - net zoals de Europese Commissie voorstelt - gastarbeiders voor knelpuntberoepen naar hier halen: de migratie moet afgestemd worden op wie wij als maatschappij nodig hebben. Want anders zullen onze pensioenen niet meer betaald kunnen worden, redeneert Open Vld.

Merkwaardig genoeg staan PS en cdH hier niet om te springen: ze vrezen dat het aantal Belgische werklozen dat geen baan vindt hierdoor zal groeien. Bij CD&V zegden ze dat deze economische migratie zeer beperkt zal zijn, omdat het regeerakkoord bepaalt dat men eerst uit de bestaande reserves op de arbeidsmarkt moet putten als men iemand aanwerft.

4. Studentenvisa

Geschilpunten zijn er ook over de strijd tegen de schijnhuwelijken, het misbruik van studentenvisa en de gezinshereniging. Op al deze vlakken is België soepeler dan de ons omringende landen. De federale politie waarschuwde er al voor dat de mensensmokkelaars zich nu op deze wettige statuten richten.

Voor de studentenvisa wil men meer controle van de Dienst Vreemdelingenzaken op de aanvragers. Nu wordt slechts in een vijfde van de gevallen aan DVZ om een advies gevraagd. Dat aantal moet omhoog. Ook zal er controle komen of die studenten wel effectief hier komen studeren.

5. Schijnhuwelijken

Schijnhuwelijken worden sinds kort beteugeld door een strafwet, maar er is nog niemand veroordeeld en de procedures om een schijnhuwelijk te ontbinden en achteraf via een andere procedure de nationaliteit af te nemen, zijn te complex.

Bovendien omzeilen de illegalen steeds meer het systeem door "schijn-samenlevingscontracten" te laten registeren. Die kunnen nl. makkelijker ontbonden worden. Turtelboom wilde daar tegen optreden, maar daarvan kwam niets terecht.

Er lagen meerdere voorstellen ter tafel om de strijd tegen de schijnhuwelijken op te voeren. Zo zouden alle parketten referentiemagistraten moeten krijgen. Er zou een databank komen waarin de gemeenten kunnen nagaan of iemand al elders heeft geprobeerd om een schijnhuwelijk af te sluiten. De termijnen om te onderzoeken of een nakende trouwpartij een schijnhuwelijk is, zouden moeten worden verlengd. De diplomatieke en consulaire posten zouden meer ingeschakeld moeten worden.

6. Gezinshereniging

Gezinshereniging is momenteel het belangrijkste kanaal geworden om als buitenlander wettig in België te geraken. Omdat de wet veel soepeler is dan in het buitenland, zakken mensen naar hier af om te herenigen: de problemen van de Belgiëroute vanuit Nederland zijn bekend.

Daarom wilden de Vlaamse partijen gezinshereniging maar mogelijk maken als de hereniger de nieuwkomer kan onderhouden en minstens een inkomen van een leefloner ter beschikking heeft. En bovendien moet de persoon die overkomt een integratiecursus volgen. Maar dat moet met de gemeenschappen worden overlegd.

CD&V en Open Vld willen terzake een verstrenging, PS en cdH niet.

7. Snel-Belgwet

De snel-Belgwet, waardoor buitenlanders Belg kunnen worden, is volgens liberalen en CD&V te soepel. Zij willen minstens dat de wet migratieneutraal wordt, zodat een buitenlander die nog nooit in België is geweest geen Belg meer kan worden (zoals nu gebeurt) louter en alleen omdat hij ooit een ouder had die Belg was. Het zou ook niet makkelijker mogen zijn om Belg te worden dan om wettig in België te verblijven.

Vooral CD&V wil ook de integratiebereidheid opnieuw invoeren als voorwaarde om Belg te worden en men zou minstens vijf jaar ononderbroken wettig in België verbleven moeten hebben om Belg te kunnen worden. Nu kan naturalisatie (door het parlement) al na drie jaar en is geen taalkennis of integratiebereidheid vereist.

Al deze discussiepunten, die tot gisteren samenhingen met de regularisatie van illegalen, zijn daar nu van losgekoppeld. Ze worden in september apart besproken.

BEDENKINGEN

1. Open Vld (en in mindere mate CD&V) hebben heel wat water in hun wijn gedaan. Eerst en vooral door nu al over het regularisatiedossier te beslissen en de rest uit te stellen tot september. Daardoor is er geen stok achter de deur meer om cdH en PS te dwingen om hieraan iets te veranderen. De instructie voor de regularisatie is er immers al en hoewel de illegalen zelf hier geen rechten kunnen uit putten, toch moet DVZ ze uitvoeren, zelfs als de regering valt.

2. Open Vld heeft nog meer toegevingen gedaan. Annemie Turtelboom had alle criteria om "duurzame verankering" van illegalen in ons land te beoordelen in een rigoureus puntensysteem opgenomen. Dat systeem werd becritiseerd omdat het te streng was. Die kritiek kon best terecht zijn, maar nu gaat het hele puntensysteem niet meer door. De beoordelingsmarge van Turtelbooms' opvolger, Melchior Wathelet, is nu veel ruimer dan die van Turtelboom.

Zonder puntensysteem is er grote onduidelijkheid over de wijze waarop de criteria van duurzame verankering moeten worden gecombineerd en gewaardeerd: welke criteria kan staatssecretaris Wathelet laten wegvallen als hij iemands situatie beoordeelt (werk? taalkennis? schoolgaande kinderen?), hoe zal hij die criteria waarderen, is er een hiërachie in die criteria? Dat is onduidelijk en daardoor is de - vroeger toch fel gehekelde - onzekerheid voor de illegalen eigenlijk nu veel groter dan onder het voorgestelde systeem-Turtelboom. Die onzekerheid wordt nog versterkt doordat naast de uitdrukkelijk vermelde groepen van illegalen ook nog "andere gevallen" om "prangende redenen" kunnen worden geregulariseerd, met een "bijzondere aandacht voor vreemdelingen die behoren tot een kwetsbare groep". Dit is allemaal erg vaag.

3. Wellicht wordt dit - hoe men het ook draait of keert - een tweede collectieve regularisatie, die tienduizenden illegalen een verblijfsvergunning zal geven. Deze regularisatie is ingegeven door humanitaire redenen en dat siert de regering en onze samenleving. Volgens de premier gaat het niét om een collectieve regularisatie “omdat er geen automatische rechten worden gecreëerd voor niemand. Ieder geval wordt individueeel onderzocht en kan worden afgewezen”. Dat mag zo zijn, maar het lijkt toch een semantische discussie.

4. Deze regularisatie is duur, maar de kost is niet bekend. Er moet personeel bijkomen om de regularisatie door te voeren, zowel bij de Dienst Vreemdelingenzaken als bij de OCMW's, die een aantal geregulariseerden moeten opvangen. Want al de geregulariseerden vinden zeker niet onmiddellijk werk. Vijf jaar na de collectieve regularisatie van 2000 werkte amper 50,8% van de 50.000 geregulariseerden, 13,9% trok dop, 19,6% kreeg OCMW-steun. En toen was er nog géén economische crisis. De aantallen zullen nu mogelijk nog groter zijn. Er komen ook nog kosten voor sociale huisvesting, inburgeringscursussen en dies meer. Ook dat bedrag valt niet te onderschatten.

En vergeten we niet dat de groep geregulariseerden van 2000 na vijf jaar al een even grote groep mensen had laten overkomen door de gezinshereniging. 50.000 geregulariseerden leidde dus toen tot veel meer buitenlanders die wettig naar hier komen en die vinden zeker niet allemaal werk.

5. En dan is er nog het mogelijke "aanzuigeffect" van deze regularisatie. Premier Van Rompuy ontkent dit ten stelligste. "Iedere buitenlander weet dat het akkoord eenmalig is en dat het bedoeld is om een vroegere situatie recht te trekken. In 2000 was er inderdaad wél een aanzuigeffect. Dat was mogelijk omdat de procedures toen erg lang duurden. Nu kan dit niet meer, de wet is in 2007 gewijzigd en de procedures zijn nu kort", zo luidde zijn commentaar op deze kritiek. Het is een boude stelling, want niemand weet wie door die regularisatie naar België gelokt wordt, al dan niet gestimuleerd door netwerken van mensensmokkelaars.

6. Het is idealistisch om te zeggen dat "niet de kosten tellen maar de mensen". Schrijnende en discriminerende situaties moeten worden rechtgetrokken. Deze samenleving moet mensen in nood helpen. Dat is allemaal juist. Maar deze uitspraken van de premier mogen geen makkelijke truc zijn om iedere bedenking op deze regularisatie af te blokken.

En minstens drie kritische vragen blijven over:

* Een beleid dat zelfs geen minimale schatting maakt van het kostenplaatje dat er aan vasthangt, kan moeilijk een goed beleid worden genoemd. CD&V weet dat, want nog maar pas diende haar fractieleider Servais Verherstraeten een wetsvoorstel in waardoor de politieke partijen verplicht worden om de voorstellen die ze lanceren in verkiezingscampagnes financieel te becijferen. Dat had ook hier gemoeten.

* Een beleid dat geen preventieve maatregelen neemt om het aanzuigeffect van deze regularisatie te voorkomen in de toekomst (door de proceduritis in de vreemdelingenwet te beperken of de gezinshereniging op gelijk niveau met de ons omringende landen te brengen) is geen vooruitziend beleid. Maar misschien komen deze maatregelen nog in september.

* En hoe idealistisch dit beleid ook is, er is - in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd - geen maatschappelijk draagvlak voor een collectieve regularisatie. Twee op de drie van de personen die wettig in België verblijven (autochtonen en allochtonen) vinden dat België "vol" is en dat er niemand meer bij mag, zo wees een onderzoek van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding uit. Alle andere staten van de Europese Unie zijn trouwens op advies van die Europese Unie afgestapt van dergelijke collectieve regularisaties.

Lees ook:

Arena evalueert opvangwet voor asielzoekers

Kamercommissie keurt nota-Turtelboom over migratie goed

De beleidsnota migratie voor 2009

Hoe evolueren illegalen na hun regularisatie?

Marion van San brengt Belgische illegalen in kaart

Het regeerakkoord van Leterme I: justitie en migratie

Straatsburgs Hof veroordeelt België voor opsluiting illegalen

Bouckaert wil één vreemdelingenrechtbank

Snel-Belgwet werd verder versoepeld