De brug

De brug

De brug

Print
Aflevering 1267 - Op de Latijnse Brug van Sarajevo wandelde een man in onze richting. We vroegen hem of hij ons kon helpen om een gedenkplaat te vinden.

Hij luisterde terwijl hij wegkeek, trok aan zijn sigaret, lachte ondeugend. Hij leek een beetje dronken. Hij wees naar het water onder de brug, en dan met de wijsvinger naar zijn tanden, en maakte vervolgens grote bewegingen met de armen. Wij begrepen niets van zijn verhaal.

Het was niet óp de brug, maar onderaan dat we uiteindelijk de gedenkplaat vonden. Onopvallend, langs de hoek van een huis, met een in steen gekapte tekst: ‘Op 28 juni 1914 vermoordde Gavrilo Princip op deze plek Franz Ferdinand de erfgenaam van de Oostenrijks-Hongaarse troon en zijn echtgenote Sofia.’

De kogel die Princip afvuurde werd de aartshertog en zijn vrouw, maar ook de vrede van het hele Europese continent fataal. Het gebeurde vandaag precies honderd jaar geleden.

* * *

I have come a long way today:
On a strange bridge alone,
Remembering friends, old friends,
I rest, without smile or moan,
As they remember me without smile or moan.

[Ik heb vandaag een lange weg afgelegd:
Alleen op een vreemde brug,
Herinnerde me vrienden, oude vrienden,
Ik rust, zonder glimlach of klacht,
Zoals zij zich mij herinneren,
zonder glimlach of klacht.]
Edward Thomas (1878-1917, tijdens de Slag bij Arras), ‘The Bridge’

* * *

Met de helft van het kalenderjaar achter ons en de helft voor ons, bevinden we ons op een brug in de tijd - een soort ‘oud op nieuw’-gevoel.

Om het nieuwe halfjaar met een schone lei te beginnen, had ik afgelopen maandag vrijgemaakt voor allerhande akkefietjes. Eerst naar de boekhoudster die me over mijn financiële gezondheid geruststelde. Daarna naar de tandarts waar minder goed nieuws op me wachtte. Een wijsheidstand was niet meer te redden. De laatste kies die ik liet trekken was veertig jaar geleden - een pijnlijk trauma. Maar vandaag had de tandarts de klus al op enkele minuten geklaard, en leed ik pijn noch ongemak.

Vervolgens naar de opticien. Afgelopen zondag had de hond mijn bril van de koffietafel geritst terwijl ik aan het dutten was. Het knarpende geluid van tanden op glas had me uit mijn siësta gewekt. Ik moest een nieuwe bril kopen... Maandagavond keek ik met een tevreden gevoel terug, en wenste mezelf een ‘Gelukkig Halfnieuwjaar’.

* * *

Het verhaal van de Latijnse Brug in Sarajevo begint veel eerder dan in 1914. In de zestiende eeuw sloeg een leerbewerker - Hoessein, zoon van Sirmerd - de eerste houten brug over de rivier Miljacka.

Vierhonderd jaar is lang geleden, maar het verhaal van de brug is eigenlijk nog veel ouder, zoals dat met vele verhalen in Europa het geval is. In de ijstijd al waadden holbewoners op dezelfde plek door het water om de andere oever te bereiken - toen bestond de brug ‘in abstracto’.

* * *

All are behind, the kind
And the unkind too, no more
Tonight than a dream. The Stream
Runs softly yet drowns the Past
The dark-lit stream has drowned the Future and the Past

[Allen zijn achtergebleven, vriendelijke
Zowel als onvriendelijke mensen, vannacht
Niet meer dan een droom. De stroom
Vloeit zacht maar verdrinkt toch het Verleden,
De duistere stroom heeft zowel de Toekomst als het Verleden verdronken.]
Edward Thomas, ‘The Bridge’

* * *

Ik koos voor de foto van de Latijnse Brug waarop onze stadsgids Neno naar de plaats wijst waar de aartshertog werd vermoord. Daarachter ligt een klein museum over de tragische gebeurtenis. In de gevel is de mortierschade die tijdens het Beleg van Sarajevo werd aangericht, nog zichtbaar.

In 1914 dronk Gavrilo Princip in een café op dezelfde plaats een kopje koffie voor hij naar buiten stapte om Franz Ferdinand te vermoorden - ‘startschot’ voor Wereldoorlog I.

* * *

Tijdens het Beleg van Sarajevo konden Bosnische vluchtelingen dankzij de Latijnse Brug aan Servische scherpschutters en mortiervuur ontsnappen - een humanitaire rol. Maar dezelfde brug diende ook voor het Bosnische leger en voor wapentransporten om terug te kunnen slaan. Het is de intentie van de gebruiker die bepaalt of de brug de mensheid dient of schaadt.

Twintig jaar geleden hielden Servische scherpschutters vanuit de heuvels boven Sarajevo de Latijnse Brug in het vizier. Geen mens die het toen waagde erop gezien te worden. Vandaag wordt op precies dezelfde plek het begin van Wereldoorlog I herdacht. Er bestaat grote internationale belangstelling voor de gebeurtenis. Iedereen wil er nu gezien worden.

Een brug dient in de eerste plaats om zonder natte voeten een rivier over te raken, maar is ook drager van herinnering. Een historische brug kan misbruikt worden om wrokgevoelens te koesteren, of gebruikt om lessen uit het verleden te trekken en te leren vergeven. De brug, zelf brug, tussen wereld en idee.

* * *

In deze wereld kan alles een brug zijn naar iets anders. Met zijn ‘Butterfly Effect’ toonde de wiskundige en meteoroloog Edward Lorenz in 1969 aan hoe de kleinste oorzaken grote gevolgen kunnen hebben. Wanneer een vlinder in een Braziliaans oerwoud met de vleugels slaat, kan dat enkele weken later tot een tornado in Texas leiden.

Elke dag flapperen miljoenen vlinders in de oerwouden van Brazilië met hun vleugels, zonder dat daar Texaanse stormen van komen. Er bestaat geen noodzakelijk verband tussen de twee. De dodelijke kogel in Sarajevo was een ‘vlinder van Edward Lorenz’, maar had dat niet moeten zijn. Het gebrek aan moed, inzicht en verbeelding van de toenmalige leiders zorgde ervoor dat de oorlogslogica niet naar iets constructievers omgebogen kon worden, met als gevolg 37 miljoen dodelijke slachtoffers op de slagvelden van Europa...

* * *

achter de blinde man
steekt hij ook de brug over...
de kikker
Issa (1763–1828)

De man op de brug die luisterde terwijl hij wegkeek, aan zijn sigaret trok, ondeugend lachte. Aan zijn verhaal konden we kop noch staart vinden. Stelde niets voor. Enkele weken later zagen we iets op het nieuws over een tornado in Texas.

Good luck en tot ziens.

Door Frans BAERT

MEEST RECENT