Bevolking Meerdonk en Sint-Gillis ontsnapt aan tragedie

Print

Bevolking Meerdonk en Sint-Gillis ontsnapt aan tragedie

De schrik voor mogelijke represailles heeft in de laatste maanden van de Groote Oorlog overheerst bij de bevolking van Meerdonk en Sint-Gillis. Alles had te maken met de moord eind september 1918 op de Duitse politieagent Kipnase. Zijn lichaam werd teruggevonden aan de Geule tussen Meerdonk en Sint-Gillis.

"De dader werd officiëel nooit gevat, maar wees maar zeker dat de bevolking door het oog van de naald is gekropen. Niet vergeten immers dat zeker in het begin van de oorlog de Duitse bezetter er niet voor terugdeinste om op een barbaarse manier massaal burgers te executeren en woningen plat te branden. En de mensen hier wisten dat natuurlijk ook", vertelt Kenneth Colleman, archivaris van Sint-Gillis-Waas. Hij reconstrueerde het verhaal, ook al omdat er dit jaar een heleboel activiteiten in het kader van het begin van die Groote Oorlog zijn gepland.

Op 10 oktober 1914 bereiken de Duitse troepen Sint-Gillis-Waas. De toenmalige burgemeester getuigt dat op dat moment bijna alle inwoners naar Nederland waren gevlucht. "Bij hunnen inval hebben de troepen in de huizen gebroken die ledig stonden en deze geplunderd. Alles wat enige waarde had, werd weggenomen, de wijn uitgedronken, de levensmiddelen opgebruikt". De Duitsers maken jacht op mannen die bij hun komst weglopen en bij die schermutselingen worden twee inwoners dodelijk gewond in het hospice binnengebracht. Pas wanneer de burgemeester zich persoonlijk borg stelt voor zijn inwoners worden de gevangenen vrijgelaten. In deze woelige dagen valt er ook een dodelijk slachtoffer in Sint-Gillis. Florent Weemaes wordt gefusilleerd omdat hij een ongeladen pistool bij zich draagt.

"Achteraf bekeken had deze Groote Oorlog een veel hogere tol kunnen eisen", benadrukt nog eens Kenneth Colleman, die het verhaal doet over een voorval dat aanleiding had kunnen zijn voor een heuse tragedie. Colleman: "Op 26 september 1918 na zonsondergang werd de Duitse politieagent Kipnase aan de Geule tussen Meerdonk en Sint-Gillis vermoord. De Duitsers legden de Meerdonkenaren en de Sint-Gillisnaren zware straffen op: alle grenspassen werden ingetrokken, na acht uur mocht er niemand meer de straat op en in de cafés mocht er niets verkocht worden. De bezetter stelde ook alles in het werk om de bevolking aan het praten te krijgen. Ze loofden een beloning uit van 5000 mark en dreigden met nog zwaardere straffen".

Twee geheime politieagenten in het gezelschap van enkele gendarmes kwamen de volgende dag naar Meerdonk om de zaak te onderzoeken. Alle mannelijke inwoners tussen 14 en 60 moesten zich om drie uur in de namiddag aan het gemeentehuis melden. In een verslag, dat na de oorlog door ooggetuigen werd opgetekend, wordt ook beschreven hoe dat onderzoek is verlopen: Bij naamafroeping en per groep van 5 à 6 man werden de personen op den koer der school toegelaten waar hen bevel werd gegeven zich te ontdoen van hunne schoenen en kousen en hun hals te ontblooten, waarna de twee geheime agenten overgingen tot het onderzoek van elken opgeroepen persoon om te zien of zij geen versche kwetsuren droegen aan handen, voeten, hals of gezicht.

Dit onderzoek leverde geen resultaten op. De Duitsers hielden van elk huisgezin een gijzelaar gevangen in de gemeenteschool onder bewaking van Duitse soldaten. Acht gijzelaars, waaronder de onderpastoor, werden naar de gevangenis in Sint-Gillis-Waas gebracht. Deze gevangenis was ingericht in het kasteel De Vaulogé, het huidige gemeentehuis. De volgende dag kwamen de Duitse agenten weer naar de gevangenen in de gemeenteschool van Meerdonk en eisten dat de huisvaders van meer dan zes kinderen zich aanboden. Velen dachten dat ze zouden worden vrijgelaten en verdrongen zich om zich als eerste aan te bieden. Maar de huisvaders van die, zeg maar, kroostrijke gezinnen bleven evenwel als gijzelaar aangehouden en werden naar St-Gillis overgebracht. De andere gevangenen werden vrijgelaten.

De inwoners hielden ondanks alle dreigementen van de Duitsers de lippen echter stijf op elkaar en de dader werd nooit gevat. Niet veel later werd de wapenstilstand getekend en kon de bevolking opgelucht adem halen. De Meerdonkenaren hebben geluk gehad dat deze zaak zonder bloedvergieten is afgelopen.

Volgens mondelinge overlevering zou in de jaren na de oorlog de dader zichzelf verraden hebben toen hij een glas te veel had gedronken. Het zou gaan om iemand die vlakbij de plaats van de moord woonde en door agent Kipnase op een misdaad werd betrapt. Na de moord waadde hij door het water waardoor de speurhonden zijn spoor niet konden vinden.

In het Oud-Vredegerecht loopt er van 13/4 tot 11/11 een tentoonstelling over Wereldoorlog I in Sint-Gillis en de deelgemeenten.

Luc Van Broeck

Foto GvA (boven): Kenneth Colleman, archivaris van Sint-Gillis-Waas

Foto GvA: Bekendmaking maatregelen

MEEST RECENT