Het Grote Verkiezingsalfabet

Het Grote Verkiezingsalfabet

Het Grote Verkiezingsalfabet

Print
Een aantal termen eigen aan de verkiezingen of de politiek uitgelegd. U vindt de woorden in alfabetische volgerde.
BR>
Blanco stem
Niet ingevuld stembiljet. Wordt niet meegeteld bij de zetelverdeling.

Formateur
Werkt een regeerakkoord uit en stelt een nieuwe regeringsploeg voor. Onderhandelt daarover met de partijen die werden aangezocht om de coalitie te vormen. Wordt meestal de nieuwe eerste minister.

Informateur
Na aftastende gesprekken door de Koning benoemd om mogelijke regeringscoalities te onderzoeken. Meestal een ervaren politicus. Adviseert de Koning over de aanstelling van een formateur.

Kandidaat-opvolgers
Nemen het zitje in van verkozen kandidaten die hun politiek mandaat niet opnemen, bijvoorbeeld omdat ze lid worden van de regering of in een ander assemblee gaan zetelen als ze ook daar verkozen zijn.

Kartellijst
Gemeenschappelijke kandidatenlijst van twee of meer partijen. Vormen een kartellijst: Sp.a en Spirit, en CD&V en N-VA.

Lijststem
Door het bolletje boven een partij te kleuren, stemt u in met de voorgestelde volgorde van de kandidaten. Stipt u bovendien een of enkele kandidaten aan, dan wordt de lijststem genegeerd.

Lijsttrekker
Staat op de eerste plaats van de kandidatenlijst van een partij. Heeft de grootste kans om verkozen te worden en neemt in de campagne meestal een centrale plaats in.

Lijstduwer
Staat op de laatste plaats van de kandidatenlijst van een partij. Partijen zetten daar meestal bekende kopstukken. Zonder dat ze van op die plaats willen verkozen raken, halen ze voor hun partij dikwijls veel stemmen.

Lijstvorming
Vijf weken voor de verkiezingen moeten de kandidatenlijsten worden ingediend. Daarop mogen maar evenveel kandidaten staan als er zetels zijn. Een lijst moet evenveel mannen als vrouwen bevatten en de eerste drie kandidaten mogen niet van dezelfde sekse zijn. Meestal stelt de partijleiding de lijst op, en wordt die dan ter goedkeuring voorgelegd aan de partijleden. In de periode van de lijstvorming is het vaak hard tegen hard tussen kandidaten binnen eenzelfde partij.

Ongeldige stem
Wie zijn stembiljet bewust besmeurt, bijvoorbeeld door er een tekeningetje op te maken, stemt ongeldig. Dat kan ook elektronisch: door uw magneetkaart te beschadigen.

Opkomstplicht
In België moeten alle stemgerechtigden wettelijk verplicht naar het stembureau. Wie dat niet doet en daarvoor geen geldige reden heeft (werk, ziekte, vakantie in het buitenland) kan een boete krijgen, al gebeurt dat in de praktijk niet zo vaak. Stemplicht is er eigenlijk niet, want u hoeft geen vakjes aan te kruisen op het stembiljet.

Oproepingsbrief
Uitnodiging om te gaan stemmen voor iedere stemgerechtigde.

Panacheren
Stemmen voor (kandidaten op) verschillende lijsten tegelijk. Maakt uw stem ongeldig.

Regeringsvorming
Als de verkiezingen voorbij zijn, gaan de leiders van de politieke partijen na met welke andere ze een meerderheid kunnen vormen in het parlement. Ze voeren verkennende gesprekken totdat twee of meer partijen beslissen om met elkaar te onderhandelen over wat ze de komende regeerperiode willen realiseren. Omdat een compromis moet worden gevonden, kan dat weken, soms zelfs maanden duren. Het regeerprogramma wordt vervolgens voorgelegd aan de partijcongressen. Als die het goedkeuren, kunnen de ministers worden aangeduid. Tot slot moet het pas verkozen parlement zijn vertrouwen geven aan de nieuwe regering en haar programma. Informateur en formateur bekleden bij de regeringsvorming een sleutelrol.

Sperperiode
Periode van drie maanden voor de verkiezingen waarin de verkiezingsuitgaven een wettelijk bepaald maximumbedrag niet mogen overschrijden. Gadgets verspreiden, commerciële telefooncampagnes voeren, reclamespots uitzenden op radio, televisie en in bioscopen is dan verboden. Affiches of verkiezingsborden mogen niet groter zijn dan 4 m².

Stemrecht
Al wie de Belgische nationaliteit heeft, tenminste 18 jaar is, en niet door een rechtbank uit zijn stemrecht is ontzet, mag één stem uitbrengen. Dat stelsel heet enkelvoudig algemeen stemrecht. Stemrecht voor migranten geldt in België alleen voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen.

Strijdplaats
Plaats op een kandidatenlijst die verre van zeker tot een parlementszitje leidt. Als een partij bijvoorbeeld inschat dat ze in een kieskring waarschijnlijk twee verkozenen haalt, is de derde plaats op haar kandidatenlijst een strijdplaats. De eerste twee noemt men dan verkiesbare plaatsen.

Volmacht
Bepaalde kiezers kunnen een andere kiezer ertoe machtigen om in hun plaats te stemmen. Elke kiezer mag maar één volmacht uitoefenen.

Voorkeurstem
Ook wel kopstem genoemd. Door te kiezen voor een of meerdere kandidaten van een partij, rommelt u de voorgestelde volgorde van kandidaten door elkaar. Kandidaten met meer voorkeurstemmen springen over minder succesvolle collega’s op hun lijst, en verhogen daardoor hun kans op een zetel.

.

Nu in het nieuws