Bush en Congres beginnen aan krachtmeting

Print
George Bush en het door de Democraten gedomineerde Congres zijn aan hun grote krachtmeting begonnen. Al weken zaten zij op ramkoers. Nu is de strijd in alle hevigheid losgebarsten. De Democraten belagen de president op twee fronten: Irak en het ontslag van acht openbare aanklagers.
Ondanks de dreiging van een veto door Bush stemde de Senaat donderdag voor een resolutie die de verdere financiering van de oorlogen in Irak en Afghanistan koppelt aan een tijdsschema voor de terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Irak. Bush kan de gevraagde 122 miljard dollar (90 miljard euro) krijgen, maar op voorwaarde dat de terugtrekking binnen de 120 dagen moet beginnen. Uiterlijk eind maart 2008 moeten de troepen weg zijn. Vorige week keurde het Huis van Afgevaardigden al een tekst goed die oproept tot de verplichte terugtrekking van bijna alle gevechtseenheden tegen 1 september 2008. De Senaat en het Huis moeten nu een gezamenlijke tekst opmaken die ter ondertekening naar het Witte Huis zal worden gestuurd. Bush heeft al drie keer aangekondigd dat hij zijn veto zal uitspreken.

Steekspel

De stemming is de voorlopige culminatie van een steekspel dat sinds het aantreden van het nieuwe Congres in januari is begonnen. Vorige maand al hadden de Democraten in het Huis een niet-bindende resolutie gestemd tegen het sturen van 21.500 extra troepen naar Irak, de zogeheten surge, waartoe Bush in januari besloot. Sindsdien was het alleen nog kwestie van aftellen naar de grote confrontatie. Dat Irak de inzet zou worden, spreekt vanzelf. Het is het centrale thema in de Amerikaanse politiek. Al de rest is bijzaak. De nieuwe Democratische meerderheid meent dat zij bij de Congresverkiezingen van november vorig jaar een mandaat heeft gekregen, vooral in verband met de oorlog in Irak, en zij is vastbesloten dat te laten zien. Van zijn kant is Bush even vastbesloten te tonen dat hij de baas is. Hij wil niet buigen.

Wie gaat winnen, is niet te voorspellen. Wel duidelijk is wat er op het spel staat. Het gaat om veel meer dan alleen prestige. Het gaat er om wie het voor het zeggen heeft in Washington. Verliest Bush, dan is hij de facto uitgeteld. Dan wordt hij voor de rest van zijn ambtstermijn (tot 20 januari 2009) een lame duck, die overgeleverd is aan de willekeur van de Democraten. Omgekeerd, als de Democraten verliezen, krijgen hun geloofwaardigheid en slagvaardigheid een dreun. Zij krijgen het dan veel moeilijker om de machtsbalans te veranderen.

Reactie

Van bij de installatie van het nieuwe Congres stond het vast dat de Democraten van plan waren Bush te bestoken. Voor een deel behoort dat tot de politieke tradities, maar tegelijk is dit een afrekening en een reactie op de manier waarop Bush tot dusver heeft geregeerd. Bush heeft altijd de confrontatie gezocht. Op aangeven van zijn belangrijkste adviseur, Karl Rove, heeft hij zich afgezet tegen de oppositie. Zorgen dat de president zijn achterban aan zich kon binden, was volgens Rove de beste garantie op succes. Daarom heeft hij nadrukkelijk ingespeeld op conservatief Amerika, vooral christelijk rechts. Bush moest zich ook laten kennen als een sterk president, een oorlogsleider. De implicatie was natuurlijk dat de Democraten zwak zijn en dat zij Amerika niet kunnen beschermen. Bij de Congresverkiezingen in 2002 en Bush' herverkiezing in 2004 werkte de strategie perfect. In 2006 niet meer. Het fiasco in Irak was te groot geworden en zijn kiezers lieten hem massaal in de steek. Hij heeft het niet meer alleen voor het zeggen en de Democraten willen hem dat laten voelen.

Verzwakt

De positie van Bush is de afgelopen maanden fel verzwakt. Zijn populariteit zit op nauwelijks 32 procent, lager nog dan die van Jimmy Carter dertig jaar geleden. Hij heeft ook meer en meer af te rekenen met tegenstand in eigen rangen. Een deel van de Republikeinen heeft hem in de steek gelaten vanwege Irak, een ander deel doet dat net omdat hij volgens hen niet meer op koers zit en te veel bereid is tot compromissen.

Een veeg teken voor Bush is dat de Democraten in de Senaat de steun kregen van twee Republikeinen, waardoor een 51 tegen 47 meerderheid ontstond. De steun van verscheidene andere Republikeinse senatoren is maar lauw. Volgend jaar staan 21 van hen voor herverkiezing. Wie te dicht aanleunt bij Bush en het fiasco in Irak dreigt dan wel eens zijn of haar zetel te verliezen. Bush weet dat natuurlijk. Daarom probeert hij zijn tegenstanders de schuld te geven als de situatie in Irak verder verslechtert. Dinsdag haalde hij zwaar uit naar de senatoren. Hij beschuldigde hen ervan zich te bemoeien met militaire strategie en de veiligheid van de VS en de democratie in Irak op het spel te zetten. "De gevolgen zouden rampzalig zijn", zei Bush, "onze vijanden zouden gewoon op hun kalenders aanmerken wanneer we vertrekken." Van hun kant weten de Democraten dat zij het niet te hard mogen spelen. In geen geval mogen zij de indruk geven dat zij de troepen in de steek laten. Dat zou slecht vallen bij de bevolking. Daarom stemden zij voor de nieuwe kredieten voor de oorlog - maar op voorwaarde dat de terugtrekking begint.

Door al die zetten en tegenzetten dreigt een patstelling te ontstaan. Bush kan het Congres niet negeren, maar de Democraten kunnen het beleid niet maken, want dat is uiteindelijk de bevoegdheid van de president. De volgende weken en maanden zal het er dus nog hard aan toe gaan. En de afloop van die confrontatie hangt in de eerste plaats af van wat er gebeurt in Irak.

Ontslag

Zowat alles in Washington mag dan draaien om Irak, Bush zit intussen met een andere dringende kwestie die hem hard kan raken: het ontslag van acht federale openbare aanklagers en de rol daarin van zijn minister van Justitie Alberto Gonzales. De acht aanklagers (van de in totaal 93) werden op 7 december 2006 ontslagen. Op zich is dat niet ongewoon. Aanklagers in de VS zijn politiek benoemd en het behoort tot het voorrecht van de president ze te ontslaan. Zo vervingen Ronald Reagan en Bill Clinton zelfs alle procureurs toen zij president werden. Wel ongewoon is dat aanklagers midden in de tweede ambtstermijn van een president nog worden ontslagen.

Volgens de versie van het Witte Huis voldeden de acht niet, maar uitgelekte documenten en e-mails laten iets heel anders horen. Een van de ontslagen procureurs, Carol Lam uit San Diego, Californië, was bezig met een corruptiezaak waarin een Republikeins Congreslid betrokken is. David Iglesias uit Albuquerque in New Mexico was naar eigen zeggen door Republikeinen gevraagd een onderzoek te starten naar fraude door Democraten maar weigerde dat omdat er volgens hem niets aan de hand was.

Volgens de Democraten zijn de ontslagen niets minder dan een politieke zuivering - overigens dan nog van partijgenoten van Bush. Zij zagen hun vermoedens bevestigd toen Gonzales's voormalige stafchef Kyle Sampson donderdag in de Senaat getuigde dat de acht zijn ontslagen omdat zij Bush niet genoeg hadden gesteund.

Dat Karl Rove een op zijn minst dubieuze rol heeft gespeeld blijkt uit de uitgelekte e-mails. Gonzales zegt dat hij niets verkeerds gedaan heeft. Eerst hield hij vol dat hij van niets wist maar intussen is bekend geraakt dat hij op 27 november aanwezig was op de vergadering waar het ontslag van de acht werd beklonken. Verscheidene senatoren dringen openlijk aan op zijn ontslag, niet alleen Democraten, maar ook vooraanstaande Republikeinen als Arlen Specter.

Vraag is of Gonzales zich kan handhaven. En als hij moet opstappen, raakt dat ook Bush, want Gonzales is zijn voormalige persoonlijke advocaat en een naaste medewerker van toen hij nog gouverneur van Texas was. De Democraten willen de zaak helemaal uitspitten. Zij willen Rove en Harriet Miers, de voormalige advocate van het Witte Huis, aan de tand voelen in een hoorzitting. Bush weigert dat.

Ook in deze zaak zijn de messen getrokken. Bush kan die tweede krachtmeting best missen nu hij het al zo moeilijk heeft met zijn Irak-beleid.
MEEST RECENT