Liégeois wil strenger optreden tegen perslekken

3 SEPTEMBER 2012 - De Antwerpse procureur-generaal Yves Liégeois wil harder optreden tegen schendingen van het beroepsgeheim. De maximumstraf moet van 6 maanden naar vijf jaar, telefoontap moet mogelijk worden en wie veroordeeld wordt moet automatisch uit het ambt worden ontzet. Hij formuleerde zijn voorstel als alternatief voor het wetsvoorstel van Thierry Giet (PS) dat het vermoeden van onschuld wil beschermen. Liégeois, die sinds zaterdag voorzitter is van het college van procureurs-generaal, deed zijn uitspraken zopas tijdens zijn mercuriale, de openingsrede ter gelegenheid van de openening van het nieuwe gerechtelijk jaar in Antwerpen.

John De Wit

De procureur-generaal stelt vast dat steeds meer gerechtelijke onderzoeken in de media worden gevoerd. Hele processen-verbaal komen gekleurd in de pers, het geheim van het onderzoek en het vermoeden van onschuld worden dagelijks geschonden. De politici zijn boos over al die perslekken. Ze verwijten het gerecht dat het niet optreedt.

In de Kamer diende huidig PS-voorzitter Thierry Giet een wetsvoorstel in om het vermoeden van onschuld beter te beschermen. Volgens dat voorstel moet de voorzitter van de rechtbank in de toekomst publicaties en foto's die het vermoeden van onschuld schenden, kunnen verbieden. Giet wil dat de voorzitter snel beslist, net zoals dat in een kort geding gebeurt. De voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg moet dit publicatieverbod ook kunnen opleggen als het "recht op vergetelheid" van personen die meer dan zes maanden geleden veroordeeld zijn, "nodeloos geschonden wordt". Giet wil zo de resocialisatie van veroordeelden bevorderen. Die kan in het gedrang komen als telkens opnieuw een mediahetze ontstaat rond een vervroegde vrijlating – zoals bv. deze van Michelle Martin - en als telkens opnieuw oudere feiten worden opgerakeld, zodat de betrokkene geen woonst of werk kan vinden.

Over het voorstel van Giet werden hoorzittingen georganiseerd en het is ondertussen afgevoerd. Verder deed het parlement niets (zie: hier, nvdr). De Antwerpse procureur-generaal komt nu met alternatieve voorstellen. Wat zegde hij tijdens zijn openingsrede? Een gesprek.

Liégeois: "Laat me eerst duidelijk maken dat ik het niet wil hebben over de rol van de pers. Die moet haar informatie vrij kunnen garen en er is ook vrijheid van meningsuiting. Journalisten worden beschermd door de wet van 7 april 2005, die hun bronnen beschermt. Het gerecht kan geen onderzoek starten naar de bronnen van een journalist, behalve - heel uitzonderlijk - als zeer zware misdrijven zoals terrorisme kunnen worden voorkomen en de informatie van de journalist bovendien cruciaal is voor het onderzoek dat het gerecht voert en op geen enkele andere manier kan worden verkregen. Journalisten kunnen ook niet vervolgd worden voor heling van documenten of voor medeplichtigheid aan schending van het beroepsgeheim. De Belgische wet gaat verder dan wat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg vereist. Deze wet is m.i. goed en moet blijven wat ze is."

"Het probleem ligt aan de andere kant, bij Justitie, bij ons dus. Steeds meer speurders en andere professionelen zien de wet op het bronnengeheim als een vrijbrief om alles aan de pers te lekken. Gerechtelijke onderzoeken zijn vergieten geworden, zoals professor mediarecht Leo Neels terecht in de Kamer zegde. Sommige professionelen schenden systematisch en georganiseerd hun beroepsgeheim in overleg met bepaalde journalisten. In ruil daarvoor krijgen ze een positieve publiciteit over hun acties. Dat is eigenlijk een vorm van corruptie en misschien moet hiervoor een nieuw misdrijf worden ingevoerd."

Waarom zijn die lekken zo erg?

"Omdat ze soms partijdig en fout zijn. En dan wordt iemands privacy volledig door het slijk gesleurd. Die schade is onherstelbaar voor de betrokkene zelf. Want het recht op vergetelheid: vergeet het! Eens iemand genoemd is in een corruptie- of pedofiliedossier zal dat bij iedere gelegenheid opnieuw opduiken, soms jaren na het eerste bericht en zelfs als er helemaal niets van aan is. Is er een recht op vergetelheid voor Jos Ghysen, Walter Capiau of Pol Van den Driessche? Om maar deze drie zaken te noemen. Ik denk het niet, de verdachtmakingen zullen blijven hoewel ze nooit grondig onderzocht zijn."

"De lekken zijn dus erg omdat het vermoeden van onschuld geschonden is. Juridisch gezien kan de pers het vermoeden van onschuld zelf niet schenden, omdat de rechters die de vonnissen vellen verondersteld worden onpartijdig en onafhankelijk te oordelen en omdat de verdachten zich kunnen verdedigen voor de rechter. Als ze vervolgd worden tenminste. Dat is de officiële visie. Maar hoelang zal men die nog kunnen volhouden, zeker als de fout bij Justitie zelf ligt? Er zijn al arresten van de hoven van beroep van Antwerpen en Gent die tot vrijspraak of een verminderde straf hebben geleid door negatieve uitspraken over bepaalde verdachten in de pers. Het valt te vrezen dat dit meer zal gebeuren."

"En verder zijn die lekken erg omdat belangrijke sporen erdoor verdwijnen. De daders lezen nl. ook de krant. Een medeplichtige, die wij in ons onderzoek nog niet kennen, kan gauw-gauw wat documenten verbranden als hij verneemt hoever het onderzoek tegen zijn vriend staat. Of hij kan met een andere mededader overleggen om de verklaringen op elkaar af te stemmen. Dat kan grote gevolgen hebben en het hele onderzoek naar de knoppen helpen. Een seriemoordenaar kan onderduiken nog voor we hem kunnen vatten, als hij uit de persberichtgeving besluit dat het voor hem te heet wordt. In de CCC-zaak hadden wij in de jaren tachtig nog veel geluk dat de daders de Vlaamse pers niet lazen. Daarin stond op een bepaald moment dat deze terroristen gevolgd werden door de politie. Zij wisten dat echter helemaal nog niet. Hadden ze het wel geweten, dan hadden ze hun gedrag daarop kunnen afstemmen."

"Sporen kunnen soms miniem klein zijn: een vezel op een kledingstuk dat we zoeken in een tuin. Het gaat niet op dat tientallen journalisten dan op of in de buurt van dit terrein rondlopen en soms met helikopters boven de speurders cirkelen. Sporen zijn nl. heel belangrijk geworden in onze onderzoeken."

Waarom treden jullie dan niet op?

"Omdat we dat gewoon niet kunnen. Het parlement heeft wél een goede wet op het bronnengeheim gemaakt, maar het heeft niets gedaan om het vermoeden van onschuld en het geheim van het onderzoek te beschermen. Er is dus een groot onevenwicht gegroeid. De voorbije jaren heeft geen enkel onderzoek voor schending van het beroepsgeheim tot een resultaat geleid. Wie lekt, is dus straffeloos en dat leidde tot een grote normvervaging. Wij kunnen de bronnen niet meer opvragen bij de journalisten. Het is echter veel moeilijker om de lekken op te sporen bij een hele organisatie zoals politie en gerecht. Dat is zoeken naar een speld in een hooiberg. Bovendien worden lekkende speurders helemaal niet afgeschrikt door een straf van 6 maanden omdat straffen onder de zes maanden toch niet meer worden uitgevoerd. En ook omdat we geen telefoontap en geen bijzondere politiemethoden mogen gebruiken bij schending van het beroepsgeheim. Hoe kunnen we dan ooit de daders vinden?"

Wat stelt U dan voor?

“De straffen voor schending van het beroepsgeheim moeten worden aangepast. Ze zouden moeten variëren tussen 1 maand en 5 jaar. Bovendien zou de ontzetting uit het ambt automatisch moeten volgen bij een veroordeling voor schending van het beroepsgeheim. Pas dan zal een mogelijk lek afgeschrikt worden. We moeten het misdrijf ook beter kunnen bewijzen. Telefoontap en alle onderzoeksmethodes moeten mogelijk zijn om de schuldigen bij justitie te ontdekken.”

“Voorts moet het parket rechtzettingen kunnen doen, als berichtgeving in de media manifest fout is. Omdat de procureur geen dwangsommen bij niet-publicatie kan opleggen, zou het misschien goed zijn om een “rechter van de vrijheden” in het leven te roepen. Die zou de rechtzettingen kunnen opleggen na een tegensprekelijk debat met een hoge dwangsom als de rechtzetting niet verschijnt. Zo’n rechter van de vrijheden zou naast de onderzoeksrechter kunnen komen. Hij zou ook kunnen beslissen over de teruggave van inbeslaggenomen dossiers die niet nodig zijn voor het onderzoek.”

Waarom dit niet gewoon door de onderzoeksrechter laten doen?

“Omdat de onderzoeksrechter onafhankelijk en onpartijdig moet kunnen speuren. Als hij zelf in de loop van zijn onderzoek gaat reageren op foute berichtgeving, dan zal hij misschien wel gewraakt worden wegens een schijn van partijdigheid en dat moet vermeden worden. Ik wil de onderzoeksrechter ook niet afschaffen omdat hij nodig is voor grote onderzoeken. Maar zijn functie moet geherwaardeerd worden. Nu heeft hij soms driehonderd dossiers te behandelen tegelijkertijd. Dat komt omdat de parketten voor iedere huiszoeking en telefoontap naar de onderzoeksrechter moeten. Die heeft daarmee ontzaglijk veel werk, want hij moet alle beslissingen motiveren. Ik vind dat de parketten die beslissingen zelf moeten kunnen nemen. Als een onderzoeksrechter per jaar nog vijf grote dossiers van zware criminaliteit afhandelt dan kan hij dat ook echt goed doen.”

“Nu zitten we met een wetboek dat volledig onrealistisch is. Het klopt totaal niet meer met de werkelijkheid. Neem nu de zaak-Van Uytsel. In het rapport van de Hoge Raad voor Justitie over mogelijke fouten van de Leuvense onderzoeksrechter in deze zaak, staat dat hij geen enkele fout maakte omdat men hem niet duidelijk had gemaakt dat het spoor naar Ronald Janssen belangrijk was. Dat is helemaal juist. Maar mijn wetboek zegt: de onderzoeksrechter heeft de leiding van het onderzoek en is hiervoor verantwoordelijk. Dat is net het omgekeerde van de realiteit. Doordat de onderzoeksrechter zo bedolven wordt onder extra “ballastwerk” kan hij in de praktijk niet meer de leiding van het onderzoek hebben. Hij moet dat aan de speurders overlaten. We moeten dus de functie van de onderzoeksrechters herwaarderen.”

Scheelt er ook niet wat bij de persmagistraten?

“Inderdaad. Zij zouden krachtiger moeten kunnen reageren op fouten in de pers. Maar ze moeten de taak van persmagistraat er gewoon bijnemen. Bovenop hun gewone werk. Iedereen vindt dat het om een gespecialiseerde taak gaat, maar we krijgen er geen extra personeel voor. Wij hebben al bij herhaling aangedrongen op een steundienst voor het openbaar ministerie, waarin we toch enkele communicatiespecialisten zouden kunnen gebruiken om de pers te informeren. Maar we hebben voorlopig nog geen steundienst gekregen.” (Meer over de werking van de persmagistraten, vindt U hier, nvdr.)

Verwacht U veel steun voor Uw voorstel?

“Eerlijk gezegd niet. Telkens het openbaar ministerie een probleem signaleert komt er tegenkanting van overal, maar dat is nog geen reden om onze voorstellen niet te doen. De bal ligt in het kamp van de wetgever. Als hij ons geen mogelijkheden geeft om krachtig op te treden tegen perslekken, dan zal de pers zich de rol toeëigenen die Justitie eigenlijk moet spelen en zelf gaan bepalen wie schuldig is en wie niet. Als we onjuiste verdachtmakingen niet efficiënt kunnen rechtzetten, dan wordt de term “vierde macht” een bedenkelijk begrip dat niet thuishoort in een democratie. En dan worden het vermoeden van onschuld, het recht op een goede naam, de eerbiediging van het privéleven en het recht op een eerlijk proces inhoudsloze begrippen.”

In Uw rede voor het Arbeidshof pleit U voor een positievere benadering van het gerechtspersoneel?

"Eerste advocaat-generaal Piet Van den Bon zegde dat pesten op het werk steeds meer voorkomt omdat de mensen onzekerder zijn over hun toekomst. Ik wilde daar iets aan toevoegen over het gerecht zelf. Ik vind goede relaties tussen de medewerkers van het gerecht heel belangrijk. De hervormingen die men tot nu toe heeft doorgevoerd binnen Justitie vertrokken telkens vanuit mistoestanden, zoals bij de zaak-Dutroux of die van de Bende van Nijvel. Evaluaties van personeelsleden en mandaatfuncties werden ingevoerd vanuit een negatief perspectief.”

“Er heerst over de nieuwe hervormingen grote onrust bij het personeel. Voor sommige functies vinden we geen kandidaten meer. In Bergen hebben ze na drie vacatures nog altijd geen arbeidsauditeur gevonden en ook in Turnhout duurde het heel lang. Justitie zou beter een positieve bril opzetten en een beleid voeren om zijn medewerkers enthousiast te maken voor hun taak. Mensen die goed presteren zouden daarvoor ook extra beloond moeten worden. Nu kan ik hen alleen feliciteren in een briefje, maar ik kan hen geen extra premie geven. Dat zou moeten kunnen. Uiteraard moet zo’n premie bescheiden blijven: bankiersbonussen zijn zeker niet aan de orde! Verder pleit ik voor een doorlopende carrière. Mensen mogen niet geblokkeerd worden omdat de functie boven hen niet vrijkomt. Maar momenteel heb ik als procureur-generaal helemaal niets te zeggen over het personeelsbeleid en dat is niet meer van deze tijd.”

“Ik roep de minister op: kleur justitie eens positief in bij de nieuwe gerechtelijke hervorming!”

Hoever staat het met die hervorming?

“Zoals geweten wil minister Turtelboom één gerechtelijk arrondissement per provincie in plaats van 27 nu. Die hervorming moét slagen. We kunnen ons niet permitteren dat ze mislukt. Momenteel is men bezig met de omschrijving van die nieuwe arrondissementen én met het statuut van de chefs. In de provincie Antwerpen blijft nog één van de drie procureurs over. Wat gebeurt met de andere twee? Daarover is grote onrust. Momenteel werkt men hieraan. Over de financiële middelen loopt nog onderzoek en aan een hervorming van de interne structuren van de nieuwe arrondissementen is men nog niet toe.”

Is niet meer nodig dan die territoriale hervorming alleen?

“Ja. Ons strafwetboek en onze strafprocedure zijn volledig voorbijgestreefd. Van Europa zullen we die helemaal moeten hervormen omdat de advocaten bij elk verhoor en bij elke onderzoeksdaad aanwezig moeten zijn binnen de vier jaar. Dat kan in ons systeem niet. Onze procedures, onze strafmaten, de indelingen van de straffen moeten allemaal veranderd worden. Bovendien zijn er grote gaten: wat gaat gaat in de toekomst naar de Gemeenschappen? Die evolutie ligt zeker nog niet vast. Deze hervormingen zullen voor een volgende regering zijn, want deze regering zal nog hooguit anderhalf jaar actief blijven en wie zegt dat een volgende regering dezelfde ideeën heeft als deze. Toch zullen we nu al snel bepaalde hervormingen moéten doorvoeren. Hervormen zal dus in twee bewegingen moeten gebeuren: een punctuele op korte termijn, een totale op iets landere termijn.”

Wat zijn de belangrijkste evoluties op de parketten van Antwerpen en Limburg?

“Er zijn eigenlijk drie belangrijke evoluties in 2011 in vergelijking met 2010.”

“* De “stock” van het aantal correctionele zaken die nog moeten worden behandeld is gestegen met 8%. In beide provincies samen bedroeg hij einde 2011 41.489. Dat is een zeer verontrustende evolutie. En er zijn grote verschillen tussen de arrondissementen. In Turnhout is de stock gedaald, in Mechelen bleef hij status quo, maar in Antwerpen en Hasselt bedroeg hij 12%, in Tongeren zelfs 20%. De reden zijn langdurige ziektes van magistraten en administratieve problemen.”

“* Er is een enorme daling van het aantal betaalde minnelijke schikkingen: - 30% in vergelijking met 2010. Op nationaal niveau is er ook wel een daling, maar slechts met een vijfde. Ook hier heb je grote verschillen. In Tongeren bedraagt hij bv. 40%. Door de crisis daalt de bereidheid om te betalen.”

“* Ook het aantal strafbemiddelingen is met 8% verminderd, vooral in Hasselt (-16%) en Tongeren (-9%). In Antwerpen heb je dan weer het probleem dat het justitiehuis het parket niet kan volgen bij het verwerken van dit soort dossiers.”

Lees ook:

Over de relatie pers-gerecht:

De perswet over het vermoeden van onschuld

De vijf B's van de communicties bij het gerecht

Over Liégeois:

Liégeois: "Migratiebeleid is volkomen mislukt"

De hoorzitting over de rede van Liégeois over het migratiebeleid

Het parketrapport van 2010 over slechte wetten

Liégeois: "Politiek immobilisme wurgt de rechtsstaat"

Liégeois strijdt tegen de gerechtelijke achterstand

Liégeois wil de parketten hervormen

Liégeois leidt vanaf 1 september 2007 het college van procureurs-generaal.

Liégeois: "Privacywet buiten de strafprocedure houden".

*****************************************

Het dagelijkse nieuws over het justitiebeleid vindt U door in de functie "zoeken" rechtsboven op deze site de letters JDW in te tikken.

*****************************************

Vastgoed

Jobs in de regio