Rapport Verhofstadt II: nipt geslaagd

Rapport Verhofstadt II: nipt geslaagd

Rapport Verhofstadt II: nipt geslaagd

Print
Wat is het resultaat van acht jaar paars? Was het de moeite? Is er veel veranderd? Was Verhofstadt II een goede regering? Het zijn vragen die voor een objectieve waarnemer niet met een simpele 'ja' of 'nee' kunnen worden beantwoord. De evaluatie, het rapport is veel genuanceerder dan dat. Op deze pagina's geven we een overzicht van de voornaamste plus- en minpunten. We doen dit aan de hand van tien thema's. Of, om in de junisfeer te blijven, van tien examenvakken.

We geven er ook een quotering bij:
AAA: Grootste onderscheiding
AA: Grote onderscheiding
A: Onderscheiding
B: Voldoening
C: Deliberatie
D: Gebuisd

1. Financiën en Begroting
Justitie en een juiste en rechtvaardige inning van de belastingen zijn de kerntaken van de overheid. Op dat stuk hebben de regeringen van Guy Verhofstadt pogingen ondernomen. De fiscale fraude is aangepakt. Toch blijven de verschillen in controles enorm groot. Als je in stad A woont, heb je veel meer kans om gecontroleerd te worden dan in gemeente B.
De administratie Financiën is een puinhoop. Minister van Financiën Didier Reynders heeft er zich de voorbije vier jaar niets van aangetrokken. Kon ook moeilijk anders voor iemand die én vakminister én vicepremier én partijvoorzitter was. Bovendien was Reynders de kampioen van de politieke benoemingen. De opvallendste blunder, waarvoor hij weigerde de verantwoordelijkheid op te nemen, was de rekenfout van 883 miljoen. Er zijn ook pluspunten: notionele belastingaftrek voor bedrijven, geautomatiseerde aangifte, belastingverlaging voor personen en vennootschappen, de eerste fiscale amnestie bracht 500 miljoen euro op.
De begroting is al zeven jaar op rij in evenwicht, een verdienste. Maar algemeen overheerst het gevoelen dat onvoldoende gebruik werd gemaakt van de goede economische conjunctuur en de lage intresten. Vooral Verhofstadt I morste met het geld. Er werden ook veel trucs gebruikt om tot een positief resultaat te komen: verkoop van gebouwen, overname van pensioenfondsen, spelen met de inning of terugbetaling van belastingen, uitstellen van betalingen. Zaken die ons later veel geld kunnen kosten. En minister van Begroting Freya Van den Bossche zal haar verdere politieke leven de vaudeville van de stookoliecheques meesleuren...

Score: D


2. Justitie en Veiligheid
Een andere kerntaak van de staat. Hier is het resultaat zo mogelijk nog diffuser dan voor het vorige vak. De politie werkt zeker beter, maar is dat de verdienste van déze regering? De burgerlijke hulpdiensten werden gereorganiseerd, het voetbalgeweld nam af. Pluimen voor minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael.
Laurette Onkelinx kon ook wat initiatieven op haar palmares schrijven: statuut voor alle ambtenaren van Justitie, wet op bijzondere opsporingstechnieken, minder gerechtelijke achterstand. Bovendien slaagde zij erin om voor Justitie veel extra geld uit de brand te slepen. In vergelijking met haar voorganger, Marc Verwilghen, was zij een zeer goede en efficiënte minister.
En toch overheerst een indruk van incidenten. Onkelinx moest constant brandjes blussen: ontsnapping Erdal, Feniksproject (automatisering) is weggegooid geld, Themisproject (reorganisatie gerecht) bleef grotendeels dode letter, vrijlating Hoxha, de 28 ontsnapte gedetineerden van Dendermonde, werklastmeting voor magistraten kwam er niet, Mariusz O. naar het voetbal, ongelijk vervolgingsbeleid, ruzie over jeugdsanctierecht, enz... Conclusie: het vertrouwen van de bevolking in Justitie is (in Vlaanderen) alleszins niet gegroeid.

Score: C


3. Samenleving en Ethiek
Samen met de lastenverlaging, beschouwen de regeringen-Verhofstadt I en II het vak 'Ethiek' als hun paradepaardje: euthanasie, homohuwelijk, homoadoptie, gedoogbeleid drugs, onderzoek op embryo's, antidiscriminatiewet. Daar heeft paars het verschil gemaakt. Dat kon alleen gebeuren zonder de christendemocraten in de regering.
Het beeld over een ander heikel punt, vreemdelingenbeleid, is niet eenduidig. Er zijn nu veel minder asielzoekers dan vroeger, tijdens de tweede regering-Verhofstadt waren er minder incidenten met migranten, er worden pogingen gedaan om meer allochtonen aan het werk te krijgen. Maar het uitwijzingsbeleid blijft een puinhoop. Dat verloopt zonder enige coherentie of systematiek. Ook op de regularisaties is er veel kritiek. De criteria om iemand Belgische papieren te geven bestaan wel, maar de vrije beoordelings- en beslissingsmacht van de minister van Binnenlandse Zaken blijft redelijk groot. En het is niet altijd duidelijk hoe hij die gebruikt. Bijvoorbeeld voor mensen die hier al jaren wachten op een eindbeslissing.

Score: B


4. Buitenlands Beleid en Defensie
Laten we beginnen met het allerslechtste onderdeel: Ontwikkelingssamenwerking. Minister Armand De Decker is absoluut niet geschikt voor die job. Als er geen vijfsterrenhotel in de buurt is, bezoekt hij geen projecten. Hij hoort thuis in de Brusselse salons, niet in Afrika.
Defensie geeft een gemengd beeld. De hardwerkende André Flahaut is acht jaar lang genadeloos aangevallen door CD&V. Daar was ook wel reden toe. Hij regeert zeer eigengereid, is (buiten de PS) niet collegiaal, bevoordeelt de personeelsleden en de bedrijven uit zijn provincie Waals-Brabant, beschouwt het leger als zijn persoonlijke zandbak, vloog met de helikopter naar de film van Al Gore, beloofde een eredoctoraat aan Kabila, lag maanden in de clinch met de directie van het militair ziekenhuis.
Maar hij had ook geen gemakkelijke job. Hij moest reorganiseren en vooral veel besparen. Tegelijkertijd steeg het aantal buitenlandse missies, opdrachten die veel geld kosten.
Voor dit vak wordt zeer veel, zoniet alles, goedgemaakt door Karel De Gucht, de beste minister van Buitenlandse Zaken van de jongste decennia. Hij ruimde het puin van zijn voorganger, Louis Michel, en maakte de Belgische diplomatie weer geloofwaardig. Zelfs in Washington, waar hij met verve het Belgische anti-Irakbeleid verdedigt. Hij voerde een zeer actieve Afrika- en Oost-Europapolitiek, en slaagde erin om België lid te maken van de Veiligheidsraad. Stom minpuntje: het onnodige incident met de Nederlandse minister-president Balkenende.

Score: A


5. Werk
Er is jaren gelachen met de 200.000 jobs van Guy Verhofstadt. Vandaag zitten we wel aan 160.000 à 170.000. Dat is dus niet slecht, ook al wordt ongeveer de helft met overheidsgeld betaald en was de regering heel afhankelijk van de internationale economische conjunctuur.
Er werden inspanningen geleverd om jobs te redden in de auto-assemblage, om de controle op werklozen op te voeren, voor dienstencheques. Er kwam ook een eerbaar compromis uit de bus voor de nieuwe EU-arbeiders uit Oost-Europa. En er was het Generatiepact: een eerste maar daarom niet minder belangrijke aanzet om de uitstap uit het arbeidsproces te vertragen. Dit initiatief moet nu een vervolg krijgen maar de basis is er, de geesten evolueren.

Score: A


6. Sociaal en Gezondheid
Toen Rudy Demotte op Gezondheid kwam en daar Frank Vandenbroucke opvolgde, hield iedereen zijn hart vast. Maar Demotte deed het verre van slecht. Hij kreeg bijvoorbeeld het budget voor de ziekteverzekering onder controle. En de financiële geldstromen van noord naar zuid in de gezondheidszorg namen beduidend af, althans aan de uitgavenzijde. Demotte ging in tegen de dokters (vooral de specialisten) en de farmaceutische industrie. Het kiwimodel (openbare aanbesteding voor medicamenten) werd erg afgezwakt. Demotte zal evenwel vooral bekend blijven als de antirookminister.
Sociaal: optrekken van het leefloon en de laagste pensioenen (Bruno Tobback), schoolpremie, stookoliefonds, verbetering van het sociaal statuut van de zelfstandigen (Sabine Laruelle).

Score: AA


7. Staatshervorming
Voor dit vak kunnen we zeer kort zijn: een fiasco over de hele lijn. Het aangekondigde Forum kwam één (1) keer samen, de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde (nochtans verplicht door een arrest van het Arbitragehof) kwam er niet, de hervorming van de Senaat evenmin. En over de nachtvluchten heerst al jaren communautair gehakketak. Een dikke buis dus.

Score: D


8. Milieu
De minister van Energie, Marc Verwilghen, en staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling, Els Van Weert, waren vier jaar onzichtbaar. Samen met Armand De Decker en staatssecretaris Gisèle Mandaila zijn zij de slechtste leerlingen van de regeringsklas.
Op milieugebied kwamen er voorzichtige aanzetten om de CO2-uitstoot te verminderen, maar too little too late. We denken aan de moeizame invoering van biobrandstoffen, het uiterst beperkte energiebesparingsfonds, het windmolenpark op de Thorntonbank dat veel vertraging opliep, variabele belasting op auto's, de besluiteloosheid rond kernenergie, de ecotaks die eindigt met een belasting op plastic zakjes...
Maar kom, volgende keer beter. Het sensibiliseringsproces is volop bezig, de volgende regering zal er een punt van moeten maken. Kyoto is hot.

Score: C


9. Verkeer
Minister van Verkeer Renaat Landuyt is een valse trage. Je hoort hem niet veel, maar hij is wel bezig: afschaffing van de superboetes, invoering van kinderzitjes en zone 30, hervorming van de rijopleiding, dalende ongevallencijfers, reorganisatie van de autokeuring, inhaalverbod vrachtwagens.
Hij heeft natuurlijk één grote smet op zijn blazoen: er is geen oplossing voor de nachtvluchten. Integendeel, de patstelling is nooit zo groot geweest.

Score: B


10. Algemeen Beeld
Bij zijn aantreden in 1999 beloofde Guy Verhofstadt dat hij van België een modelstaat zou maken. Is hij daarin geslaagd? Nee! We blijven een aantal oude Belgische ziektes meeslepen: politieke benoemingen, onzorgvuldige wetgeving, communautaire ruzies, ondoorzichtig beleid, partijpolitieke spelletjes, dringende problemen laten aanmodderen, enz...
Zijn tweede regering, die in 2003 aan de macht kwam, leed aan metaalmoeheid. De eerste uitgave was veel frisser. De doorstart na de verkiezingen van 2003, waar zowel liberalen als socialisten een schitterende uitslag behaalden, gebeurde te vlug, met niet voldoende zorg en met een te mager regeerakkoord.
Kwam daarbij dat in de eerste helft van de legislatuur de VLD constant met interne strubbelingen kampte. Denk aan het migrantenstemrecht. Dat leidde tot een gênante vertoning waarbij Guy Verhofstadt Karel De Gucht aan de kant schoof en zélf partijvoorzitter werd, al was het maar voor één dag. Bovendien had Guy Verhofstadt zijn zinnen gezet op het voorzitterschap van de Europese Commissie. Gedurende maanden verwaarloosde hij het premierschap.
Op een bepaald moment werd geen frank meer gegeven voor de overlevingskansen van Verhofstadt II. Dat was na twee grandioze mislukkingen: B-H-V en DHL. De premier himself ging die varkentjes eventjes vlug wassen, wat dus niet gebeurde.
Gelukkig verbeterde de sfeer de jongste twee jaar. Verhofstadt kreeg er opnieuw zin in. Hij nam de zaken opnieuw in handen, er kwam weer enthousiasme in de Wetstraat 16. Maar de persoon van de eerste minister én zijn hele regering hadden intussen een stuk geloofwaardigheid verloren die niet meer werd teruggewonnen.

Score:C


SLOTCONCLUSIE
De slotconclusie is niet schitterend: Verhofstadt II is nipt geslaagd, ná een pijnlijke deliberatie. Het algemeen puntentotaal wordt flink naar beneden getrokken doordat deze regering faalde in twee kerntaken: Justitie en Financiën, waardoor de bevolking het vertrouwen verloor in goed bestuur. Positieve uitschieters als het buitenlands beleid, de gezondheidszorg en het Generatiepact kunnen dat niet goedmaken.

TOTAALSCORE: C

Paul GEUDENS
MEEST RECENT