Liégeois leidt vanaf 1 september college van procureurs-generaal

30 AUGUSTUS 2007 - Vanaf 1 september wordt de kersverse Antwerpse procureur-generaal Yves Liégeois voorzitter van het college van procureurs-generaal. Hij wordt zo het hoofd van het Belgische Openbaar Ministerie.

John De Wit

BR> En dat laatste heeft nu voor het eerst een beleidsplan voor de komende zeven jaren klaar om de parketten te hervormen. Daarin wordt gepleit voor een nieuwe Commissie-Franchimont om de strafprocedure te herzien en er komt alvast een draaiboek om de gerechtelijke achterstand in strafzaken tegen te gaan. Het plan, dat gedragen wordt door alle procureurs en arbeidsauditeurs, werd als nota aan ex-formateur Leterme bezorgd. Liégeois legt in een pittig gesprek uit wat in dat plan staat.

Jullie willen een nieuwe Commissie-Franchimont?

"Inderdaad. De wet-Franchimont moest de strafprocedure moderniseren, maar ze geraakte alleen maar in de Senaat goedgekeurd. De Kamer stopte ermee en dat is een goede zaak, want de wet die de Senaat goedkeurde is ultra-ingewikkeld, staat haaks op andere wetten die het parlement goedkeurde, is al gedeeltelijk voorbijgestreefd en vertrekt van verouderde ideeën uit de vorige eeuw."

"De Commissie Franchimont verwarde meer rechten voor slachtoffers en verdachten met meer procedures om die rechten af te dwingen. Daardoor zijn er in de wet-Franchimont nu zoveel procedures gekomen, dat het onwerkbaar wordt. De wet is hyperingewikkeld en ze is op tal van onderdelen achterhaald door andere wetten van hetzelfde parlement. Denken we slechts aan de wetgeving over het beslag, aan de wet op de bijzondere opsporingsmethoden, of aan de interneringswet. Ze regelen de procedure allemaal op bepaalde vlakken nog verder en anders dan de wet-Franchimont, die nochtans een eenheidswet voor de strafprocedure zou zijn."

"Op het vlak van de nietigheden is de situatie nog ingewikkelder. Als politie of parket een procedurefout maken bij een huiszoeking of een telefoontap, dan wordt al het bewijsmateriaal dat daaruit voortvloeit absoluut nietig. Maar die regel geldt alleen voor bewijzen die in België zelf zijn verzameld, niet voor bewijzen uit het buitenland. Daarvoor geldt nog altijd de

Antigoon-regel

van het Hof van Cassatie: een procedurefout leidt dan alleen maar tot nietigheid van het bewijsmateriaal als de wet dat uitdrukkelijk zo bepaalt, of als de verdachte door de procedurefout daadwerkelijk geen eerlijk proces meer kreeg, of als de waarde van het bewijs aangetast is door de procedurefout. Dat laatste heb je bv. als een bekentenis door foltering is afgedwongen. In de

Grote Franchimont

is er dus tegenspraak tussen de waarde die het gerecht moet hechten aan binnenlandse en aan buitenlandse bewijzen en dat kan toch niet."

"Voor mij blijft het ontwerp van de Grote Franchimont echter een ontzettend belangrijk werkinstrument, en zulk omvangrijk en nuttig werk dwingt respect af, ook al ga ik niet akkoord met alle aspecten of visies ervan."

Maar moeten verdachten en slachtoffers dan niet meer rechten hebben?

"Natuurlijk wel en ook ons beleidsplan is daar voor. Wij willen bijvoorbeeld uitdrukkelijk dat het parket bij zijn onderzoeken niet alleen speurt naar bewijzen tegen een verdachte, maar ook naar al wat in zijn voordeel is. Het parket moet niet uitsluitend alleen maar opzoeken wat tot vervolging zal leiden. Het openbaar ministerie moet de waarheid betrachten, het strafproces is geen spelletje van wedden dat, maar één van zeker weten.

En daarom menen wij ook dat verdachten meer rechten mogen en zelfs moeten hebben. Het is een goed punt uit de wet-Franchimont dat een aangehoudene sneller een advocaat of een arts mag zien of dat hij onmiddellijk een naaste mag inlichten. Maar wij willen de rechten van verdediging niet verwarren met een vermenigvuldiging van procedures die de opsporingsonderzoeken volledig verlammen. In deze onderzoeken moet de waarheid nog centraal staan. Alles met nieuwe procedures willen regelen, is een visie uit de vorige eeuw. De wet-Franchimont bouwde extra schoorstenen op een oud gebouw, terwijl het hele gebouw moet vernieuwd worden. Wij willen nadenken over nieuwe structuren die meer rechten bieden met minder procedures, vandaar de nood aan een nieuwe commissie van de 21° eeuw."

De balie eist een snelle goedkeuring van de wet-Franchimont?

"Ja, maar dat hoeft ook niet te verbazen. De jarenlange "parlementervaring" (

Liégeois begeleidde o.a. de parlementaire debatten over de wet-Franchimont in de Senaat, nvdr

) heeft mij geleerd dat advocaten in de regel vragende partij zijn voor wetten die meer procedures en meer rechtsbijstand scheppen. Bovendien verleent die wet-Franchimont aan advocaten een aantal rechten die echt niet kunnen. Als een onderzoeksrechter een huiszoeking bij een advocaat wil doen, zal de stafhouder van de balie na die wet zelf beslissen welke dossiers ter beschikking gesteld mogen worden voor het gerechtelijk onderzoek. Dat kan natuurlijk niet: de onderzoeksrechter of een rechter (zoals in Frankrijk) moet die beslissing zelf nemen."

Jullie willen dus een nieuwe Commissie?

"In plaats van de goedgekeurde tekst te behandelen in de Kamercommissie Justitie, zou men beter een nieuwe commissie van specialisten aanstellen om een werkbare hervorming uit te dokteren. Die zou kunnen bestaan uit professoren strafprocesrecht van àlle universiteiten, niet alleen van Luik. Ik denk dan bijvoorbeeld aan Raf Verstraeten, Alain Denauw, Philip Traest, Chris van den Wyngaert (of een vervanger) en evident ook Franstalige professoren."

"Maar verder ook uit iemand van het Hof van Cassatie en uit leden van het college van procureurs-generaal. Ik vind niet dat er andere vaste leden van die Commissie moeten deel uitmaken. De balies moeten geen vaste extra-vertegenwoordiging krijgen, vermits de professoren waarover ik sprak bijna allen zelf advocaat zijn. De balie zal uiteraard evenals andere partners, zoals bijvoorbeeld de gerechtsdeurwaarders of de politie, geraadpleegd worden indien de commissie het nodig acht."

U verwijt het parlement ook placebo-wetgeving?

"Het parlement keurt steeds meer wetten goed die breed worden aangekondigd als de ultieme oplossing voor een probleem. Maar inhoudelijk lossen ze gewoon niets op. Zo hadden we de hervorming van de voorlopige hechtenis. Die zou moeten worden beperkt, zodat alleen nog de zware gevallen in voorhechtenis kwamen. Daardoor zou het aantal gevangenen dalen. Maar het ontwerp dat Justitieminister Onkelinx indiende bevatte nauwelijks maatregelen om het gebruik van de voorhechtenis te beperken.

Andere wetten, zoals het snelrecht van Verwilghen zou alle stadscriminaliteit onmiddellijk beteugelen, maar die wet kon niet toegepast worden en ze werd terecht vernietigd door het Arbitragehof. Dergelijke wetten scheppen een virtuele schijnwereld, die de indruk wekt dat problemen worden opgelost, maar in feite maken ze de dossiers alleen maar veel ingewikkelder en lossen ze niets op. Ik noem dat placebo-wetgeving. En dan heb je nog die vele ingewikkelde wetten rond anonieme getuigen, beschermde getuigen, beslag e.a. die tot stand komen zonder dat men nadenkt over de middelen om ze in de praktijk te kunnen toepassen.”

U bent wat ontgoocheld in het recente parlementaire werk?

"Inderdaad. Er worden te veel wetten gemaakt voor de schone schijn en ze veranderen ook te veel, zonder dat het nut van die veranderingen duidelijk wordt. Bijna niemand kan nog volgen. Neem nu het statuut van de korpschef van een parket of een rechtbank. In tien jaar tijd kennen we nu reeds vier verschillende systemen alleen al wat betreft de duur van dat mandaat. Eerst was het onbeperkt, vervolgens duurde het zeven jaar met één verlenging van zeven jaar. Daarna duurde het gewoon zeven jaar zonder mogelijkheid tot verlenging. Nu duurt het vijf jaar met één mogelijke verlenging van vijf jaar. Dus: onbeperkt = 2 X 7 = 1 X 7 = 2 X 5. Dat is blijkbaar de parlementaire wiskunde. Om deze vergelijking op te lossen, zodat overal een gelijk resultaat wordt bereikt en niemand dus gediscrimineerd wordt, moet je alle onderdelen met nul vermenigvuldigen. Dan klopt het."

"Het mestdecreet veranderde vijf maal in één jaar tijd. Overtredingen zoals nachtlawaai en graffiti spuiten werden uit het strafwetboek gehaald en er binnen het jaar weer in gestopt. Fout parkeren was vroeger gewoon strafbaar, maar dan verdwenen sommige aspecten (bewonerskaart, betaald en beperkt) uit het strafrecht, ze werden geregeld via retributies. Daarna werd zoveel aan deze reglementering veranderd dat de procureur-generaal van Gent honderden pagina's nodig had om via richtlijnen de opeenvolgende wetswijzigingen inzake verkeersveiligheid uit te leggen. Dan nog liever echte diarree!"

Moet assisen hervormd worden?

"De wet-Franchimont bewaart het assisenhof. Assisen is ongetwijfeld de procedure bij uitstek die de rechten van de verdediging de meeste kansen geeft. Soms leidt dat tot verrassende effecten. De voorbije tien jaar heb ik alle assisenzaken gecoacht op het parket-generaal - dat zijn er meer dan 150 -, ik weet dus waarover ik spreek. Het parket-generaal moet niet klagen over de Antwerpse en de Tongerse jury's. Maar het probleem is dat al die assisenhoven enorm duur zijn. Voor het kleinste zaakje geef je al gauw 15.000 euro uit en daar tel ik de kosten van politie, magistratuur, griffiers nog niet eens mee. Je mag rekenen dat een zaak minstens 10 keer zo duur is dan wanneer ze door gewone beroepsrechters zou worden afgehandeld. In het Belgische parlement bestaat echter absoluut geen wil om het assisenhof af te schaffen, dus waarom zouden wij onze energie daar in steken?"

Moet ook het strafrecht niet worden herzien? Wie het vonnis in de zaak-Demoor leest, weet toch dat er een en ander schort?

"Dat vonnis is mijns inziens onwettig en beantwoordt niet aan de vereiste kwaliteitsnormen, reden waarom het OM hoger beroep instelde. Maar dit gezegd zijnde: het zou inderdaad goed zijn dat de wet op de verzachtende omstandigheden grondig wordt hervormd. Het systeem van correctionalisering van misdaden werkt slecht en leidt telkens tot oeverloze discussies over voorbedachtheid en opzet van bepaalde misdaden. Het zou beter zijn als de correctionele rechter onmiddellijk zwaardere zaken zou kunnen beoordelen en dan ook veel hogere straffen zou kunnen opleggen.

Bovendien vind ik dat het beginsel van de proportionaliteit in het strafrecht moet worden ingevoerd. Nu is dat er niet. Alles is min of meer

heel ernstig en uitzonderlijk

. De voorlopige hechtenis mag alleen maar opgelegd worden in uitzonderlijke omstandigheden, maar je vindt bijna geen misdrijven waarop ze niet kan toegepast worden. Het openbaar ministerie zou veel meer mogelijkheden moeten krijgen om zaken niet te vervolgen. De minnelijke schikking moet enorm worden uitgebreid en in iedere stand van de strafzaak kunnen worden opgelegd.

Bovendien zou het parket bepaalde sociale, fiscale of economische misdrijven gewoon moeten kunnen doorsturen naar de bevoegde administratie, die ze dan verder afhandelt. Justitie moet op ieder niveau, menselijker, rechtvaardiger en eenvoudiger worden. We moeten niet die zware mammoetprocedures gebruiken om kleine feitjes van de gewone man aan te pakken. Een toegepaste procedure moet in verhouding staan tot de aard van de rechtszaak waarop ze wordt toegepast.”

Jullie pleiten voor duurzame ontwikkeling in het strafprocesrecht?

"Het parlement heeft

duurzame ontwikkeling

in de grondwet gezet. Maar men zou dit best eens op de strafprocedures toepassen. Die vermenigvuldigen zich en aan de nieuwe wetten wordt nooit een budgettair of personeelsplan gekoppeld, zodat sommige volledig virtueel blijven. Men zou zich ook de vraag moeten stellen of de strafprocedure wel generaties kan meegaan en dus echt duurzaam is. En dan moet je vooral vereenvoudigen. Ik zeg het al tien jaar, het Grondwettelijk Hof zegde het nu ook aan formateur Leterme."

Hoe kan je daar toe komen?

"Het is inderdaad zo dat een politiek kabinet maar weinig tijd echt kan werken. De eerste twee jaar zijn nodig om op gang te komen. Daarna lonken alweer de verkiezingen. Wetten moeten dus op heel korte tijd worden gemaakt, waardoor het politiek systeem structureel ongeschikt wordt om duurzame wetten te maken, zeker nu alles zo moeilijk en ingewikkeld is geworden. In een democratie moeten de staatsinstellingen mijns inziens hun verantwoordelijkheid opnemen en elkaar bijstand verlenen als dit nodig is voor het algemeen belang. Bij het college hebben wij daarom een plan voor zeven jaren ontwikkeld.

Wij hebben de voorbije zeven jaren 15 netwerken van experten van overal uit het Openbaar Ministerie uitgebouwd. Ze houden zich bezig met drugs, mensenhandel, de bijzondere opsporingsmethoden, milieu e.d. Wij hebben nu een hele armada specialisten en willen een nieuw samenwerkingsverband met de politiek en met de ambtenaren van Justitie. Vele ambtenaren op de Federale Overheidsdienst kunnen niet meer volgen, het gaat vaak om jonge mensen zonder toegang tot wat op het terrein gebeurt. Ze moeten dan op Europees vlak allerlei regels bespreken zonder dat ze weten hoe de praktijk die toepast. Voortaan zullen wij de verantwoordelijke ambtenaren uitnodigen op de bijeenkomsten van onze expertisenetwerken en wij zullen ook de minister actief bijstaan. Het Openbaar Ministerie moet een motor van de hervorming van Justitie worden."

Een andere topprioriteit is de gerechtelijke achterstand?

"Eerst en vooral zijn op dat vlak eenvormige cijfers nodig. Want als je de cijfers van de rechtbanken in Antwerpen en Limburg vergelijkt met die van ons Hof, dan krijg je nog al wat verschillen. Volgens de ene hebben we 247 strafonderzoeken die al langer dan twee jaar aanslepen, volgens de andere 462! Daar zijn dossiers bij die al 13 jaar duren, meestal in de financiële en fraude-sector. Daar moet paal en perk worden aan gesteld!

En dan is er in Antwerpen eigenlijk nauwelijks gerechtelijke achterstand in vergelijking met het parket van Brussel. Ik wil hieraan toevoegen dat de term "gerechtelijke achterstand" mag vergeleken worden met "kanker". Onder die ene noemer vindt men duizend en één uiteenlopende en soms verrassende oorzaken van achterstand. Soms veroorzaken kleine randfenomenen - zoals het niet-opstellen van een inventaris - buitengewoon grote gevolgen in de behandeling van zaken. Er bestaat geen wondermedicament dat voor alles een oplossing geeft, maar er moet op alle oorzaken worden ingewerkt."

Wat willen jullie terzake doen?

"Het gerechtelijk onderzoek moet duidelijk afgelijnd worden. Het kan niet dat een onderzoeksrechter zelf nog eens honderden extra feiten gaat onderzoeken waarvoor hij niet gevat werd. Als parket moeten wij ervoor zorgen dat hij zich beperkt tot criminele en ernstige feiten waarvan de vervolging maatschappelijk verantwoord is. In Antwerpen werken we nu aan een draaiboek om dat te doen. Daarin zal staan: welke zaken naar de onderzoeksrechter moeten, hoe verhinderen dat het onderzoek uitdeint naar nevenelementen en randverschijnselen, binnen hoeveel tijd moet een onderzoek zeker voor de rechter komen e.d. We zullen ook aan

case-management

doen: met de onderzoeksrechter, maar ook met de politie, zullen we in concrete zaken afspreken wie wat gaat doen en hoelang dat mag duren. Dat draaiboek is nog voor het komende jaar.”

Ook de structuur van het Openbaar ministerie is een prioriteit?

"Het is duidelijk dat kleine parketjes niet alles kunnen doen, maar ook dat mastodontparketten onbeheersbaar worden. Beide problemen veroorzaken eveneens gerechtelijke achterstand. De vraag is: hoe een schaal vinden die werkbaar blijft en toch efficiënt is. Het college zal daarom een congres organiseren om alle voorstellen te bundelen. Dat congres moet nagaan waar de gangmakers van de gerechtelijke achterstand zitten: hoe wordt die veroorzaakt en hoe kunnen we hem aanpakken?

Misschien bestaat de oplossing eruit om bepaalde materies (zoals de ingewikkelde fiscale en milieudossiers) op een hoger niveau dan het gewone plaatselijke parket af te handelen, zodat het plaatselijke parket niet voor alles een specialist moet hebben. Een recente wet geeft de parketten nu extra juristen. Ieder parket krijgt er maximum 35% van het aantal substituten van dat parket bij. We gaan die bij voorkeur inzetten om de gerechtelijke achterstandsproblemen in kaart te brengen en te verhelpen. Hopelijk komt die wet snel in uitvoering."

Waarom hebt U altijd een zonnebloem op?

"Ik doe dat al sinds 1995 toen die bloem verkocht werd ten voordele van kinderen met kanker. Ik bleef ze dragen omdat ik mij zo telkens herinner dat de mooie dingen in het leven niets kosten. Dat kan genegenheid en liefde binnen het gezin zijn, maar ik wil ook iedere dag geconfronteerd worden met de vraag in welk soort maatschappij wij en onze nakomelingen moeten leven. Deze bloem herinnert mij aan de basiswaarden van onze maatschapppij: vrijheid, broederlijkheid en gelijke kansen. Als de wereld van morgen ons geen bloem meer kan geven, dan zijn we vandaag toch echt verkeerd bezig geweest.”


Fiche

De Antwerpenaar Yves Liégeois is 55 en gehuwd met vrederechter Schoeters. Hij studeerde in 1975 af als licentiaat in de rechten aan de VUB. Hij liep een tijd stage bij een advocaat in Deurne en startte zijn carrière bij het gerecht als stagiair op het parket van Turnhout in 1980. Al in 1981 ging hij naar het parket van Antwerpen en in 1989 naar het parket-generaal van Antwerpen. Daar werd hij op 2 april 2007 voor een eenmalige termijn van zeven jaar procureur-generaal, in opvolging van Christine Dekkers.

Liégeois verwierf nationale bekendheid door zijn rapport van 1.600 pagina's, waarin hij de nieuwe wet-Franchimont scherp becritiseeerde. Hij stampte de expertisenetwerken bij de parketten-generaal uit de grond en begeleidde de parlementaire werkzaamheden rond de wet-Franchimont. Hij schreeft tientallen rondzendbrieven in opdracht van het college van procureur-generaal en adviezen voor de Minister van Justitie. In zijn vrije tijd speelt hij veel orgel. Hij leerde dat in de abdij van Averbode, maar speelt momenteel meestal thuis op het oude orgel van de gevangeniskapel in de Antwerpse Begijnenstraat.

Vastgoed

Jobs in de regio