Mode

Op koopjesjacht met de creditcard als wapen

Print

Op koopjesjacht met de creditcard als wapen

Dames, deze boodschap kunt u aan uw partner overmaken: soldendrang is géén koopzucht, al moet u oplettend blijven. En wanneer het toch eventjes fout loopt, is dat niet uw eigen schuld, maar die van oerdriften of van een bescheiden hersenafwijking.

Herkent u dit beeld? Het is kwart voor negen 's ochtends, en in de winkelstraat wordt het druk. Aan winkeldeuren staan al wat mensen te dralen, of ze passeren opvallend vaak. Vooral vrouwen, liefst van gemiddelde leeftijd, al zijn er ook heel wat jongeren die profiteren van hun laatste vakantiedagen.

Naarmate het openingsuur nadert, neemt het geschuifel toe. Iemand kijkt met de neus op het raam binnen in een warenhuis. Vriendinnen giechelen, geven toe dat ze ook de afgelopen dagen al wat koopjes hebben gedaan. Maar er is nog ruimte voor meer.

Jachtinstinct

Taferelen zoals bij warenhuizen in New York of Londen krijg je hier niet wanneer de deuren eindelijk opengaan. Geen dames die naar het rek van een luxeontwerper hollen, of die elkaar met de handtas meppen om een laatste blouse met een 30%-label te bemachtigen.

Andere tekenen zijn wel dezelfde. Grote hoeveelheden kledij worden over de arm gegooid om zeker te zijn dat niemand sneller is. Ogen flitsen rond om zo het volledige aanbod op te nemen. De opengesperde neusvleugels verraden het jachtinstinct. Wie goed kijkt, ziet hoe sommigen een soldenstuk wegmoffelen achter spulletjes die niét in de aanbieding staan. De buit verbergen voor later gebruik is dat, zodat niemand anders ermee weg is.

Pakken en meenemen

De Nederlandse consumentenpsychologe Maud Ebbekink herkent veel van de hierboven geschetste kenmerken. "Enkele oerinstincten in ons brein nemen het op zo'n moment over. Wanneer het idee van schaarste wordt gewekt - op is op - komt het jachtinstinct weer boven. We rennen extra hard om erbij te zijn. Wat telt is: pakken en meenemen."

Dat schaarste het verlangen aanzwengelt, is een bekend fenomeen. De Amerikaanse psychologieprofessor Robert Cialdini noemt het als een van de zes beïnvloedingstechnieken die verkopers van pas komen. 'Limited editions?', 'Laatste kans': het wérkt. Zoals ook een afgebakende soldenperiode de gekte opdrijft. "Het tijdelijke daarvan maakt het gevoel van schaarste nog groter."

Euforie

Die gekte is niet onbegrijpelijk. Het euforiegevoel bij het vinden van een koopje is fysiek waarneembaar. "Het doet de 'blije stofjes' in het brein vrijkomen. Dat geeft je een gevoel van beloning: dat hebben we toch maar mooi gedaan. Je voelt je dan ook wat slimmer dan de klant die voor datzelfde stuk nog de volle prijs heeft betaald."

Dat oerinstinct hoort bij de menselijke soort, en is dus niet voorbehouden aan mensen met een shopverslaving, gelooft Ebbekink. "Het is bij mannen even aanwezig als bij vrouwen. Maar misschien hebben zij het beter onder controle, terwijl vrouwen zichzelf vaker blootstellen aan situaties waarin dat instinct ruimte krijgt."

Massahysterie

Ook sommige evolutiebiologen herkennen in fanatieke shoppers of soldenverslaafden een aantal genetische erfenissen. Het hamsteren is er een van: pakken wat er te pakken pakken valt, voorraad aanleggen voor moeilijkere tijden, want 'je weet nooit': het oorlogsprincipe van de goedgevulde voorraadkast geldt bij velen net zo goed voor de kleerkast.

En massahysterie? Ook dat speelt mee. Aangejaagd door reclamecampagnes, winkelfolders en door zelfstandigenorganisaties die een grote keuze voorspellen, zitten koopjesjagers in massa klaar aan de startmeet op die eerste soldendag. Om nadien toe te geven dat het té druk was en dat er geen parking te vinden was, maar ondertussen is de buit wel binnen.

Sociaal

Maar het is meer dan dat: soldenshoppen is een sociaal gebeuren, waarbij de koper/jager zich bevindt tussen gelijkgezinden die ook vijanden zijn. Want het groepsgevoel van de massa kan snel omslaan wanneer er nog één kleedje in uw maat is, maar ook een andere koper er haar zinnen op heeft gezet. Want de shoppers zoeken allemaal naar het 'pièce unique' waarmee ze tegenover vrienden kunnen uitpakken.

Er kan dan worden gelogen over de betaalde prijs, en dat kan twee kanten uitgaan: door de originele verkoopprijs te noemen ken je jezelf een koopkracht toe die anders ondenkbaar is. Met de prijsna- korting wordt de triomf van de overwinning dan weer extra in de verf gezet.

Zelfbedrog

Zelfbedrog is eigen aan de soldenperiode. Het hele 'nu of nooit'-idee zit in uw hoofd: in het gigantische aanbod liggen vast meer spullen die u bekoren dan dat ene paar laarzen. En hebt u die nieuwe jas écht nodig, of vindt u het gewoon leuk om hem te kopen?

Let eens op hoe u tijdens de solden plots omgekeerde redeneringen begint te maken. Dat kleedje kost geen 120 euro. Nee: het brengt u 60 euro op, want vorige week was het nog 180 euro waard. Bereken dan eens wat u in een hele dag kan 'verdienen'.

Verslaafd

Wie verslaafd is aan de solden, is daarvoor geen koopverslaafde. Misschien zelfs integendeel, want een verslaving laat zich niet aan banden leggen door periodes. "Misschien zijn mensen die tijdens de koopjes op jacht gaan, net slim en geldbewust", troost Maud Ebbekink. "Mensen die nog een weloverwogen beslissing kunnen nemen over wanneer ze wel of niet kopen, zijn niet verslaafd. Zij hebben hun koopgedrag vaak nog goed in de hand."

Wel even oppassen dat die soldendrang geen koopverslaving wordt, want dat is wel een ziekte. Reeds rond 1910 werd melding gemaakt van dwangmatig koopgedrag. Sinds de jaren tachtig groeide de winkelwoede uit tot een beschavingsziekte. De toenemende rol van reclame, het algemene gebruik van creditcards, de beschikbaarheid van (schijnbaar) goedkope leningen en het constante aanbod op internet hebben de zaken scherper gesteld.

Epidemie

Al in 2000 noemde een EU-rapport koopverslaving een 'epidemisch fenomeen'. In landen als Schotland, Italië en Spanje vertoonden zelfs de helft van de 14- tot 18-jarige meisjes symptomen. Toch heeft de mens een waarschuwingsmechanisme. Wanneer u geld uitgeeft, licht in uw brein het pijncentrum op. Dat is te zien op MRI-scans, die ook tonen hoe de pijnimpuls vermindert bij betaling met een creditcard. Net daarom zijn shopverslaafden verslingerd aan 'plastic geld': dat verzacht de 'pain of paying'.

Algemeen wordt aangenomen dat negen op de tien dwangmatige shoppers vrouwen zijn, met een gemiddelde leeftijd van een jaar of veertig. Schoenen, kledij, schoonheidsproducten zijn hun vergif. Mannelijke soldenshoppers gaan vooral op zoek naar gereedschap of elektronica: de zoveelste iPad of lcd-televisie, terwijl de vorige pas werd uitgepakt.

Schuldgevoel

Veel onderzoeken geven aan dat het aantal mensen met problematisch koopgedrag toeneemt. Schattingen variëren van 2 tot 10 procent van de bevolking, met vooral vrouwelijke 'slachtoffers'. Hulpverleners zeggen dat die zo een depressie, een gevoel van minderwaardigheid of een negatief zelfbeeld bevechten.

Vaak vergeefs, want op het shoppen volgt vaak een schuldgevoel. Wetenschappers stellen gerust: de compulsieve shopper kan er wellicht zelf niet aan doen. Hij (zij) lijdt aan een afwijking in de orbifrontale cortex, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor de beheersing van verslavingen.

Moet u dan maar best helemaal stoppen met shoppen, en ook de solden links laten liggen? Dat nu ook weer niet. Maud Ebbekink gelooft dat shoppen goed is tegen de stress. "Net zo goed als een bezoekje aan de psycholoog", denkt ze. "Recent wetenschappelijk onderzoek toont dat shoppen een goede manier is om je gedachten te verzetten. Je hoeft niet langer op de sofa te liggen bij een psycholoog, je koopt gewoon een sofa", besluit Ebbekink.


De afgelopen weken hebben we veertien van de leukste Belgische modeblogs aan jullie voorgesteld. Nu is het aan jullie om jullie favoriet aan de overwinning van de She Style Award te helpen!


Stemmen op je favoriete blogster kan via deze link! En natuurlijk hangt er ook voor onze lezers iets leuks aan vast! Onder de stemmers mogen we enkele kledingcheques ter waarde van 100 euro, op te kopen bij Vente-Exclusive.com, weggeven! Stemmen is de boodschap!

Lees hier meer over de She Style Award & Vente-Exclusive

Gazet van Antwerpen / Photo News

NIET TE MISSEN