Kamer maakt erfenissprong mogelijk

Print
3 DECEMBER 2012 - Vorige donderdag, 29 november, keurde de Kamer een nieuwe erfeniswet goed. Kleinkinderen kunnen in de toekomst rechtstreeks van hun grootouders erven, maar alleen als hun eigen ouders de erfenis waarop zij eigenlijk recht hadden, weigeren. Er komt dus een eerste erfenissprong. Bovendien komt er een regeling voor erfenissen bij gezinsdrama's en kan je via een levensverzekering je kinderen in de toekomst niet meer onterven. De Kamer keurde de wet donderdag unaniem goed, zelfs zonder onthoudingen. Omdat de Senaat dit voor de zomer al had goedgekeurd, wordt dit nu wet. Een overzicht van wat verandert.

De goedgekeurde tekst gaat eigenlijk terug op een voorstel van de Grobbendonkse senatrice Martine Taelman (Open Vld). Taelman: "Mijn tekst stamt uit een werkgroep van het notariaat, dat alle voorstellen om de erfeniswetten te hervormen had opgelijst. Na veel politiek overleg bleven enkele voorstellen over. De grote hervorming blijft nodig, maar het was toch belangrijk om al een paar kleine stapjes te zetten. En dat hebben we nu gedaan".

Minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld) kondigde, net zoals Martine Taelman, aan dat er nog meer wijzigingen op komst zijn. Ze doet hiervoor beroep op een experte, professor (Vrije universiteit Brussel) en Antwerpse erenotaris Hélène Casman. Wij overlopen met Casman de nieuwe wet en blikken met haar in de toekomst.

1. WAT ZEGT DE NIEUWE WET?

Wat verandert deze wet? Er veranderen twee belangrijke dingen: er komt een erfenissprong en het systeem waardoor je onwaardig bent om te erven wijzigt grondig. Daarnaast veranderen nog een reeks kleinere dingen aan de levensverzekeringen, de schenkingen, het onderhoudsgeld, de huwelijkscontracten en zo. We behandelen dit punt per punt.

1.1. DE EERSTE ERFENISSPRONG

Casman: "Eerst en vooral komt er een erfenissprong. Als uw grootvader overlijdt en en uw vader wil van hem niet erven, dan gaat zijn deel momenteel naar zijn broers en zusters, dus uw ooms en tantes. Niet naar u. Als uw vader echter zelf al overleden was, dan zou u zijn deel wel erven. Samen met de andere kinderen van uw vader. Waarom dat verschil? Dat is toch onrechtvaardig?"

"Vandaar dus de wijziging: als uw vader de erfenis weigert ("verwerpt" in vakjargon), komen zijn kinderen in zijn plaats. Zij krijgen dat geld, en er zal dan ook maar een keer successierechten worden betaald."

"De erfenissprong geldt alleen voor de kinderen. Als de man de erfenis van zijn vader weigert, of hij kan die niet krijgen omdat hij zelf al eerder overleden was, dan wordt zijn plaats door zijn kinderen ingenomen, niet door zijn vrouw. Van haar man kan die vrouw wel erven, niet van haar schoonvader."

1.2. ONWAARDIGHEID

Casman: "De tweede belangrijke verandering gaat over de "onwaardigheid om te erven". Nu is het zo: wie veroordeeld is omdat hij zijn vader of moeder vermoord heeft, kan van zijn vader of van zijn moeder ook niet erven. Logisch. Maar wat als iemand veroordeeld wordt wegens slagen en verwondingen? Volgens de wet is hij niet 'onwaardig', dus niet van de erfenis uitgesloten. Minder logisch. En ook als iemand niet meer kan veroordeeld worden voor de moord, omdat hij bijvoorbeeld zelfmoord heeft gepleegd. Dan erft hij ook, en door zijn dood gaat de erfenis naar zijn erfgenamen, die dus voordeel halen uit die moord. Evenmin logisch."

Daarom de volgende wijzigingen:

* Alle misdrijven die de dood hebben veroorzaakt leiden in de toekomst automatisch tot onwaardigheid. Ook een verkrachting of slagen met de dood tot gevolg zullen tot onwaardigheid leiden.

* Er komt een oplossing voor gezinsdrama's. Als een man zijn vrouw vermoordt en daarna zelfmoord pleegt, dan gaat de erfenis momenteel naar de familie van de man (tenminste: als er geen kinderen waren, of als die kinderen mee in het drama overleden zijn). Zo krijgt de familie van de dader voorrang op de familie van het slachtoffer. Dat verandert. Bij een gezinsdrama gaat de erfenis in de toekomst naar de familie van het slachtoffer. Het parket zal de procedure daarvoor opstarten. De familie zelf kan dit niet doen, het is een zaak van algemeen belang, niet van particulier belang van bepaalde familieleden.

* Ook als het slachtoffer van een bepaald misdrijf nog blijft leven kan de dader de erfenis verliezen. Dat geldt bij verkrachting, alle vormen van slagen en verwondingen, genitale verminking en schuldig verzuim. Dus: een vader die zijn dochter heeft verkracht en daarvoor wordt veroordeeld zal later - ook jaren later - van haar niet erven, ook als het overlijden absoluut geen gevolg is van die verkrachting bijvoorbeeld. Ten minste als de strafrechter dat zo beslist heeft toen hij de vader wegens die verkrachting veroordeelde. Deze regel geldt dus niet automatisch. Eens de strafzaak is afgehandeld zal niemand nog de onwaardigheid kunnen vragen bij de rechtbank. Het parlement wil zo geldgewin achteraf tegengaan.

De dochter kan haar vader bovendien nog altijd "vergeven", na de feiten. Daar hoeft geen gerechtelijke procedure voor gestart te worden, het kan gewoon door een testament. En dan erft de vader toch nog van zijn dochter.

* Ook de gevolgen van de onwaardigheid veranderen. Kinderen van onwaardige erfgenamen worden niet meer uitgesloten van de erfenis. Nu erven de kinderen van een man die zijn vader heeft vermoord niet van hun grootvader. Dat geld gaat immers automatisch naar de broers en zussen van de moordenaar. In de toekomst kunnen de kinderen van de moordenaar zijn deel van de erfenis wel krijgen. Kinderen moeten niet boeten voor de fouten van hun vader.

1.3. ONDERHOUDSGELD

Wie onwaardig is om te erven kan in de toekomst geen onderhoudsgeld meer eisen van de personen die wel hebben geërfd.

Hélène Casman legt uit: "Je hebt meerdere soorten onderhoudsgeld: voor de kinderen na een echtscheiding; voor de behoeftige ex-echtgenote na een echtscheiding; voor de behoeftige ouders die in een rusthuis moeten worden opgenomen, enz. Zo heb je ook onderhoudsgeld na het overlijden.

"Drie voorbeelden hiervan:

== Ouders die onterfd zijn door hun zoon, omdat die al zijn geld aan zijn echtgenote overliet, kunnen daardoor behoeftig geworden zijn. Zij moeten dan een onderhoudsgeld krijgen uit de erfenis.

== De assepoesterregel. Bij het overlijden van haar vader erft de dochter alleen de blote eigendom omdat haar stiefmoeder (de tweede vrouw van haar vader dus) het vruchtgebruik heeft gekregen. In dat geval moet de stiefmoeder bijdragen in de kosten van de opvoeding van het meisje.

== Een ex-echtgenote kreeg onderhoudsgeld van haar man, maar die sterft. De ex komt niet meer rond. Ze mag haar onderhoudsgeld vorderen via de nalatenschap."

"In al deze gevallen maakt de rechter nu al een afweging van de belangen van de behoeftige tegenover die van de persoon die moet betalen. Heeft de behoeftige voldoende middelen of niet? Heeft de persoon die moet betalen nog voldoende middelen of niet?"

"Maar…een afweging die niet gebeurt, is: verdient de persoon die een onderhoudsuitkering vraagt dat geld wel? Zo kan een vader zich afvragen of hij wel moet blijven betalen voor de studies van een zoon die hij nooit ziet en misschien meer boemelt dan dat hij studeert. Of een dochter kan zich afvragen of ze wel moet betalen voor de kosten van het rusthuis van haar vader, die nooit naar haar heeft omgekeken, zijn vrouw in de steek heeft gelaten en zelf nooit onderhoudsgeld heeft betaald. De vraag is dus: bestaat er ook een onwaardigheid om onderhoudsgeld te krijgen?"

"De rechters oordeelden hierover verschillend. Sommigen zegden ja, anderen nee. Maar dan kwam het Hof van Cassatie die op 3 juni 2010 besliste dat het recht van het kind om een onderhoudsbijdrage te bekomen niet afhankelijk is van het respect dat hij zijn ouders toont. De wet zegt hier immers niets over, dus onderhoudsgeld kan niet geweigerd worden omdat de persoon die het moet krijgen zich ondankbaar heeft betoond of onwaardig is om het te krijgen."

"Dat veranderen we nu in de nieuwe wet."

"In de Senaat werd na lange palavers beslist om het alleen maar te veranderen voor onderhoudsgeld dat uit nalatenschappen moet voortkomen, niet voor ander onderhoudsgeld. Dus: voor onze assepoester is dat een oplossing, maar niet voor de vader met zijn boemelende "studerende" zoon en ook niet voor de dochter met haar onwaardige vader in het rusthuis."

1.4. HUWELIJKSCONTRACT

Wie onwaardig is om te erven verliest in de toekomst ook alle voordelen die hij uit zijn huwelijkscontract zou kunnen krijgen.

Casman: "Deze regel is logisch, want bij een gehuwd koppel worden de meeste goederen bij overlijden doorgegeven via het huwelijkscontract. Ze behoren dus niet tot de erfenis. Als een man dan zijn vrouw vermoordt en hij is onwaardig om te erven, dan kan hij toch heel wat krijgen via zijn huwelijkscontract. En dat is natuurlijk niet de bedoeling".

1.5. SCHENKINGEN

Ook de regels over schenkingen zijn bijgewerkt.

Casman: "Als vader een pak geld aan zijn zoon schenkt, maar die gedraagt zich vervolgens brutaal of beledigend tegenover zijn vader, dan kan vader die schenking terug eisen. Dat kan nu al. Wat er nu verandert, is dat de vader dat ook kan vragen als de gewelddadige of beledigende zoon ondertussen overleden is, en het geld aan zijn kinderen kan hebben doorgegeven: dan zijn het de kinderen die het geld moeten teruggeven. Wel zijn de termijnen kort om dit te eisen: binnen het jaar na de feiten in principe. En er is een duidelijke regeling uitgewerkt over de verrekening van schenkingen die grootvader heeft gedaan, aan zowel zijn kinderen als zijn kleinkinderen, voor het geval een van die kinderen de erfenis verwerpt, en de kleinkinderen erven in zijn plaats."

1.6. LEVENSVERZEKERINGEN

Vervolgens verandert ook de wet op de levensverzekeringen.

Casman: "Momenteel kan iemand zijn kinderen, die altijd recht hebben op een vast deel van de erfenis (de helft als er één kind is, twee derde als er twee kinderen zijn, drie vierde als er drie of meer kinderen zijn), onterven door een levensverzekering. Hij kan bv. zo'n hoge levensverzekering afsluiten als 'cadeau' voor zijn vriendin dat die bij zijn overlijden met 90% van de nalatenschap gaat lopen; de kinderen krijgen dan nog een peulschilletje. Had vader al dat geld rechtstreeks aan de vriendin geschonken, dan konden de kinderen inroepen dat ze hun minimumdeel moeten krijgen en de vriendin dus zoveel niet mag ontvangen. Maar met een levensverzekering konden ze zoiets niet eisen. Dat is niet eerlijk. Dus moet het minimumdeel kunnen opgeëist worden, ook wanneer het gros van de erfenis via een levensverzekering aan iemand anders is doorgegeven."

2. DE TOEKOMST

Nog een heleboel problemen blijven onopgelost. Casman zet er enkele op een rij:

2.1. LEVENSVERZEKERING

Bij de levensververzerkingen blijven nogal wat onopgeloste problemen hangen.

Casman: "Het gaat erom te weten wie de levensverzekering krijgt als die door bijv. een man is afgesloten om een een aanvullend pensioen te creëren. Als hij in gemeenschap (dus niet met scheiding van goederen) is getrouwd, moet hij dat dan met zijn vrouw delen of niet? Hij krijgt dat bedrag als hij 65 is. Hij is op dat moment nog getrouwd: dan is dat geld toch van hen beiden, net zoals alle andere spaargelden? De wet zegt nochtans van niet: dat komt de man persoonlijk toe, zegt de wet. Maar het Grondwettelijk Hof vond dat niet kunnen. Spaargeld maakt deel uit van de gemeenschap, ook als het door een levensverzekering is opgespaard. Dus moet de wet veranderen. Dat is niet zo moeilijk. De volgende vraag is dat echter wel: stel dat de man een groepsverzekering heeft die hij zal ontvangen als hij met pensioen gaat. Maar op zijn 55ste gaat hij scheiden. Hij heeft dan al 20 jaar bijgedragen voor die groepsverzekering. Moet hij een stuk daarvan met zijn vrouw delen, net zoals ze andere spaarcenten, het huis en de inboedel delen? Dat is veel moeilijker te beantwoorden, want is sommige gevallen is dat niet meer dan eerlijk, in andere gevallen is dat helemaal oneerlijk."

"Bijvoorbeeld. Mevrouw heeft slechts deeltijds gewerkt om voor de kinderen te zorgen; ze heeft nauwelijks een inkomen gehad, en zal nauwelijks een eigen pensioen hebben. Maar mijnheer heeft goed verdiend en daarnaast ook flink bijgedragen voor die groepsverzekering. Dat hij dan zijn vrouw, zelfs na de echtscheiding, een deel van die groepsverzekering moet laten uitbetalen, lijkt logisch."

"Maar wat als mevrouw ambtenaar is geweest en zelf een flink pensioen heeft, dat later, ook na een echtscheiding, alleen voor haar zal zijn. Terwijl de man als zelfstandige maar een klein pensioen heeft en dat heeft willen aanvullen met een beperkte groepsverzekering: waarom moet hij die groepsverzekering delen, als zijn vrouw haar ambtenarenpensioen niet met hem moet delen?"

"Het is dus bijzonder moeilijk om hiervoor een goede regeling uit te werken, die niet tot onrechtvaardigheden zal leiden. Daar wordt dus aan verder gewerkt."

2.2. TWEEDE ERFENISSPRONG

Zo wordt ook verder gewerkt aan een aanpassing van het erfrecht. Waaraan dan?

Casman: "De erfenissprong bijvoorbeeld. Die zou toch ook mogelijk moeten zijn als de grootouders zelf willen dat hun erfenis meteen naar hun kleinkinderen gaat. Maar dat betekent dat de kinderen dus kunnen onterfd worden, als het is om de erfenis aan hun eigen kinderen te laten toekomen. Hoe gaan we dat regelen? Daar denken we nu over na. De mogelijkheid om de verkrijging van een erfenis zelf te laten regelen, door hen die iets zullen nalaten, moet meer ruimte krijgen. Dat vragen de mensen, en daar moet dus rekening mee worden gehouden. Ook zo voor echtparen, en ook zo voor nieuw samengestelde gezinnen. De situaties kunnen heel verschillend zijn, dus moet men bedachtzaam te werk gaan, maar het is wel de bedoeling om begin volgend jaar met een nieuwe tekst te komen met nieuwe oplossingen, die beter op maat kunnen worden uitgewerkt, volgens de eigen situaties en noden van de mensen die ze ook meer zelf moeten kunnen vastleggen: ouders en kinderen moeten dit in alle sereniteit en goed geïnformeerd bespreken en daar zelf afspraken over kunnen maken, die later niet meer in vraag kunnen gesteld worden."

En Taelman voegt toe: "We denken aan een erfrechtovereenkomst. Dan zetten de ouders zich met alle kinderen samen en verdelen hun erfenis. Het huis is voor kind A, het buitenverblijf in Spanje voor kind B, de dure schilderijen voor kind C. Nu mag je zoiets niet doen, maar de notarissen willen het wel. Een ook ouders van een gehandicapt kind dringen daar op aan. Ze maken zich soms grote zorgen over wat er later zal gebeuren met dit kind. Wie zal er voor zorgen? Zal het wel alles krijgen waarop het recht heeft. Het lijkt makkelijk om dit te regelen, maar het is het niet. Want wat is een "gehandicapt kind"? Een kind in een rolstoel kan zijn financiële zaakjes nog best zelf beredderen, maar dat is niet zo voor een mentaal gehandicapt kind. Maar als je de definitie tot deze laatste groep beperkt sluit je weer andere groepen uit. Wat met ene kind dat geen geld kan beheren en altijd alles verbrast? Dat is niet gehandicapt, maar ouders zullen ook voor dat kind misschien een zekere regelling willen. De erfrechtovereenkomst kan hiervoor een oplossing zijn. Het is weer zo'n klein stapje in de richting van een grote hervorming."


*****************************************


Een goed overzicht van de erfeniswetten tot voor deze verandering lees je in:

VERSLUYS, L., Je rechten bij erfenis, 2010, Epo, Berchem, 492 p., 30 euro


*****************************************


Lees ook:

Samenwoners krijgen beperkt erfrecht

Versluys: "Schaf de wettelijke samenwoonst af"

Swennen wijzigt erfrecht bij levensverzekeringen


*****************************************


Het dagelijkse nieuws over het justitiebeleid vindt U door in de functie "zoeken" rechtsboven op deze site de letters JDW in te tikken.


*****************************************


.

Nu in het nieuws