Nieuwe vreemdelingenwet 2: Raad van State

In een serie van vijf delen belichten we de nieuwe vreemdelingenwet, die op 1 juni in werking trad. We gaan in op de veranderingen voor kandidaat-vluchtelingen, de hervorming van de Raad van State, de gezinshereniging, de illegalen en de gesloten centra, de antidumpingwet voor asielzoekers. De basisteksten dateren van toen de wet halverwege 2006 in het parlement werd goedgekeurd. Waar mogelijk werden in cursief recente veranderingen aangebracht. In deel 2 belichten we de hervorming van de Raad van State. Hij verdwijnt uit de meeste vreemdelingendossiers. Maar hij blijft cassatierechter voor een beperkt aantal vreemdelingenzaken. Volgens de Raad zelf zal er niet veel veranderen.

John De Wit

BR>

De Raad van State is de hoogste administratieve rechtbank van België. Hij oordeelt over alle geschillen tussen de overheid en een burger. Een bouwvergunning die werd geweigerd, een openbare aanbesteding die aan een concurrent werd gegund, een benoeming bij de staat die naar iemand anders ging: de slachtoffers kunnen allemaal naar de Raad van State om de beslissing te laten vernietigen.

Een van de belangrijkste bedoelingen van de vreemdelingenwet was de achterstand bij de Raad van State wegwerken. Momenteel liggen 28.000 vreemdelingendossiers bij de Raad van State te wachten op behandeling. Dat is twee derde van alle zaken. Jaarlijks komen 12.800 nieuwe zaken bij de Raad binnen, waarvan 10.000 vreemdelingenzaken. Een vreemdelingenzaak sleept 2,5 jaar aan, een andere affaire (betwisting rond een bouwvergunning of een benoeming als ambtenaar) 5 jaar. In de vreemdelingenzaken krijgt amper 2,8% gelijk van de Raad, in de overige 39,5%.

Om deze stortvloed te verhinderen wil minister Dewael dat de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RVVB) al het vreemdelingenwerk van de Raad van State overneemt. Maar de Raad blijft nog wel cassatierechter, die niet meer over de grond van de zaak oordeelt, maar wel over zware procedurefouten.

Om te verhinderen dat iedere buitenlander na een afwijzing door de RVVB toch nog naar de Raad van State stapt, komt er een filterprocedure. Dat is een absolute nieuwigheid in het Belgisch recht: men moet toestemming vragen om in cassatie te gaan, zoals dat in Engeland het geval is.

Deze filter is een aparte Kamer van de Raad van State zelf, die nagaat of het cassatieberoep wel toegelaten is. De filter geldt niet alleen voor vreemdelingenzaken, maar voor àlle zaken waarin de Raad van State cassatierechter is. Op de Raad zelf zeggen ze dat er dat niet zoveel zijn: voornamelijk geschillen tussen zorgverstrekkers en het Riziv vallen hieronder, maar de bouwvergunning, de misgunde benoeming ontsnappen aan de filter.

Volgens minister Dewael werkt de filter als volgt:

On-ontvankelijk zijn alle beroepen die te laat komen of de vormvereisten niet respecteren of waarvoor de Raad niet bevoegd is.

Ontvankelijk zijn alle argumenten die gaan over een schending van de wet of over vormvereisten die op straffe van nietigheid zijn voorgeschreven.

Maar alleen onder drie voorwaarden: als ze niet manifest ongeldig zijn; als die schending van een wet effectief tot een verbreking van de beslissing van de RVVB leidt; als de schending van de wet de beslissing kon beïnvloeden. Argumenten die alleen maar algemene beschouwingen zijn of die de Raad verplichten om de feiten opnieuw te bespreken, zijn onontvankelijk.

De Raad kan zelf over een zaak beslissen als hij meent dat de eenvormigheid van de rechtspraak in gevaar is.

Voor deze 'filterkamer' wordt niet gedebatteerd met de partijen en de beslissingen van de kamer kunnen beknopt zijn. Om de stortvloed van zaken verder tegen te gaan moet dit soort verzoekschriften mee-ondertekend worden door een advocaat en als de zaak de filter niet passeert, dan kan een boete worden opgelegd. Over zaken die de filter passeren, moet binnen de zes maanden een arrest vallen.

Wat vond de Raad van State zelf?

De Raad van State zelf vond - tijdens de debatten over de wet - deze filter véél te ruim, een "vergiet". Hij vond dat de filter alleen die zaken mocht doorlaten die de eenvormigheid van de rechtspraak in gevaar brengen, belangrijke juridische vragen oproepen of zware procedurefouten bevatten: maximum 5 procent van de zaken, vond de Raad. Als het parlement deze visie had gevolgd, dan zou de filter aanmerkelijk strenger zijn. Een heleboel zaken waarin een wet niet correct is toegepast zouden er niet meer doorraken.

Dewael zag dat niet zitten omdat de Raad vanuit zijn eigen belangen (zo weinig mogelijk zaken hebben) vertrok en niet vanuit de belangen van de asielzoeker.

De Raad zelf meende dat de achterstand door Dewaels filter nog zal toenemen. "Iedereen vindt immers altijd wel een schending van een wet die tot verbreking kan leiden." De Raad vreest dat de asielprocedure nu nog langer zal duren omdat de RVVB, die het werk van de Raad van State moet overnemen, in feite er gewoon bijkomt. Beiden zullen bijna alle zaken moeten behandelen en daardoor zal de procedure veel langer slepen.

VLD, sp.a en MR wilden de Raad van State wel volgen, ze wilden de filter verstrengen. Fons Borginon en Dirk Vandermaelen dienden een voorstel in die zin in. Maar ze stuitten op een njet van de PS, die de filter in de huidige wet al veel te ruim vond.

Als het van de ngo's, van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en van Ecolo had afgehangen, dan zou de filter nog ruimer gemaakt zijn. Dan zouden er ook telkens nieuwe debatten voor de RVVB én voor de filterkamer, hebben moeten plaatsgrijpen, zodat de procedure nog zou worden verlengd. De PS wilde de verstrengde filter uiteindelijk wel aanvaarden op voorwaarde dat er een ruime regularisatie van illegalen kwam via een commissie met duidelijke criteria. Die toegeving vond Fons Borginon te veel van het goede en de filter bleef was hij was. Wél zal men de werking van de filter na één jaar evalueren.

De Raad van State was ook boos op minister Dewael omdat hij te weinig personeel bij krijgt. "Als er maar zes auditeurs bijkomen om de achterstand weg te werken, zal het meer dan 15 jaar duren eer hij weg is," zo zei auditeur-generaal De Wolf tijdens de debatten. De achterstand bedraagt nu 36.200 dossiers, waarvan 25.000 over vreemdelingen. Dewael relativeerde dit: ook de werkmethodes kunnen veranderd worden door meer management.

Want dat komt er ook. De twee hoogste staatsraden worden managers. Gewone staatsraden zullen voor alle zaken alleen kunnen zetelen. Een verzoek tot schorsing en één tot vernietiging zal in één akte kunnen. En de topfuncties worden beperkt in de tijd en iedereen wordt geëvalueerd.

Sinds 1 december 2006 is de procedure voor de Vaste Beroepscommissie, die vanaf 1 juni wordt afgeschaft en vervangen door de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen, veranderd. Ze is meer schriftelijk gemaakt en de Commissaris-Generaal moet zelf zijn zaak komen bepleiten. De verzoeker mag geen nieuwe elementen meer aanbrengen en de debatten gaan nog alleen over de kritiek die de verzoeker heeft op specifiek aangeduide argumenten van de Commissaris-Generaal. Bij de Raad van State werd sinds 1 december 2006 al een filterkamer geïnstalleerd uitsluitend in asielzaken. En die filter werkt volgens de eerste evaluaties goed: 80% van de zaken zouden wegvallen. Voor alle niet-asielzaken treedt de filter bij de Raad van State in werking samen met de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen zelf, nl. op 1 juni, nvdr.

4 JUNI 2007

MEER OVER John De Wit

Nu in het nieuws