1/8

Gemeentesecretaris sjoemelt met achternaam

Schepen Richard Bastanie uit Massenhoven, Zandhoven, bewaart nog het zakhorloge van zijn grootoom Alfons Bastanie, die op 19 november 1917 sneuvelde bij een gifgasaanval in de buurt van Lyon. Een opvallend verhaal, want zonder die grootoom, zou schepen Bastanie nu schepen Basstanie heten.

Alfons Bastanie was een van de acht gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog van Massenhoven. "Mijn grootvader Gust heeft heel zijn leven getreurd om zijn broer. Grootvader was een nakomertje, hij was acht jaar jonger dan Fons. Hij keek naar hem op, voor hem was zijn grote broer een soort vaderfiguur. Hij had maar één broer, en voor de rest alleen maar zussen." Alfons Bastanie had een voorhuwelijks kind, wat in die tijd niet zo uitzonderlijk was. Na de oorlog zou hij trouwen met zijn lief. De Groote Oorlog besliste er anders over.

De vrouw verhuisde naar Eppegem. "Toen hij stierf bij de gifgasaanval, droeg hij zijn zakhorloge bij zich. Dat wordt nu altijd langs mannelijke zijde in onze familie doorgegeven. Het was helemaal versleten, maar onlangs heb ik het in een gespecialiseerd winkeltje laten herstellen. Het tikt weer als nieuw, zelfs de secondewijzer. Dat horloge is in 1917 samen met het afgebroken identificatieplaatje dat alle soldaten rond hun hals droegen, aangekomen in Massenhoven. Maar op het identificatieplaatje stond Bastanie met één 's' geschreven, en daarom kreeg mijn grootvader het zakhorloge niet mee. De toenmalige gemeentesecretaris van Massenhoven leefde mee met het leed van mijn grootvader en heeft toen in het register één 's' geschrapt uit de familienaam van grootvader, zodat hij de schamele bezittingen van zijn gesneuvelde broer toch kon meekrijgen. Zo komt het dat de nakomelingen van Gust Bastanie als enige tak in de familie sinds 1917 met slechts één 's' worden geschreven."

Nog een aparte getuigenis, staat te lezen in het boek Parochiekerk Sint-Amelberga Zandhoven van Constant Van Everbroeck/heemkundige kring De Schout. Toenmalig pastoor-deken Huybrechts beschrijft in een lange brief met pijn in het hart hoe de Belgische genietroepen het dak van de kerk van Zandhoven lieten ontploffen om te vermijden dat de Duitsers er een observatiepost van maakten. Hij verzocht in een ultieme smeekbede aan de gouverneur om 'onze schoone kerk' te sparen, tevergeefs. In diezelfde brief beschrijft pastoor Huybrechts ook de vlucht van veel Zandhovenaars naar Loenhout, toen de Duitsers in aantocht waren. Zelf vluchtte de priester naar Nederland. Hij begroef geld en waardevolle goederen in de tuin. Bij terugkeer na enkele dagen, bleek Zandhoven gelukkig gespaard van veel plunderingen, in tegenstelling tot Massenhoven, Pulle en Viersel, waar huizen waren platgebrand en de pastorijen leeggeroofd. Pastoor-deken Huybrechts stierf in 1917. Zijn geliefde kerk werd in 1922 heropgebouwd.

In Viersel wilde jonkheer Paul van de Werve van het kasteel van Hovorst in 1917 zich bij de Belgische strijdkrachten voegen. Hij werd aangehouden en na vijf maanden opsluiting in Antwerpen naar Holzminden in Duitsland gebracht. Daar verbleef hij van 5 juni 1917 tot 23 april 1918. De daaropvolgende dag sprong hij uit een rijdende trein in Aken. Hij raakte daarbij zo zwaar gewond dat zijn rechterbeen in het lazaret in Aken moest worden afgezet.

Aantal gesneuvelden aan het front: Alfons (1887-1914) en Eduard (1894-1918) Eyckmans, Frans Breugelmans, Alex Lemmens, Louis Van Buggenhout *Pulderbos: Willem Frans Anthonis (1893-1914), Karel Goormans (1890-1914), Karel Peers (1893-1914), Frans Livinus (1892-1914), Frans Verbist (1893-1915).*Massenhoven: Alfons Bastanie (1894-1917, gifgasaanval Lyon), Leonard De Meyer (1892-1918, Langemark), Frans Geentjes (1994-1918, een maand voor wapenstilstand gesneuveld in Moorslede), Gust Goormans (geen verdere gegevens), Petrus-Augustinus Oudermans (1882-1919, Gravelines bij Calais), August Vervoort (1888-1918, Westrozebeke) *Viersel: jonkheer Jacques van de Werve (gesneuveld op 30 oktober 1914 aan de IJzer), Alfons Van den Eynde (overleden op 3 november 1914 in Salford, GB), Augustinus Vervoort (29 september 1918) *Pulle: Frans Reypens (gesneuveld op 11 september 1914 in Antwerpen), Frans Lemmens (gesneuveld op 13 juli 1918 in Beveren)

Schade: *kerken van Zandhoven, Pulderbos, Viersel *herberg In de Lammerenberg in Massenhoven werd in 1914 afgebroken, omdat ze het zicht op Oostmalle vanuit het fort van Broechem belemmerde.*huizen en pastorijen platgebrand en/of geplunderd door Duitsers in Massenhoven, Viersel en Pulle *in Massenhoven (5) en Viersel (2) stookte de Belgische genie woningen af

Weetjes: *14 jonge mannen en 1 vrouw uit Viersel werden als gijzelaars in het fort van Broechem opgesloten. Toen de burgemeester hun vrijlating kwam eisen, ging hij ook voor 24u achter slot en grendel.*boer Jaak Daemen kreeg van de Duitsers een boete van 2.000 mark, omdat hij boter en aardappelen had achtergehouden. Hij weigerde te betalen. Hierop sloegen de Duitsers een koe, vaars en jonge stier aan. De openbare verkoop mislukte, omdat niemand wou bieden. De Duitsers voerden de dieren hierop naar Antwerpen af.*In 1918 werden in Viersel na paarden en koeien ook honden opgeëist door Duitsers om hondenkarren te trekken.

Kristin Matthyssen

Foto's GvA (boven): Alfons Bastanie

Foto GvA: Alfons Bastanie

Foto GvA: Bidprentje Alfons Bastanie

Foto GvA: Zakhorloge van de gesneuvelde

Foto GvA: Pastoor-deken Huybrechts

Foto GvA: Oorlogsschade aan de kerken van Zandhoven en Pulderbos

Foto GvA: Oorlogsschade aan de kerken van Zandhoven en Pulderbos

Foto GvA: Het monument van de gesneuvelden in Zandhoven

Bron: Cyriel Van de Peer, Richard Bastanie, naslagwerken heemkundige kring De Schout en Frans Verbist/Marcel Michielsen

Nu in het nieuws