Wie zijn de Belgische Marokkanen?

Print
26 JUNI 2009 - De Marokkanen die in België wonen zijn gelukkig, ze vinden België op alle vlakken beter dan Marokko, maar toch voelt slechts 7,7% zich Belg. De helft (55%) vindt dat ze eerst en vooral bij Marokko hoort. En in Vlaanderen kent slechts 21% goed Nederlands terwijl 56% in datzelfde Vlaanderen wel goed Frans spreekt. De helft van de Belgische Marokkanen leeft onder de armoedegrens, maar 60% heeft een eigen huis in Marokko. Een vierde van de Marokkaanse vrouwen zegt onder druk gezet te zijn om een hoofddoek te dragen. Veertig procent bekent zich tot het socialisme (PS of sp.a). Dat alles blijkt uit een nieuw onderzoek van de Koning Boudewijnstichting.

België telde op 1 januari 2006 249.583 Belgische Marokkanen. In dat cijfer zitten zowel de Marokkanen die hier verblijven als de Belgen met een Marokkaanse afkomst. Uit deze groep trokken drie onderzoekers van de Universiteit van Rabat (Abdallah Saaf, Bouchra Sidi Hida en Ahmed Aghbal) in opdracht van de Koning Boudewijnstichting een steekproef van 401 mensen en die werden ondervraagd. De percentages hebben betrekking op wat de mensen uit de steekproef zelf antwoordden.

In een kwalitatief luik van het onderzoek werden zes focusgroepen georganiseerd in Luik, Brussel, Antwerpen en Gent en waren er een vijftigtal individuele gesprekken.

De onderzoekers wilden weten wat de identiteit van de Belgische Marokkanen is, wat ze vinden van democratie en mensenrechten, wat hun morele waarden en opvattingen zijn en hoe ze kunnen bijdragen tot betere relaties tussen België en Marokko.

WIE ZIJN ZE?

* 78% heeft de Belgische nationaliteit (89% in Vlaanderen) en slechts 5,7% heeft niet de bedoeling om de Belgische nationaliteit aan te vragen.

* Meer dan de helft (53%) is in België geboren, 46% in Marokko. Van deze laatste groep is 77% ouder dan dertig, van de eerste groep is 70% jonger dan dertig. De Marokkanen die in Marokko geboren zijn komen voor de helft uit de regio Oriental (het Rifgebergte), voor een vijfde uit de streek van Tanger-Tétouan en een tiende uit Casablanca.

* Een derde verliet Marokko voor zijn twintigste, nog eens 37% op de leeftijd tussen 21 en 25 jaar. Twee op de drie van de Marokkanen die naar België kwamen hadden hier al familie. Slechts 32,2% is de eerste uit de familie die naar België kwam.

* Waarom komen ze? 16% om te werken, 10% om te studeren, 13% om te trouwen, 10,5% om bij hun ouders te komen wonen. Slechts 0,7% was op zoek naar verandering. Marokkanen uit het Rifgebergte komen twee keer zo vaak naar hier om te trouwen dan de andere.

GEZIN EN WERK

* 53% is gehuwd, 38,7% vrijgezel. Van de Marokkanen die in Marokko geboren zijn is 71,5% gehuwd, van zij die hier geboren slechts de helft.

* Liefst 86,5% van de gehuwde Belgische Marokkanen is getrouwd met een Marokkaanse, slechts 8,5% met een autochtone Belgische.

* 44,5% heeft kinderen en in die groep heeft nog eens bijna de helft (44,6%) 1 of 2 kinderen, 30,5% heeft drie of vier kinderen, 7,3% heeft zeven kinderen of meer. In Wallonië zijn de gezinnen kleiner dan in Vlaanderen, maar ook hier evolueert men naar kleinere gezinnen.

* Slechts 28,9% van de Belgische Marokkanen bezit een woning in België. Maar in Vlaanderen is dat 43%.

Twee keer zoveel Belgische Marokkanen (60,6%) heeft een woning in Marokko. Dat geldt voor 71% van de Marokkanen die in Wallonië verblijven en slechts voor 31% van zij die in Vlaanderen wonen.

* 56% van de Belgische Marokkanen bezit een auto.

* 47,7% van de Belgische Marokkanen keert één keer per jaar naar Marokko terug, 25,7% om de twee jaar, 8% zelden en 3,7% nooit.

* Merkwaardig is dat slechts 21% van de Marokkanen in Vlaanderen goed Nederlands spreekt en schrijft. Ondertussen spreekt en schrijft 55,8% in Vlaanderen wel goed Frans. 43,5% spreekt heel goed Berbers. En van alle Belgische Marokkanen kent een derde goed Engels.

* Slechts 31,7% van de actieve Marokkaanse bevolking heeft een vast arbeidscontract, 5% heeft een tijdelijke baan. 20,9% heeft een werkloosheidsuitkering, 5,2% is werkloos zonder uitkering.

Kortom: de groep werklozen met of zonder uitkering (zonder de studenten, gepensioneerden en thuiswerkende vrouwen) vertegenwoordigt 32% van de actieve bevolking.

In Vlaanderen is de werkloosheid het laagst (22,6%), maar Brussel heeft het meeste Marokkanen met een vast contract (35,4%). 28% van wie vast werk heeft is bediende.

* De helft van de Belgische Marokkanen leeft onder de armoedegrens (860 euro per maand). In Vlaanderen heeft slechts 8,6% minder dan 1.000 euro, in Wallonië is dat vier keer zoveel (32,8%), in Brussel drie keer zoveel (24%).

BELGIË EN MAROKKO

* Wat zijn volgens de Belgische Marokkanen de belangrijkste problemen in Marokko?

De top drie is hier: corruptie (28,5%), levensduurte en armoede (18,8%) en democratie en mensenrechten (15,5%).

* Wat zijn volgens de Belgische Marokkanen de belangrijkse problemen in België?

De top-drie is hier: behandeld worden als een buitenlander (23,3%), racisme (15%), werkloosheid (14,8%).

* En wat als je België met Marokko vergelijkt?

Er is een ware consensus dat België beter is dan Marokko op het vlak van gezondheid en sociale zekerheid (91,7% vindt dat), democratie (83,6%) arbeidsmogelijkheden (83,1%). Maar ook op alle andere gebieden scoort België (volgens de Belgische Marokkanen) beter dan Marokko: 32% vindt België verdraagzamer dan Marokko, terwijl slechts 22,7% Marokko toleranter vindt dan België.

* Hoe zit het met het vertrouwen in de instellingen?

De Marokkaanse instellingen die het meest te vertrouwen zijn, zijn volgens de Belgische Marokkanen: de religieuze instellingen (29,2%), het koningshuis (22,9%), de regering (11%).

De Belgische instellingen die het meest te vertrouwen zijn, zijn volgens de Belgische Marokkanen: de moskeeën (21,9%), de sociale zekerheid en de gezondheidszorg (21,4%), de regering (13,2%). Maar… in Vlaanderen zegt slechts 13% dat de moskeeën het meest te vertrouwen zijn (tegen 34,4% in Brussel). Bij de Vlaamse Marokkanen prijkt het onderwijs bovenaan (15,2%). (Een beetje merkwaardig als je kijkt naar de rellen rond de hoofddoek in het Antwerpse Atheneum gedurende de voorbije week, nvdr).

* De Marokkaanse instellingen die het minst te vertrouwen zijn, zijn volgens de Belgische Marokkanen: de politie (23,9%), de regering (15,2%), de sociale zekerheid en de gezondheidszorg (12%).

De Belgische instellingen die het minst te vertrouwen zijn, zijn volgens de Belgische Marokkanen: de media (19%), de politie (16,5%), de politieke partijen (16,2%). De media scoren zo slecht "omdat ze een vervormd en weinig waarderend beeld van de Marokkanen schetsen".

POLITIEK

Hebben ze belangstelling voor politiek?

* De helft zegt niet geïnteresseerd te zijn in de Marokkaanse politiek, 85% herkent zich niet in de Marokkaanse politieke partijen.

* Slechts een vijfde van de Belgische Marokkanen heeft geen belangstelling voor de Belgische politiek. In Wallonië heb je meer interesse voor politiek, vooral bij vrouwen.

* Bijna 40% van de Belgische Marokkanen voelt zich verwant met de PS of de sp.a. Op de tweede plaats staan de groenen (9,5%), vooral bij de eerste generatie en vooral in Wallonië (14%, tegen slechts 3% in Vlaanderen).

Maar uiteindelijk zegt 42% dat ze zich met geen enkele partij verwant voelen.

* 38,6% vindt dat de toetreding van de landen van het Oostblok tot de Europese Unie negatieve gevolgen heeft gehad. "De Polen nemen ons werk af", zo luidt het. Volgens de onderzoekers is er ook vijandigheid tegen mensen uit het Oostblok omdat zij op het straat bedelen.

IDENTITEIT

* De Belgische Marokkanen vinden dat ze eerst en vooral bij Marokko horen en pas dan bij Europa: 55% vindt dat en nog eens 19% vindt dat ze alleen bij Marokko horen. 77% wil zeker in Marokko begraven worden. De Marokkaanse nationaliteit primeert overduidelijk. Dat geldt ook voor Marokkanen die in België geboren zijn.

Als de onderzoekers vragen wat ze eigenlijk zijn, dan antwoordt slechts 7,7% Belg! 36,2% noemt zich eerst en vooral moslim en nog eens 22,9% noemt zich "Marokkaanse moslim".

* Twee op de drie (58,5%) zegt gelovig te zijn, maar slechts 12% praktiseert. Toch zegt 44,6% dat zijn religieuze overtuiging nu sterker is dan vroeger. Vooral in Brussel is dat het geval.

* 83% van de Marokkanen vindt dat "niemand zich moet aanpassen aan iemand anders, iedereen heeft het recht om te leven volgens zijn principes", maar net zo goed stelt 52% dat religie en staat gescheiden moeten worden.

* 26,5% vindt dat mensen nooit gestraft kunnen worden om wat ze zeggen en schrijven, maar slechts 19,8% meent dat een politieke partij nooit verboden zou mogen worden. Toch nog 9,3% vindt dat een politieke partij verboden mag worden als haar ideeën islamistisch zijn.

* De Belgische Marokkanen zijn gelukkig (49,6%) of zelfs heel gelukkig (37,7%), een monsterscore die voor autochtone Belgen zeker niet gehaald wordt. De mensen van de tweede generatie zijn gelukkiger dan de andere.

MORAAL EN RELATIES

Wat vinden ze van morele waarden?

* De eer speelt nog steeds een grote rol voor Marokkanen (vooral voor zij die uit het Rifgeberte komen): 16,7% van de mannen zou een moord kunnen plegen om hun eer te verdedigen, zo zeggen ze.

* 53,5% vindt homoseksualiteit een van de grootste gevaren voor de moraal. 73% keurt seksuele betrekkingen voor het huwelijk af bij meisjes en 60,7% doet hetzelfde ook bij jongens.

Slechts 54% is tegen de idee dat jongeren gedwongen worden om te trouwen met iemand die ze niet kennen! De meerderheid vindt ook dat een Marokkaan met een Marokkaanse moet trouwen. 62% is uitdrukkelijk tegen Marokkaanse vrouwen die trouwen met een man die geen moslim is.

* 12,6% gaat nooit om met autochtone Belgen en nog eens 10% alleen als het moet. Dat komt niet door gebrek aan kennis van de taal, maar omdat men verschilt van godsdienst.

57% van de mensen die geen contact hebben met autochtone Belgen zeggen dat hun islamitische geloofsovertuiging de voorbije jaren sterker is geworden.

In Vlaanderen is de situatie het ergst: 24,6% zegt nooit met autochtone Belgen om te gaan en nog eens 9,4% zegt het alleen maar te doen omdat het moet.

* Een vierde (25%) van de vrouwen zegt dat ze onder druk zijn gezet vanwege hun kledij. Verscheidene vrouwen vertelden de onderzoekers dat ze gedwongen werden om een hoofddoek te dragen om conflicten met de familie (vader, broer, echtgenoot of zelfs moeder) te vermijden. Hoe minder deze vrouwen de regels van de islam volgen, hoe meer druk ze ervaren.

VRIJE TIJD

Wat doen ze in hun vrije tijd?

Dit onderdeel van het onderzoek bevat een aantal gegevens, die moeilijk te geloven zijn.

Zo zegt 64,5% van de Belgische Marokkanen dat ze "vrij vaak naar theater gaan". En acht op de tien personen verklaren dat zij nooit samenkomen met vrienden. 79,5% zou nooit familieleden bezoeken.

Slechts 46% zou nog naar de moskee gaan en amper 16% zou al geld of goederen aan familieleden in Marokko hebben gestuurd.

De onderzoekers nemen deze cijfers voor waar aan en besluiten eruit dat "de solidariteit en het sociale weefsel binnen de Marokkaanse gemeenschap in België steeds meer afbrokkelt".

* 67,6% kijkt elke dag naar de Belgische televisie, 37,4% kijkt elke dag naar een Marokkaans tv-station, 23,4% kijkt dagelijks naar Al Jazeera.

BEDENKINGEN

1. De steekproef van het rapport bestaat slechts uit 401 personen. Dat is wat weinig om conclusies uit te trekken. Uit heel Wallonië had je slechts 66 Marokkanen, uit Limburg 7, uit West-Vlaanderen 6. Uiteraard kan zo'n steekproef nog representatief zijn, zeker als ze wordt aangevuld met verduidelijkende gesprekken, maar soms zijn de aantallen toch te klein voor algemene besluiten.

Dat blijkt uit sommige antwoorden die gewoonweg niet waar kunnen zijn. De cijfers over het aantal Marokkanen dat "vrij vaak naar theater gaat" (64,3%) en het aantal Marokkanen dat "nooit samenkomt met vrienden" (78,1%) zijn onrealistisch hoog. Toch problematiseren de onderzoekers deze antwoorden niet en besluiten ze er gewoon uit dat het sociale weefsel bij de Marokkanen afbrokkelt. Dit lijkt me wat te ver gaan.

2. De onderzoekers zien een dubbele evolutie bij de identiteit van de Belgische Marokkanen: enerzijds een "nationale identiteit los van het Marokkaanse grondgebied", anderzijds "een nieuwe burgeridentiteit die thuishoort in de Europese culturele ruimte in de brede zin en ook meer specifiek in België". Uit deze twee uitingen lijkt volgens hen een "nieuwe synthese te ontstaan in de vorm van een collectieve transnationaliteit, met vertakkingen aan beide zijden van de grenzen". Het is niet geheel duidelijk uit welke feitelijke gegevens dit moet worden afgeleid. Hier houdt men bovendien zijn wensen wat voor werkelijkheid.

En is dat ook niet zo bij de islam? Volgens de onderzoekers "lijken de Belgische Marokkanen geneigd de voorkeur te geven aan een meer seculiere islam". Dat blijkt volgens hen uit de zelf verklaarde daling van het moskeebezoek, uit het feit dat de Marokkanen "de principes van geloofsvrijheid en van scheiding van kerk en staat aanvaarden en dat een niet verwaarloosbaar deel islam en christendom zelfs (sic) als twee gelijke godsdiensten beschouwt".

Dat is hopelijk juist, maar er zijn ook tegengestelde indicatoren, al was het maar dat liefst 44% vindt dat zijn geloof sterker is geworden de jongste jaren.

3. Over het algemeen problematiseren de onderzoekers maar weinig bij de Belgische Marokkanen zelf. Het ontstellend gebrek aan kennis van het Nederlands bij Vlaamse Marokkanen is voor hen geen probleem, ze stellen terzake geen maatregelen voor. Het feit dat "al" 54% vindt dat mensen niet gedwongen mogen worden om te trouwen met personen die ze nog nooit hebben gezien, beoordelen ze als positief. Ze vinden het evident dat autochtone Belgen Marokkanen discrimineren, maar als deze Marokkanen zelf ook Polen en Oostblokkers discrimineren, vinden ze dat "vreemd" en vragen ze om "diepgaander onderzoek". Van een studie met liefst 11 belangrijke personen en organisaties in het begeleidend comité had wat meer wetenschappelijke ernst verwacht kunnen worden.


Lees ook:

Het migratierapport voor 2008 van het CGKR

Hoe denken Belgen over etnische minderheden?

Oeso: het jaarrapport van 2008 over migratie

18 december is de internationale dag van de migrant

Allochtone politici verdeeld over dubbele nationaliteit


MEEST RECENT