Van ivoren clip tot schoenzool

Gent - Pjeroo Roobjee schreef onlangs een mooi boekje, ’Zo content in Gierle’, over de dingen die mensen als bladwijzer achterlaten in boeken. In de Gentse Boekentoren loopt nu een tentoonstelling met een 500 bladwijzers in alle mogelijke variaties, vormen en materialen.
De behoefte van de lezer om de plek te markeren waar hij met lezen is gestopt, is even oud als het boek zelf.
”Een ezelsoor maken, was ongetwijfeld het eerste merkteken. Vanaf de zestiende eeuw kwam er een beschaafd alternatief in de vorm van een leeslint, dat door de boekbinder was vastgemaakt in de boekband. In de middeleeuwen gebruikte men soms snoeren met een draaischijfje om de kolommen aan te geven, maar die zijn nu praktisch onvindbaar. Het oudste object op deze tentoonstelling is een 17de-eeuws boek met snoer”, zegt curator Norbert Poulain, zelf een verzamelaar van bladwijzers.
Nadien doken allerlei varianten op. Vanaf de 19de eeuw had je clips of opstekers van papier of metaal.
Of hun meer chique versies in ivoor of verguld zilver. ”Soms hadden ze ook de functie van papiersnijder, want veel boeken werden toen nog onbesneden aangeboden”, vertelt Poulain.
Designclip
Van die clips heeft het merk Alessi een hedendaagse variant op de markt gebracht, een kleine paarse designclip.
Engeland pakte vanaf 1860 uit met geweven zijden boekenleggers, de zogenaamde stevengraphs, genoemd naar fabricant Thomas Stevens uit Coventry. ”Ook de commercie ontdekte de bladwijzer, die een ideaal middel bleek om reclame te voeren voor van alles en nog wat. In de tentoonstelling hebben we die zaken geordend in verscheidene thematische kasten: toerisme, religie, onderwijs, cultuur, eten en drinken, sigaretten, politiek (Tony Van Parys!), sportevenementen, enzovoort.”
”Je had ook de verzamelbladwijzers, reeksen of stukjes van een puzzel, wat een goede manier was om aan klantenbinding te doen. We hebben hier bv. 52 bladwijzers die een historisch kaartspel vormen en die je kon krijgen bij elk aangekocht boek in de Standaard Boekhandel. De langstlopende reeks was er een van Duitse schrijvers: liefst 1.000 stuks.”
”Uit mijn jeugd dateren dan weer de leesmappen of lisettes in leder of stof. Bij een plechtige communie kon je er niet aan ontsnappen. Dat kreeg je zeker cadeau!”
Salami
Op de tentoonstelling vind je ook bladwijzers uit Nederlandse collecties en uit het Weserburg-museum in het Duitse Bremen. Zoals bladwijzers met foto’s van vermiste joodse kinderen van kunstenaar Christian Baltanski, die veel werkt rond de jodenvervolging.
Maar eigenlijk kan alles dienen als bladwijzers. Bibliotheken vinden soms de meest rare voorwerpen, zo bewijst een laatste vitrine. Treintickets, overschrijvingen, een schoenzool. ”Men heeft ooit zelfs eens een plak salami teruggevonden, maar die hebben we niet bewaard”, lacht Poulain.8
8Hans DE RUYCK

Van boeklint tot bookmark: bladwijzers loopt tot 21 december in de Boekentoren aan de Rozier 9, op weekdagen open van 10 tot 17u.
www.interbellum.org
Meer nieuws uit stad en rand

Vastgoed

Auto's in de kijker

Jobs in de regio