Het Gafi-rapport over voetbal en witwassen van misdaadgeld

Print
2 JULI 2009 - De Gafi, een internationale organisatie om witwassen van misdaadgeld te voorkomen, wil dat voetbalclubs onder de witwaswet vallen. Ze zouden verdachte financiële transacties moeten melden en een manager moeten aanstellen om witwassen van misdaadgeld te voorkomen. Dat staat in een eerste rapport van deze organisatie over witwassen in het voetbal, dat woensdag werd voorgesteld. Volgens de Gafi is de voetbalsector een commerciële industrie geworden, die erg kwetsbaar is voor infiltratie door de georganiseerde misdaad.

De Gafi (Group D'Action Financiére) is een interstatelijke werkgroep, die sinds 1989 strijdt tegen het witwassen van misdaadgeld en tegen de financiering van het terrorisme. Hij werd opgericht door de G-7, de groep van de zeven rijkste landen van de wereld, tijdens een top in Parijs. Momenteel zijn 34 landen lid van de Gafi.

De organisatie ligt aan de basis van talloze antiwitwaswetten in verschillende landen. Ze publiceert ook jaarlijks een lijst van landen waarmee het kwaad kersen eten is omdat het er makkelijk is om misdaadgeld wit te wassen.

Voor het eerst publiceerde ze woensdag een rapport over het internationale voetbal.

BASISGEGEVENS

* Wereldwijd telt de Gafi immers 265 miljoen voetbalspelers, van wie 38 miljoen geregistreerde voetballers. De wereld telt 301.000 clubs en 5 miljoen scheidsrechters.

* De Gafi stelt vast dat het voetbal sinds de jaren negentig in sneltreinvaart is gecommercialiseerd. De inkomsten van de Europese voetbalmarkt werden op 13,8 miljard euro geschat in 2007. De vijf grote voetballiga's (Premier League in Engeland, de Bundesliga in Duitsland, La Liga in Spanje, Serie A in Italië en Ligue 1 in Frankrijk) tekenen voor 52% van deze inkomsten.

* Het voetbal haalt zijn inkomsten uit vier grote bronnen: de ticketverkoop voor de matchen, televisierechten, sponsors (merken op t-shirts) en andere commerciële activiteiten (catering, licenties voor verkoop bepaalde producten).

De televisierechten nemen een steeds groter aandeel in: tussen 35% (Duitsland) en 63% (Italië) van alle inkomsten.

Hoewel de trend duidelijk is, toch blijven de verschillen tussen de landen nog groot. In Nederland krijgt de Voetbalbond slechts 17% van zijn inkomsten uit uitzendrechten, het gros komt hier van sponsors. En Schotland haalt nog 50% van zijn inkomsten uit de ticketverkoop voor matchen, een absoluut record.

* Ongeveer de helft van de budgetten van het beroepsvoetbal gaat naar lonen en bijhorende kosten.

* De inkomsten van de vijf grootste Europese voetballiga's stegen van 2,5 miljard in 1996-1997 naar 7,9 miljard in 2007-2008. De loonkosten klommen op tot 4,2 miljard, tegen slechts 1,2 miljard tien jaar voordien.

De verdeling is zeer ongelijk. De vijf grootste liga's geven 4,2 miljard uit aan lonen terwijl ze slechts 98 clubs tellen. Er is dus maar een zeer beperkte hoeveelheid mensen die van het manna profiteren. Volgens de Gafi is voetbal een industrie geworden waarin heel veel geld omgaat.

Er is de jongste tien jaar veel meer geld gekomen van televisierechten en sponsors en door de globalisering kunnen spelers nu overal ter wereld aangekocht worden.

WAAROM IS VOETBAL EEN RISICOSECTOR?

De Gafi vindt dat de voetbalsector een groot risico loopt op witwassen van misdaadgeld. Waarom?

1. Het voetbal is in tegenstelling tot de banksector of de bouw een heel makkelijke markt, waarin je op eenvoudige wijze binnendringt. Fans van overal ter wereld ontmoeten elkaar in het stadion, alle maatschappelijke groepen zitten er door elkaar. En er zijn ook dagelijks meetings van de clubs met de overheid. Dat is bijna uniek.

2. Het is een ingewikkelde en ondoorzichtige sector, met een steeds toenemend aantal managers, tussenpersonen, sponsors en bedrijven die spelers "bezitten". Dat biedt vele mogelijkheden om misdaadgeld te laten circuleren en wit te wassen.

3. Het management is weinig professioneel, op de grote clubs na.

4. De wettelijke structuren van de clubs zijn heel verschillend: van gewone private verenigingen, over bedrijven tot stichtingen. Dat biedt vele mogelikheden om te switchen en geld te laten circuleren (een belangrijke vereiste om de criminele oorsprong ervan te verdoezelen).

5. Er circuleert heel veel geld en steeds meer. De sommen zijn bovendien irrationeel hoog en moeilijk te controleren: wie zal zeggen hoeveel een voetballer "waard" is. Hoe moet je dit precies meten? Er is een grote tolerantie tegenover irrationeel hoge lonen.

6. De clubs hebben altijd geld nodig en zijn dus vatbaar voor dubieuze sponsors. Dat komt voor een deel door de kenmerken van de markt. Het is een markt waarbij de winnaar alles pakt. Een club die één cruciale match verliest kan hierdoor een kolossaal verlies lijden (inkomsten van sponsors en televisierechten dalen…) en dus plots heel veel geld nodig hebben. Clubs willen zich daartegen indekken en zoeken dus voortdurend geld.

7. De jongere spelers zijn vaak sociaal kwetsbaar, ze zijn makkelijk te manipuleren en dus bruikbaar voor allerlei criminele malversaties.

8. De sociale rol van het voetbal maakt dat de supporters de illusie van de onschuld willen bewaren. Iedereen doet er alles aan - bewust of onbewust - om het imago van het voetbal niet te bezoedelen met criminele verhalen.

9. Een voetbalclub biedt aan een criminele sponsor of eigenaar veel niet-financiële beloningen. Hij wordt belangrijk in de gemeenschap, populair en kan zo doordringen tot het beleid. Hij kan zo ook controle krijgen over de weddenschappen, wat op termijn een serieuze winst kan opleveren. Een voetbalclub kan voor een crimineel een entree zijn in de hogere sociale kringen.

HOE KAN JE WITWASSEN?

Al deze factoren maken de sector erg kwetsbaar voor witwaspraktijken. Aan de hand van een aantal tendensen en voorbeelden toont Gafi de risico's aan.

Hoe kan je als crimineel je drugsgeld witwassen en later nog meer verdienen als bona fide handelaar?

* Als eigenaar

Uiteraard door eigenaar te worden van een voetbalploeg, door ze te kopen of door ze uit de financiële moeilijkheden te halen. Als je buitensporig veel betaalt, heb je al flink wat witgewassen en de club is een entree in de sociale top van de regio, een springplank voor een verdere criminele carrière.

* Via de transfermarkt

Ook de transfermarkt biedt vele mogelijkheden. Zij werd de jongste jaren almaar internationaler en dat verhoogt haar kwetsbaarheid voor criminele infiltratie. Bij de Wereldbeker van 2006 was de helft van de spelers in een nationale ploeg (53%) op dat moment tewerkgesteld door een buitenlandse voetbalclub. In 1978 was dat nog maar 27%, in 1994 al 42,6%.

Tot twee jaar terug was Brazilië de grootste exporteur van voetballers naar Europa en Azië, maar ondertussen kwam Afrika fel op omdat het goedkoper is.

Door de liberalisering van de tv-markten en de commerciële omroepen stegen de uitzendrechten enorm en daardoor konden ook hogere lonen worden betaald. Ook het Bosman-arrest uit 1995 droeg daar toe bij.

Officieel zijn 4.000 agenten door de FIFA geregistreerd om nieuw talent op te sporen en transfers te organiseren.

De problemen lopen hierbij torenhoog op. De rol van zo'n agent is niet duidelijk: hij is manager van een speler, maar kan ook belastingadvies geven en de publiciteit van de speler verzorgen. Deze warrige rol biedt veel mogelijkheid tot fraude.

Dat wordt nog erger omdat heel wat agenten geen licentie van de FIFA hebben: ze zijn vrienden of advocaten van de betrokken speler.

Ook het transferproces zelf verloopt ondoorzichtig. Naast de gewone transfersom, die irrationeel hoog kan zijn (en dus van alles kan verbergen) zijn er allerlei andere kosten die gemaakt kunnen worden (huisvesting, auto's, financiële regelingen voor de familie) en die een scherm kunnen zijn om misdaadgeld wit te wassen.

Een recente tendens is de opkomst van individuen die volledig buiten de voetbalsector staan, maar die toch spelers (of hun rechten) bezitten. Ze opereren vaak vanuit schimmige constructies in belastingparadijzen. Spelers bezitten is volgens de Gafi een typisch Zuid-Amerikaans verschijnsel, in Europa werkt men met zogenaamde talentenpools.

* Via de weddenschappen

En dan heb je natuurlijk ook nog de weddenschappen. Volgens de FIFA biedt het voetbal een verleidelijk platform voor illegale weddenschappen, omdat er altijd op korte termijn geld nodig is.

De jongste jaren is deze sector flink geprofessionaliseerd, er zijn steeds meer tussenpersonen in verschillende staten en continenten bij betrokken.

Voor internationaal georienteede criminelen is het bovendien een groot voordeel dat de wetgevingen op de kansspelen nationaal gebleven zijn, kansspelen vallen niet onder de Europese Dienstenrichtlijn. Ze zijn dus overal verschillend. Je kan je bedrijf dus oprichten in of laten opereren vanuit het land met de meest lakse wetgeving. In de kansspelsector heb je naast private organisatoren ook staatsbedrijven die kansspelen aanbieden.

De sector is heel heterogeen, wat ook een voordeel is.

De UEFA heeft Interpol ingeschakeld om het "regelen van sommige Europese matchen te bestuderen". Volgens de Uefa kan de opbrengst van één goksite al 100.000 euro voor één match in derde klasse opleveren, zodat de neiging om de match vooraf te "fiksen" bestaat. De Uefa heeft zelfs weet van inzetten tot 2 miljoen euro per match, zo schrijft de Gafi.

* Via de afbeeldingsrechten

Ook via de sector van de auteursrechten op de afbeelding van de spelers valt een en ander te versieren. Een aantal van de bedrijven die ze beheren, is gevestigd in een belastingparadijs en spelers die heel bekend zijn kunnen worden gebruikt worden om in ruil voor een aardige som zelf als geldkoerier andere sommen elders naar toe versluizen.

De Gafi gewaagt ook van fictieve rechten op afbeelding. Door die toe te kennen, terwijl het een verkapt loon is, kunnen belastingen ontdoken worden.

Omdat sponsors vaak niet gecheckt worden door de clubs of de spelers is sponsoring ook al een methode om in de sector binnen te dringen.

* De Gafi stelt verder vast dat het voetbal ook steeds meer een vehikel wordt voor gewone criminele activiteiten: mensenhandel van jonge spelers en hun familie naar West-Europa bv., verkoop van drugs of doping en belastingontduiking. Voor fiscale fraude en witwassen worden doorgaans immers dezelfde mechanismen gebruikt.

WAT TE DOEN?

Eerst en vooral kondigt de Gafi al een aantal maatregelen aan, die al gepland zijn of zelfs in uitvoering.

De FIFA, de wereldwijde koepelorganisatie van alle voetbalbonden, zal vanaf september 2010 alle internationale transfers van profs controleren via een website. Certificaten voor transfers zullen vanaf dan via dit systeem moeten passeren. Het systeem moet ervoor zorgen dat alle partijen de details van de transfer kennen, het systeem moet verder het contract geldig verklaren (en dus nagaan of de transfer correct verliep) en het moet ook de betaling controleren. In april 2009 hadden al 47 staten dit systeem aanvaard, waaronder België.

Voor de clubs komt er één licentiesysteem en de licenties van makelaars die transfers regelen werden al vanaf 1 januari 2008 tijdelijk, in plaats van definitief. Sinds dan werden ook de tuchtstraffen tegen makelaars die een scheve schaats reden verstrengd.

De FIFA heeft voorts een "early warning system" (een waarschuwingssysteem) uitgebouwd om onregelmatigheden bij weddenschappen op te sporen. Het werd uitgetest tijdens de Wereldbeker in 2006 en het werd in mei 2007 geïnstitutionaliseerd. Het zal alle wedstrijden voor de Wereldbeker in 2010 in Zuid-Afrika opvolgen. De FIFA heeft trouwens al akkoorden afgesloten met meer dan 400 bookmakers om verdachte transacties te signaleren aan dit systeem.

Daarnaast formuleert de Gafi zelf beleidsvoorstellen

* De Gafi waarschuwt ervoor dat de clubs zich er meestal helemaal niet van bewust zijn dat zoiets als witwassen van misdaadgeld bij hen kan gebeuren. Dat moet veranderen.

* Gezond financieel bestuur moet gepromoot worden en structurele maatregelen genomen om het transfersysteem minder aantrekkelijk te maken voor witwassers.

* Banken, notarissen, verzekeringen moeten verdachte transacties melden aan de antiwitwascel van hun land. Zo'n verplichting bestaat bijna nergens voor voetbalclubs, maar je kan erover nadenken. In het Engelse model, dat de Gafi als "best practice" aanbeveelt, bestaat het al. Eigenlijk verdedigt de Gafi dit dus ook.

* De Gafi stelt de English Football Association als positief voorbeeld. Zij kwam in december 2007 met een hele gids om witwassen te bestrijden. Daarin werd niet alleen de wet uitgelegd, maar ook werden de clubs gestimuleerd om zich bij elke deal af te vragen met wie ze een deal sluiten. Kent men de achtergronden van de zakenpartner?

De gids stelt ook voor om in iedere club één van de senior managers aan te wijzen als "antiwitwasverantwoordelijke". Hij moet iedereen bewustmaken en opleiden, zodat iederen de gevaren kan zien.

Er moet volgens de gids ook voldoende interne controle op de handelstransacties van de club zijn, alleen bepaalde personeelsleden mogen deals kunnen sluiten. Van die deals moeten duidelijke en volledige verslagen bestaan.

De activiteiten van de tegenpartij moeten opgevolgd worden, zodat kan worden opgetreden wanneer ze veranderen. Bv. een zakenpartner die altijd elektronisch betaalt en plots met cash afkomt.

* De Gafi wil ook dat alle landen min of meer dezelfde regels hanteren. Een grote voetbalclub moet worden behandeld een groot bedrijf, waar financiële doorzichtigheid, doorgedreven financieel management, interne en externe controle en een degelijke boekhouding nodig zijn.

* Het probleem moet ook hier internationaal aangepakt worden, maar daar stoot je op het probleem dat belastingparadijzen soms niet de nodige informatie willen doorgeven. Dat is een ander probleem waar de Gafi nu al twintig jaar tegen vecht...


Lees ook:

Moet bank elke fraude verklikken?

Nu in het nieuws