Arena evalueert opvangwet voor asielzoekers

20 FEBRUARI 2009 - Minister van Maatschappelijke Integratie Marie Arena (PS) stelde deze week in de Senaatscommissie Binnenlandse Zaken het eerste evaluatieverslag van de nieuwe opvangwet voor asielzoekers voor. Daaruit blijkt dat haar opvangcentra overvol zitten, maar ook dat men de kosten van de medische zorgen voor de bewoners van de centra niet kan berekenen. Het effect van de wet op de dumping van asielzoekers in grote steden blijft vooralsnog onduidelijk.

John De Wit

De nieuwe wet voor opvang van asielzoekers van 12 januari 2007 zegt dat asielzoekers tijdens de hele asielprocedure, die in principe nog slechts een jaar zou mogen duren, alleen nog materiële steun krijgen. Ze krijgen een dak boven hun hoofd, eten, drinken, kleren, onderwijs en medische verzorging, maar geen geld meer, zoals vroeger nog wel het geval was.

Door deze wet wilde de toenmalige regering het aantal asielzoekers afremmen. Ook de dumping van asielzoekers in grote steden moest stoppen. Teveel kandidaat-vluchtelingen trokken immers (ondanks een spreidingsplan) naar bepaalde steden, die daardoor overbelast raakten.

De nieuwe wet zegt ook dat de asielzoekers gedurende de eerste vier maanden van hun verblijf in België in een collectief opvangcentrum van de federale overheid moeten wonen. Na die vier maanden kunnen ze doorstromen naar een individuele woning.

Mensen die in een centrum toekomen, moeten binnen de maand geëvalueerd worden. Men gaat na wat hun behoeften zijn en probeert daar zoveel mogelijk op in te spelen. Ze krijgen ook rechten en kunnen zich beklagen over sancties die tegen hen worden genomen.

Naast de gewone asielzoekers kunnen ook illegale gezinnen met kinderen in de centra verblijven.

Het asielcentrum in Wingene

De nieuwe opvangwet moest binnen het jaar worden geëvalueerd. Er was een eerste rapport klaar in juni 2008, maar dat werd pas deze week (!) rondgedeeld in de Senaatscommissie Binnenlandse Zaken. Het rapport werd wel op bepaalde punten up-to-date gemaakt.

Minister Arena stelde de resultaten van de eerste evaluatie voor, maar de Senaat discussieert er pas na de krokusvakantie over. Wat blijkt uit het rapport?

De centra zitten overvol

In januari 2009 zaten 16.350 personen in alle opvangtehuizen van Fedasil, het federaal centrum voor de opvang van asielzoekers. Die hadden samen 15.850 plaatsen, zowel in collectieve centra als in individuele woningen. De opvangcentra voor asielzoekers raken dus voller en voller.

Op 16 januari 2009 trok de ministerraad 5 miljoen euro uit voor 850 nieuwe opvangplaatsen. In januari 2009 werden er al 140 geopend, in februari komen er nog eens 320 extra bij.

Waarom zitten deze centra overvol?

Om dat te verduidelijken is het belangrijk na te gaan wie in de centra van Fedasil verblijft.

1. Volgens het rapport moet de oorzaak van de overbevolking gezocht worden in de stijging van het aantal gewone asielzoekers onder de cliënteel van 32,6% (3.861 personen) in juni 2007 naar 50,8% (7.992) in december 2008. In absolute cijfers is dat een verdubbeling, terwijl volgens minister Arena het aantal asielaanvragen in 2008 slechts met 10% steeg. Hoe deze tegenspraak te duiden valt, wordt niet meegedeeld.

Prinses Astrid bezoekt asielzoekers in Wingene

2.Daarnaast heb je in de centra nog een grote groep van afgewezen asielzoekers die nog een procedure bij de Raad van State hebben lopen. Zij tekenden in juni 2007 voor 45,8% de cliënteel, in december 2008 is dat percentage gezakt naar 23,5%. Maar in absolute cijfers bedraagt deze groep toch nog 3.400 personen. Liefst 40% van de cliënteel van de inviduele opvangstructuren zijn illegalen met een beroep bij de raad van state.

In principe zijn al deze personen illegaal in het land en moeten zij verwijderd worden, maar tegelijkertijd hebben ze wel recht op materiële steun en Arena wil hen niet laten verwijderen vanuit haar centra.

3.Een derde grote groep verblijvers in de centra bestaat uit illegale gezinnen met kinderen. Hun aantal stijgt, hoewel er in de laatste maanden een stabilisering was. Er zijn nu 1.052 personen in dit geval, of 6,7% van de bevolking van de asielcentra.

Deze groep, die eigenlijk uit het land moet worden verwijderd, groeit nog aan, want er komen steeds meer illegalen op de "wachtlijst". Hoe het bestaan van zo'n wachtlijst mogelijk en wettelijk gefundeerd is - gezien de regering toch ook een verwijderingsbeleid van illegalen voert - wordt niet verklaard. Evenmin vinden we er cijfers over de grootte van die lijst.

Opendeurdag in asielcentrum Arendonk

4.Een belangrijke stijging is er in de centra ook van illegalen die om medische redenen mogen blijven: van 906 bewoners in januari 2008 naar 1.526 in december 2008 of 7,3%.

5. En dan zaten er in december 2008 ook nog eens 551 personen in de centra (3,1%) die ergens anders in België moesten verblijven, omdat ze als vluchteling erkend zijn (363 of drie keer zoveel als in juni 2007) of als illegaal geregulariseerd werden.

Ze krijgen doorgaans 2 maanden om een woning te zoeken, maar volgens het rapport loopt die periode "zeer vaak" op tot 6 maanden.

De evaluaties

Binnen de dertig dagen nadat een bewoner in een centrum toekomt, moet hij geëvalueerd worden. Een maatschappelijk assistent moet een rapport opstellen waarin zijn noden en behoeften staan. Telkens hij naar een andere plaats gaat moet dit opnieuw gebeuren. Een evaluatie kan alleen na een gesprek met de betrokkene. Wat komt hiervan terecht?

Op basis van een steekproef (die erg betwist kan worden, zie onderaan, nvdr) ging Fedasil bij 6,4% van de opgevangenen na of de wet terzake werd nageleefd. Het gaat om 1.017 evaluatiedossiers.

* Bij 12,7% werd helemaal geen evaluatie uitgevoerd hoewel dit had gemoeten.

* In 51,1% van evaluatiedossiers werden extra maatregelen aanbevolen. Meestal gaat het om extra medische begeleiding (27,7%) en extra sociale begeleiding (26,5%).

Les in het asielcentrum

Of en hoe deze aanbevelingen geïmplementeerd werden, wordt niet duidelijk.

Naar een individuele woning?

Na vier maanden in een collectief centrum kunnen de bewoners vragen om een individuele woning. België heeft 7.319 collectieve opvangplaatsen en 8.568 individuele.

Maar het aantal aanvragen om na vier maanden naar een individuele woning te gaan, overtreft het aantal overplaatsingen. Tussen oktober 2007 en november 2008 werden 3.730 aanvragen ingediend, maar in iets minder dan de helft (1.774 gevallen) kon die transfer ook plaatsgrijpen.

Dit onderdeel van de wet is voorlopig mislukt, besluit Fedasil. De dienst wijt dat aan de te hoge bezetting van alle opvangstructuren.

Medische begeleiding

Iedere bewoner heeft recht op medische begeleiding. Dat geldt ook voor asielzoekers die in een centrum geregistreerd staan maar er niet daadwerkelijk verblijven.

Men weet in de verste verte niet wat deze maatregel kost omdat ieder centrum alles verschillend registreert.

* Zo wordt vast medisch personeel bij federale centra niet doorgerekend in de kosten, bij andere centra gebeurt dit wel.

* Er zijn geen afspraken over hoe uitzonderlijke medische kosten (esthetische chirurgie of vruchtbaarheidsbehandelingen) te registreren.

* Kosten worden nu eens per centrum, dan weer per persoon doorgegeven.

* Er worden geen gegevens genoteerd van de medische kosten per groep van bewoners (asielzoekers, illegalen met kinderen, niet-begeleide minderjarigen e.d.).

* Men weet niet hoeveel asielzoekers materiële hulp afwijzen.

Sancties en klachten

Bewoners die zich niet aan de regels houden, kunnen worden gestraft. Men kan ze sport ontzeggen, dwingen om werkjes op te knappen of zelfs naar een ander opvangcentrum overplaatsen. De betrokkene kan hiertegen een klacht indienen en kan zelfs naar de arbeidsrechtbank stappen.

Ook hier zijn de cijfers versnipperd en onvolledig

.

Wel stelt men vast dat het aantal disciplinaire transfers naar andere centra tussen oktober 2007 en maart 2008 bijna verdubbelde, tot 51 transfers per maand.

Asielcentrum Rixensart

Maar ook hier is er geen eenvormig beleid: 80% van alle verplichte werkjes wordt in één bepaald federaal centrum opgelegd. Men kan men dus eigenlijk niet veel besluiten.

Van de klachten die tegen disciplinaire sancties werden ingediend is slechts 23% gegrond. (In het besluit heeft men het over "een derde").

Bedenkingen

Het rapport van Fedasil is onsamenhangend en laat geen echte beleidsconclusies toe.

* Cijfermatige vergelijking wordt bemoeilijkt doordat de periodes waarvoor cijfers worden verstrekt voortdurend veranderen en willekeurig schijnen (nu eens: van 7 mei 2007 tot 3 april 2008, dan weer in december 2008, vervolgens in het laatste semester van 2008 enzovoort). Hoelang welke groepen in de centra verblijven werd niet berekend.

* De methode van het statistische onderzoek naar de noden van de opgevangenen is weinig wetenschappelijk. Al naargelang de soort opvangstructuur hanteert men een andere methode. De opvangcentra van het Rode Kruis werden uitgesloten. Binnen sommige centra selecteren de directies zelf de mensen die de vragenlijsten beantwoorden.

Er is geen enkele garantie op representativiteit.

Er is in dit onderdeel ook niet de minste opdeling gemaakt al naargelang de categorie bewoners (echte asielzoekers, uitgeprocedeerde asielzoekers, illegale gezinnen met kinderen e.d.).

* Er is niet de minste berekening van de medische kosten van deze groepen. Er is zelfs geen aanzet toe omdat er geen eenvormige registratie van die kosten is. Sterker: er is zelfs geen aanzet om die registratie eenvormig te maken.

* Sommige groepen in de centra zijn illegaal: ze hebben dan wel recht op materiële hulp, maar ze moeten toch uit het land verwijderd worden. In het hele rapport staat niets over de verwijderingsproblematiek.

Terwijl dit essentieel is, als je beweert dat je centra overvol zitten. Het is immers duidelijk dat die "overvolheid" verdwijnt als men alle groepen mensen voor wie die centra niet bedoeld zijn eruit zou verwijderen.

* Welk effect de opvangwet nu heeft op de dumping van asielzoekers in grote steden is niet systematisch bestudeerd, terwijl de wet toch bedoeld was om die dumping tegen te gaan. Het spreidingsplan zou verdwijnen, maar hoever staat het daarmee? Er is terzake geen echt overzicht. Men weet blijkbaar ook niet hoeveel asielzoekers helemaal geen enkele materiële steun willen, maar men schat hun aantal op 15.000 personen.

* De evaluatie is er vooral voor politiek gebruik. Zoals geweten is er al lang een pingpongspel bezig tussen de ministers Arena (maatschappelijke integratie) en Turtelboom (migratie).

Arena wil een ruime regularisatie van illegalen. Zij wil de politie niet toelaten in haar centra zodat uitgeprocedeerde asielzoekers uit het land zouden kunnen worden verwijderd. Immers: als die uitgeprocedeerden vier jaar in België verblijven zonder dat over hun asielverzoek is beslist, komen ze in aanmerking voor regularisatie. En dat is wat Arena wil.

Arena dringt bovendien aan op veel ruimere criteria voor regularisatie dan de huidige. Dat wekt hoop bij vele mensen zonder papieren die dan toch op een of andere manier in het land proberen te blijven. De nu al een jaar aanslepende patstelling over het migratiebeleid is dus bepaald niet bevorderlijk voor een goed beleid.

Annemie Turtelboom

Ondertussen bij Turtelboom...

Minister van Migratie Annemie Turtelboom (Open Vld) deelde vandaag de statistieken over het aantal asielzoekers van vorig jaar mee.

In 2008 dienden 12.252 personen een asielaanvraag in. Dat zijn er bijna 10% meer dan in 2007. Deze stijging is bijna uitsluitend het gevolg van het toenemend aantal meervoudige asielaanvragen.

Liefst 27% of 3.331 personen dienden vorig jaar al minstens voor de tweede keer een asielaanvraag in. Dat kan als er nieuwe elementen in het dossier zijn, maar de meeste meervoudige asielaanvragen worden afgewezen. Dat leidt tot overbelasting van de diensten. Wie alleen de nieuwe, enkelvoudige asielverzoeken bekijkt, ziet slechts een toename van 7,2%: van 8.315 in 2007 naar 8.921 in 2008.

De meeste asielzoekers kwamen in 2008 uit Rusland (13%), Irak (8%), Afghanistan (7%).

Een derde van de asielzoekers kreeg in 2008 al binnen de drie maanden een beslissing van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen. Begin 2009 is dat al opgelopen tot de helft. Maar uiteraard is tegen die beslissing nog beroep mogelijk als ze negatief is.

Opmerkelijk is dat steeds meer asielzoekers ook als vluchteling worden erkend. In 2008 kreeg 28,3% (3.032 personen, met de kinderen erbij) ook het statuut, tegen slechts 20,4% in 2007. Begin jaren 2000 werd minder dan 10% erkend.

Bij de erkende vluchtelingen ligt het landenklassement gedeeltelijk anders. 15,4% van de dossiers betreft Rusland, 12,7% Irak en 9,0% Guinee.

Daarnaast kregen nog eens 475 personen het het statuut van subsidiaire bescherming (voor vluchtelingen uit landen waar een burgeroorlog heerst). Twee op de drie dossiers gaat hier over Irakezen, voor de Afghanen (20%) en de Somaliërs (9,9%).

Het aantal erkenningen stijgt omdat de asielzoekers steeds minder economische vluchtelingen zijn, maar komen uit landen met ernstige schendingen van de mensenrechten.

Lees ook:

De open asielcentra zitten vol

Nieuwe vreemdelingenwet 5: Opvang en dumping

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio