1 / 5
thumbnail: null
thumbnail: null
thumbnail: null
thumbnail: null
thumbnail: null

16 Belgen gefusilleerd in Fort 5 in Edegem

In Fort 5 in Edegem werden tijdens de Eerste Wereldoorlog zestien Belgen gefusilleerd. Het ging om niet-Edegemnaars. André Mens van Davidsfonds Edegem, dat samen met de heemkundige kring en de Koninklijke Nationale Strijdersbond onderzoek doet rond Edegem in de Eerste Wereldoorlog in het kader van herdenkingen dit jaar, probeert deze tragische geschiedenis te reconstrueren.

dbervoets

"Het was een Duitse onderzoeksrechter in Antwerpen, die al enkele jaren in Antwerpen woonde, die opdracht gaf tot de executies. De slachtoffers waren mannen die verdacht werden van spionage. Dat kon gaan om het doorgeven van treingegevens via gecodeerde smokkelbriefjes naar Nederland of voedselhulp aan Engelsen of Fransen. De gevangenen werden meestal vanuit Brussel aangevoerd en opgesloten in de Begijnenstraat in Antwerpen. Vermoedelijk werd voor Fort 5 in Edegem gekozen als executieplaats, omdat het zo afgelegen was en er geen pottenkijkers waren. Het Belgisch leger had de vier boerderijen in de buurt en de houten windmolen afgebroken om te voorkomen dat de Duitsers ze als uitkijkposten zouden gebruiken."

Dé hamvraag die open blijft voor André Mens is wáár de executies zich exact afspeelden. "Er staat wel een monument, opgetrokken uit stenen van de Boomse poort in Antwerpen, en er staan ook enkele palen. Maar niemand kan bevestigen of de mannen daar terechtgesteld werden. Ik herinner me dat ik er eens rondwandelde en een groepje oorlogsvorsers tegenkwam dat de executiepalen aan het zoeken was. 'Dit zijn de echte niet, want er zitten geen kogelgaten in', zeiden ze teleurgesteld. Niemand weet het, want er waren geen toeschouwers."

Twijfel over de gefusilleerden bestaat er echter niet. De zestien zogenaamde spionnen werden op Fort 5 als een hond in een graf begraven. "In maart 1919 werden ze ontgraven in Edegem en in een plechtige stoet naar Antwerpen gebracht, waar ze opgebaard werden op het Wilrijkseplein in een loods van het toenmalig vliegveld. Er lagen wel duizend bloementuilen", vertelt André Mens. "Op afuiten werden hun kisten via de Mechelsesteenweg naar de OL-Vrouwekathedraal gebracht, waar kardinaal Mercier een afscheidsdienst leidde. Nadien kregen ze een laatste rustplaats op het ereperk van het Schoonselhof. Voor sommigen was het nog niet hun laatste rustplaats, want enkele gefusilleerden van Fort 5 werden nadien voor een derde keer begraven in hun dorp van herkomst, dichtbij hun familie."

Een uur voor hun executie mochten de zestien nog een brief naar huis schrijven. "Ik heb ze gelezen. Dat zijn hartverscheurende documenten. Tijdens hun korte processen, ging de Duitse onderzoeksrechter razend tekeer. Hij beweerde van sommigen dat ze door hun spionagepraktijken de dood van drieduizend Duitse soldaten op hun geweten hadden." Het aantal slachtoffers in Edegem bleef beperkt. André Mens kent nog een goede anekdote. "Burgemeester Segers vluchtte naar Engeland. De Edegemnaars hebben tijdens zijn afwezigheid zijn hele wijnkelder leeggedronken."

Wie waren de 16 gefusilleerden van Fort 5 in Edegem? *Theofiel Kamiel Maes, ontvanger van het Syndikaat der Vereenigde Beenhouwers Temsche , geboren Temse op 18 april 1867, terechtgesteld op 14 juli 1917. *Lodewijk D'Heldt, koopman in granen Antwerpen, geboren Duffel op 2 februari 1874, terechtgesteld op 8 september 1916. *Leo Parent, student, geboren in Voneche op 13 november 1895, aangehouden wegens voedselhulp aan de Fransen en de Engelsen , en terechtgesteld op 20-jarige leeftijd op 8 december 1915. Zijn ouders werden veroordeeld tot drie jaar gevangenis. *Leo De Looze, handelsagent Gent , geboren Temse op 19 januari 1886 ,terechtgesteld op 14 juli 1917. *Kamiel Frederik Van Buynder, veldwachter in Temse en Steendorp, geboren op 30 maart 1878 Tielt, terechtgesteld op 14 juli 1917. *Jozef Loncke, handelsreiziger Sint Niklaas, geboren Izegem op 27 augustus 1878, terechtgesteld op 14 juli 1917. *Jean-Baptiste De Ridder, koffiehuishouder Brussel, geboren Brussel op 14 maart 1876 , terechtgesteld op 14 juli 1917. *Hendrik van Bergen, zetelde in de legatieraad te Leuven, geboren Koekelberg op 27 juli 1875, terechtgesteld op 16 maart 1918. *August Naelaerts, goudsmid Antwerpen, geboren op 10 juni 1886. Hij was tijdens zijn aanhouding in het bezit van belangrijke documenten over fort VI, terechtgesteld op 16 maart 1918. Echtgenote werd veroordeeld tot 10 jaar dwangarbeid. *Arthur Wattiez, ingenieur 's Gravenbrakel , geboren op 29 april 1872 , terechtgesteld op 16 maart 1918. *Hendrik Jozef Jespers, scheepsbevrachter Antwerpen, geboren Zoersel op 21 januari 1878 ,aangehouden door verklikking op 4 augustus 1917, terechtgesteld 16 maart 1918. *Jacob Jozef Leroy, brigadier-incasseerder bij Nationale Bank Antwerpen, geboren Céroux- Mousty op 14 maart 1871, terechtgesteld op 16 maart 1918. *Felix Hendrik Moons, pastoor Winksele, geboren op 10 april 1869, terechtgesteld op 16 maart 1918. *Alexander Franck, koopman Antwerpen, geboren Boechout op 10 juli 1882, terechtgesteld op 23 september 1915 *Edmond Marien, agent Antwerpen, geboren Mechelen op 4 januari 1882, terechtgesteld op 3 september 1917. *Amaat Theodoor Smekens, makelaar in verzekeringen Brussel, geboren op 30 december 1868 , terechtgesteld op 14 juli 1917.

Aantal gesneuvelden aan het front: 14 Edegemnaars zijn gesneuveld, 9 zijn overleden aan hun verwondingen, 15 meldden zich als vrijwilliger, 78 vochten mee aan de IJzer en 52 zijn als soldaat geïnterneerd in Nederland.

Schade: Houten windmolen en vier boerderijen in omgeving Fort 5 preventief afgebroken door Belgisch leger.

Kristin Matthyssen

Met dank aan André Mens

Foto GvA (boven): Edmond Mariën (politieman)

Foto GvA: August Naelaerts (baard en snor)

Foto GvA: Hendrik Jespers (snor)

Foto GvA: Fort 5 in Edegem

Foto GvA: Fort 5 in Edegem

MEER OVER De Grote Oorlog