Senaat wijzigt wet over familierechtbank

Print
27 JUNI 2013, MET UPDATE VAN 9 JULI 2013 - Twee jaar na de Kamer keurde ook de Senaat vorige week de wet-Becq goed. Die richt in alle gerechtelijke arrondissementen een familierechtbank op om alle geschillen binnen het gezin, behalve de strafrechtelijke, af te handelen. De Senaat veranderde nogal wat aan de wet-Becq. We overlopen al die veranderingen met senatrice Els Van Hoof (CD&V). Zo zal de familierechtbank ook toepasbaar worden op feitelijke samenwoners en bovendien ook kunnen beslissen over huisverboden tegenover gewelddadige echtgenotes. Voorts worden de Kamers voor Minnelijke Schikking verplicht, de rol van de jeugdadvocaten wordt drastisch beperkt en de vrederechters worden voor minder bevoegd dan wat Becq had gepland. Alleen het VB stemde in de Senaat tegen de nieuwe wet. Door al die veranderingen moet het ontwerp opnieuw naar de Kamer. Een stand van zaken. (Wat de Kamer er uiteindelijk mee deed, leest U hier,, nvdr).

De Kamer keurde in 2011 een wetsvoorstel van Sonja Becq (CD&V) goed om een familie- en jeugdrechtbank op te richten in ieder gerechtelijk arrondissement (Zie: hier, nvdr). Die moet alle geschillen binnen het gezin, behalve de strafbare feiten, voor één rechter brengen in plaats van voor een zestal nu. Iedere familie krijgt dan ook één dossier. De hervorming moet veel tijd en veel procedures besparenen tegenstrijdige beslissingen onmogelijk maken omdat de ene familierechtbank altijd hetzelfde, volledige dossier heeft. Bovendien kunnen die rechters met kennis van zaken oordelen, want ze moeten een opleiding gevolgd hebben.

1. DE VISIE VAN TURTELBOOM

Het duurde enige tijd vooraleer de Senaatscommissie Justitie het ontwerp-Becq besprak. Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) vreesde aanvankelijk dat de realisatie ervan misschien wel 100 miljoen zou kosten en dat geld was er niet. Bovendien was niet duidelijk hoe die hervorming zou gekaderd worden in de nieuwe gerechtelijke arrondissementen die ze wilde creëren. Door die hervorming zakt het aantal arrondissementen van 27 naar 12 (nog één per provincie). Einde 2012 diende Turtelboom een nota in met de hervormingen die zij zelf wilde doorvoeren aan het ontwerp Becq. Dat was nogal wat.

* Alle voorgestelde hervormingen aan de wet op de jeugdbescherming moeten uit het ontwerp. De jeugdbescherming gaat door de zesde staatshervorming immers naar de Gemeenschappen.

* Er moet niet één "familie- en jeugdrechtbank" komen, maar een familierechtbank die nààst de bestaande jeugdrechtbank komt. In de toekomst moet het perfect mogelijk zijn dat de jeugdrechtbank van het nieuwe provinciale arrondissement Limburg zetelt in Hasselt en de familierechtbank in Tongeren.

* Familierechter wordt geen apart mandaat, zoals het ontwerp-Becq voorstelt. Familierechters zullen ook geen aparte opleiding moeten volgen vooraf, ze zullen ook in andere kamers (correctioneel, burgerlijk) van de rechtbank kunnen zetelen.

* Volgens het ontwerp kan de voorzitter van de rechtbank een aparte "kamer voor minnelijke schikking" oprichten waar ruziënde familieleden zich kunnen verzoenen. Turtelboom wil dat zo'n kamer moét worden opgericht en ze moet ondergebracht worden bij de familierechtbank.

Tegelijkertijd moet de gewone minnelijke schikking voor de familierechter die feitelijk oordeelt over de zaak zelf ook blijven bestaan. Anders is er te veel tijdverlies: als de ruziënde partijen zich bij de familierechter verzoenen, moet de zaak immers naar de kamer van minnelijke schikking. Op termijn zal de kamer voor minnelijke schikking ook alle andere minnelijke regelingen moeten afhandelen.

* Het is volgens Turtelboom ook niet duidelijk wat volgens het ontwerp-Becq in het ene familiedossier mag zitten. Volgens de minister mogen daarin alleen afschriften van vonnissen in steken, geen volledige kopieën van het hele dossier. Ook processen-verbaal over verzoening mogen erin.

* De familierechter kan minderjarigen horen. Die kunnen dat verhoor weigeren en er moet een advocaat bij zijn als ze verhoord worden, zo wil het ontwerp-Becq. Turtelboom wil dat de minderjarige het verhoor niet kan weigeren en er mag ook geen advocaat bij zijn.

* De hervorming van de echtscheidingswet, die in het ontwerp was opgenomen, staat daar volgens Turtelboom niets te doen en ze moet eruit. Het ontwerp-Becq stelde voor dat de fout van een van de echtelieden geen rol meer kan spelen bij de toekenning van onderhoudsgeld en dat het koppel bij een echtscheiding door onderlinge toestemming niet meer persoonlijk moet verschijnen als ze al zes maanden uit elkaar zijn. Weg ermee, vindt Turtelboom.

Het was wachten op amendementen van de regering, maar die kwamen er uiteindelijk niet. Wel goten de liberale senatoren Yoeri Vastersavendts en Martine Taelman nogal wat kritieken van Turtelboom in amendementen. Daardoor werd het ontwerp-Becq erg grondig veranderd.

2. WAT VERANDERDE DE SENAAT AAN HET ONTWERP-BECQ?

Wat heeft de Senaat nu veranderd? Senatrice Els Van Hoof (CD&V) zet een en ander op een rij.

1. Wie een uittreksel uit zijn geboorteakte met de vermelding van zijn afstamming wil krijgen, zal zich toch nog tot de rechtbank van eerste aanleg (REA) moeten wenden. De Kamer had dit toegewezen aan de vrederechter. Maar op voorstel van senator Francis Delpérée (cdH) blijft dit bij de rechtbank van eerste aanleg.

De burgerlijke stand is openbaar. Iedereen kan dus een uittreksel uit de geboorteakte krijgen. Maar wat als iemand ook de ouders van iemand anders wil kennen? Dat kan bv. voor wetenschappelijke studies (bv. genealogie (zoektocht naar de voorouders, in het kader van erfenissen of in de geschiedkunde) of voor stamboomonderzoek. Dan moet de REA hierover beslissen. En dat blijft zo.

Reden? Het tweede exemplaar van de registers van de burgerlijke stand wordt bewaard bij de REA. Als de vrederechters uittreksels zouden moeten afgeven, zouden ze zich toch tot de REA moeten wenden. Dat zou tijd én geld kosten zonder dat de werklast van de REA zou verminderen. Daarom werd dit opnieuw veranderd, zodat alles blijft zoals het nu is.

2. De familierechtbank zal bevoegd zijn om een huisverbod dat door het parket is opgelegd te verlengen. Nu doet de vrederechter dit nog. Deze overheveling is logisch omdat de familierechtbank bevoegd is voor dringende voorlopige maatregelen. (Zie hier voor alles over de wet op het huisverbod, nvdr).

3. Iedere familierechtbank moét voortaan een Kamer voor Minnelijke Schikkingen oprichten. In het aanvankelijke ontwerp mocht de korpschef dat doen, maar het moest niet. Waarom deze verplichting invoeren? "Omdat men anders het ene gerechtelijk arrondissement zo'n kamer zou hebben en het andere niet. Dat zou discriminerend zijn. Nu de arrondissementen binnenkort groter worden, zo groot als een provincie, kan er geen probleem meer zijn om zo'n aparte kamer op te richten", zo luidde het. De Kamer zal echter alleen bevoegd zijn voor minnelijke schikkingen in familiezaken.

4. De jeugdadvocaten worden afgeschaft. Gespecialiseerde jeugdadvocaten zijn een idee van Kathy Lindekens (voormalige Antwerpse senatrice voor de sp.a).

De minderjarige heeft recht op een advocaat om zijn belangen te verdedigen. In het aanvankelijke ontwerp van de Kamer moest dat een gespecialiseerde jeugdadvocaat zijn. De balies waren tegen zulke specialisaties en wilden de vrijheid hebben om desnoods ook een andere advocaat aan te duiden. De Senaat is hen daarin gevolgd.

Bovendien zal de advocaat niet meer aanwezig mogen zijn als de voorzitter van de familierechtbank een minderjarige hoort over een geschil tussen zijn ouders (over het omgangsrecht, het hoederecht e.d.). In het ontwerp van de Kamer moest de advocaat erbij zijn, tenminste als de minderjarige zelf om een advocaat had gevraagd. Vooral de Antwerpse rechtbankvoorzitter Jacques Mahieu was hiertegen en de Senaat is hem gevolgd.

5. De beslissingen van de familierechtbank zullen niet meer automatisch onmiddellijk uitvoerbaar zijn.

Omdat de familierechtbank vaak heel dringende maatregelen moet nemen, moeten die ook onmiddellijk uitvoerbaar zijn. Anders verstrijkt er te veel tijd en kunnen onherroepelijke situaties gecreëerd worden. Dat is bv. zo bij geschillen over het omgangsrecht en het ouderlijk gezag.

De Kamer had deze onmiddellijke uitvoerbaarheid ook ingevoerd voor alles wat de "staat" van de personen betreft. Bv. een echtscheiding, een geslachtswijziging. Dat ging nogal ver: de echtscheiding of de geslachtswijziging zou dan al uitgevoerd worden, terwijl ze in beroep misschien nog herroepen zou kunnen worden. De Senaat heeft dat voor deze groep van beslissingen veranderd. Voor de rest blijft de onmiddellijke uitvoerbaarheid.

6. Parketmagistraten die in hoger beroep vorderen voor de familierechtbank moeten geen gespecialiseerde opleiding meer hebben gevolgd.

Het parket-generaal kan beslissen dat een gespecialiseerde magistraat optreedt bij de familierechtbank.

Wanneer gebeurt dat? Het openbaar ministerie moet voor de familierechtbank een vordering tot nietigverklaring van schijnhuwelijken en schijn-wettelijke samenwoningen instellen, inlichtingen inwinnen bij adopties en kan verder optreden in alles wat de openbare orde raakt. Dat geldt dus voor alle geschillen over het ouderlijk gezag of over de uitvoerbaarverklaring van buitenlandse aktes.

7. De vrederechters worden bevoegd voor geschillen tot 2.500 euro (in het aanvankelijke ontwerp: 3.000 euro, nu: 1860 euro). En voor geschillen onder de 1860 euro (in het ontwerp 2000 euro, nu: 1240 euro) is geen beroep meer mogelijk.

Deze verandering komt er onder druk van de vrederechters. Zij vreesden dat ze zich zouden moeten buigen over bouwgeschillen, burgerlijke aansprakelijkheid en verzekeringszaken. Dat zou veel meer werk zijn, maar ook veel meer technische kennis vergen. En dat zagen ze niet zitten. De Senaat vond het beter dat ze hun nieuwe opdrachten inzake onbekwaamheden van minderjarigen en geesteszieken grondig zouden uitvoeren en dus niet al te veel nieuwe taken moesten bijkrijgen. (Lees hier alles over de nieuwe wet op de onbekwaamverklaring, nvdr).

Maar de eerste voorzitter van het Antwerpse Hof van Beroep is in zijn jaarverslag alvast voor hogere grenzen om nodeloos beroep af te remmen. (Lees hier alles over zijn voorstellen, nvdr).

8. De familierechtbank wordt niet alleen bevoegd voor gehuwden en wettelijk samenwonenden, maar ook voor "feitelijk samenwonenden".

In de Kamer waren vooral CD&V en de groenen voor deze uitbreiding. CD&V vond wel dat men al minstens 3 jaar feitelijk moest samenwonen, een affectieve band moesten hebben en dat er geen huwelijksverbod tussen de partners mocht zijn.

Feitelijke samenwoners worden al gelijk behandeld met wettelijke samenwoners in geschillen over successierechten, schenkingen, adopties, zo betoogde Sonja Becq in de Kamer.

Bovendien zou het al te gek zijn dat feitelijk samenwonenden met één kind voor al hun geschillen naar de familierechtbank zouden moeten gaan en feitelijk samenwonenden zonder kind niet.

De Kamer verwierp die visie van CD&V en Groen. Vooral de PS was tegen. Redenen? Feitelijk samenwoner is geen statuut en het is moeilijk om die situatie te definiëren. Gevolg van de beslissing van de Kamer was dat wettelijke samenwoners die gewoon bloedverwanten (broer en zus) of vrienden zijn wél met hun geschillen naar de familierechtbank moesten en feitelijke samenwoners met een affectieve band niet.

De Senaat verandert dit nu. Merkwaardig genoeg mede op voorstel van de PS (Philippe Mahoux), die in de Senaat het omgekeerde standpunt van in de Kamer verdedigd heeft.

De familierechtbank wordt nu dus ook bevoegd voor feitelijke samenwoners. De Senaat spreekt van "koppels" en "paren". Er is geen echte definitie, maar een affectieve band wordt toch verondersteld.

9. Geschillen over vereffening en verdeling van goederen buiten de familiale context gaan van de familierechtbank (voorstel-Kamer) opnieuw naar de rechtbank van eerste aanleg, zo besloot de Senaat. Het gaat hier bv. over twee vrienden die gezamenlijk een huis kopen om er een advocatenpraktijk in te richten. Later krijgen ze ruzie en moet het huis worden verkocht. Volgens de Kamer was de familierechtbank hiervoor ook bevoegd (omdat dit bij geschillen over het huwelijksvermogen en familiale erfenissen zo is), maar de Senaat verandert dat opnieuw.

10. De rol van het Openbaar ministerie bij de vrederechter wordt herzien. De vrederechter kan een schriftelijk advies eisen in zaken die gaan over minderjarigen of beschermde personen (bv. over de vraag of iemand onder bewind geplaatst moet worden). Hierdoor moet het openbaar ministerie zich niet meer verplaatsen naar de lokale vredegerechten.

Het OM krijgt ook meer macht bij discussies over afwezigheid. De vrederechter beslist als rechter die het dichtst bij de bevolking staat over verdwenen personen. Het Openbaar ministerie moet hierover adviseren en moest zich dus verplaatsen. In de toekomst niet meer.

11. De familierechtbank krijgt geen afzonderlijke griffie, zo besloot de Senaat. Dit blijkt na de hoorzittingen en andere adviezen beter te zijn voor een goede gerechtelijke organisatie. De griffie van de rechtbank van eerste aanleg wordt bevoegd voor de familiedossiers en de jeugdgriffie voor de protectionele zaken.

12. De sancties voor wie niet komt opdagen in een echtscheidingsgeschil worden genuanceerd. De rechter zal een zaak nu ook tijdelijk kunnen uitstellen. Hij moet de eis niet meer automatisch afwijzen.

13. De bodemrechter zal geen minnelijke schikkingen meer kunnen afsluiten, maar alleen akkoorden bevestigen.

14. De familierechtbank kan in de toekomst ook buitenlandse akten van burgerlijke stand erkennen.

15. De territoriale bevoegdheid wordt grondig gewijzigd. Het basisbeginsel: één dossier per familie blijft behouden. De aard van het familierechtelijk geschil bepaalt voortaan de bevoegde rechtbank. De mogelijkheden om de zaak door te verwijzen naar een andere familierechtbank werden tevens verruimd. Naast het belang van het kind kan de zaak ook, op verzoek van een partij of het OM, doorverwezen worden als de goede rechtsbedeling dit vereist naar een ander arrondissement indien daar een jeugddossier is samengesteld. De partijen krijgen tevens het recht om in onderling overleg de bevoegde rechtbank te bepalen tenzij er reeds een familiedossier bestaat.

De Kamer moet zich nu opnieuw uitspreken over deze gewijzigde tekst.

(UPDATE 9 JULI: Vandaag keurde de Kamercommissie Justitie dan definitief de wet op de familierechtbanken goed. Ze bracht enkele fundamentele wijzigingen aan. Zo zullen de feitelijke samenwoners zonder kinderen nu toch niet onder de familierechtbank vallen, zoals de Senaat had voorgesteld. Die verandering aan het ontwerp van de Senaat werd doorgevoerd... op voorstel van de PS. Merkwaardig want in de Senaat zelf vond de PS nu net dat deze geschillen tussen feitelijke samenwoners zonder kinderen wél door de familierechtbank zouden moeten worden beslecht. Het aanvankelijke ontwerp van de Kamer moest van de PS in die zin worden gewijzigd. In de Kamer vond de PS het omgekeerde. De Franstalige socialisten wilden in de Kamer dat dit onderdeel zou worden geschrapt en ze haalden samen met MR, Open Vld en N-VA een meerderheid. CdH, CD&V, de groenen en sp.a hadden de feitelijke samenwoners zonder kinderen onder de familierechtbank willen houden, maar dat lukte dus niet. Sonja Becq (CD&V) was ontgoocheld. "Een zwangere feitelijke samenwoonster zal bij geschillen naar de rechtbank van eerste aanleg moeten, maar in beroep komen ze voor de familierechtbank", zo zegde ze sarcastisch.

Verder komen er op het Hof van Beroep in de toekomst nu ook kamers voor minnelijke schikking. De Senaat vond die kamers alleen op de eerste aanleg nodig, maar de Kamer veranderde dat vandaag.

Geschillen over verdelingen en erfenissen vallen voortaan allemaal onder de familierechtbank. De Senaat wilde dit alleen maar mogelijk maken bij koppels met kinderen, niet bij paren zonder kinderen. )


*****************************************


Lees ook:

Feitelijke samenwoners nu toch niet onder familierechtbank

Kamer keurt wet op familierechtbank goed

Bemiddeling bij echtscheiding flopt

De wet op het huisverbod bij partnergeweld

Antwerps hof wil aantal beroepen beperken

De echtscheidingwet uit 2007

Antwerps parket: "Schaf het samenlevingscontract af"

Kamer hervormt statuten van onbekwaamverklaarden


*****************************************


Het dagelijkse nieuws over het justitiebeleid vindt U door in de functie "zoeken" rechtsboven op deze site de letters JDW in te tikken.


*****************************************


Nu in het nieuws