Bevriende fort-commandanten willen van geen wijken weten

Print

Bevriende fort-commandanten willen van geen wijken weten

Dat men in tijden van zijn nood zijn vrienden leert kennen, dat wisten de Fort-commandanten van Breendonk en Liezele als geen ander. Ze waren gezworen kameraden die samen met de commandant van Bornem instonden voor de verdediging van de Fortengordel in Klein-Brabant. Maar elk van hen stond een ander lot te wachten. Een verhaal 'tot de dood ons scheidt.' Letterlijk.

"Mon camérade." Zo noemt Arthur Joseph Fievez zijn collega-commandant François Weyns. In tegenstelling tot Weyns, die van Tisselt afkomstig is en later zijn eigen geboortedorp zal moeten beschieten, komt Fièvez uit de Franssprekende burgerij in het Brusselse. Toch is er een 'klik' tussen de twee. Ze volgen samen dezelfde opleiding aan de Militaire School, worden ingenieur elektriciteit en kiezen beiden voor de artillerie. Beiden worden op 23 december 1913 aangesteld als Fort-commandant. Beide Forten zijn dan in volle afwerking maar wanneer de oorlog begin augustus 1914 uitbreekt, zijn de versterkingen nog niet klaar. Wanneer Koning Albert I op 22 augustus 1914 de troepen komt schouwen, beseft hij wel dat het Fort van Breendonk tactisch van levensbelang is voor de Scheldebrug in Temse, de Rupelbrug in Boom en het station van Puurs. Weyns heeft de boodschap luid en klaar begrepen en spreekt de profetische woorden: 'we geven ons niet over, tenzij ons Fort zodanig kapot gebombardeerd wordt dat we het daglicht zien.'

De oorlog woedt al gauw heviger en heviger. Begin september keert de vorst noodgedwongen terug naar het Fort van Liezele. De Duitsers zijn bezig een bres te slaan in de Klein-Brabantse Fortengordel en er woeden hevige gevechten waarvan we de ernst na 100 jaar niet mogen onderschatten. Het dorp van Liezele wordt zelfs door het Belgische leger in brand gestoken om de honderden Duitsers, die zich vlakbij verschansen, te verjagen.

De commandant van Bornem, de 40-jarige Brusselaar Adolph Rasquin, heeft op 12 augustus al zelfmoord gepleegd. Hij kan de dreigende situatie niet aan, goed beseffende dat zijn Fort niet klaar is voor de Duitse aanvallen die er ongetwijfeld komen. Fievez en Weyns houden wel stand. Hun militaire eer gaat boven hun persoonlijke besognes en beseffen dat de impact op de geschiedenis primeert boven alles. Zij hebben voortdurend contact met elkaar, verbinden als het ware het lot van hun 300 manschappen en zichzelf aan elkaar en wanneer het garnizoen aan de Schans van Puurs vlucht op 7 oktober 1914, nemen ze een moedige beslissing die zelfs de generaals in Antwerpen niet durven nemen. Ze besluiten zelf elks 30 soldaten van hun eigen garnizoen af te staan om die kleine versterking te verdedigen. "We kapituleren niet." De twee zijn even vastberaden in hun vriendschap als in hun militaire opdracht.

Maar tijdens zware bombardementen op 6,7 en 8 oktober gebeurt het gevreesde dan toch. De 8ste in de namiddag komt een granaat in de schouw terecht van een kamer waar Weyns zich samen met enkele anderen bevindt. De kok De Trooz is op slag dood en luitenant Cruypelants is zo zwaar gekwetst dat hij 64u lang in comateuze toestand verkeert, het lichaam van de aanwezige aalmoezenier Verbist is nog nauwelijks herkenbaar, Weyns zelf ligt bedolven onder betonnen brokstukken en door het plafond van het Fort ziet hij dan het daglicht dat hij eigenlijk niet wou zien. De amper 40-jarige Fort-commandant wordt nog naar Mechelen gevoerd, maar er kan geen hulp meer baten. Hij ligt daar trouwens nog altijd begraven. Breendonk geeft zich over. Liezele houdt nog twee dagen langer stand, maar moet ook dan het hoofd buigen voor de bezetter. De koppige kapitein-commandant Fievez moet letterlijk uit zijn Fort gesleept worden. Hij wil zelfs dan nog van geen wijken weten en eindigt de oorlog in krijgsgevangenschap. Bornem volgt enkele uren later. De Brusselse Fort-commandant van Liezele zal uiteindelijk 60 worden en in 1933 overlijden, maar hij begint elke ochtend met een kwartiertje gedachtenis aan 'mon camérade.'

Patrick Poppe

Bron: Marc Van Riet. Die schreef ook het boek: Klein-Brabant in Oorlog; de forten Breendonk, Liezele en Bornem in 1914. Te bestellen via www.fortliezele.be

Foto GvA (boven): Arthur Joseph Fievez

Foto GvA: Commandant Frans Weyns

Foto GvA: Commandant Adolph Rasquin

MEEST RECENT