De wet over de veilige landen voor asielzoekers

Print
25 NOVEMBER 2011 - De Kamer keurde donderdagavond een nieuwe wet goed waardoor het moeilijker wordt om asiel in België te krijgen als je uit een veilig land komt. De wet is vooral bedoeld om asielzoekers uit de Balkan af te schrikken. Ze kwam er als amendement op een ontwerp waardoor het terugsturen van illegalen naar hun herkomstland wordt veranderd. Illegalen krijgen in de toekomst 30 dagen de tijd om België vrijwillig te verlaten in plaats van 5. Er komt ook een inreisverbod van 3 jaar. Alleen N-VA, VB, Groen!-Ecolo, Jean-Marie Dedecker en Laurent Louis stemden tegen. Een overzicht in drie delen: de discussie over de veilige landen; het debat over de verwijdering van illegalen; enkele persoonlijke bedenkingen met daarin een alternatief voorstel voor de huidige asielwet.

1. VEILIGE LANDEN

De toekomstige minister van Migratie zal een lijst van veilige landen kunnen invoeren bij Koninklijk Besluit. Dat staat in een amendement op het wetsontwerp over de terugkeer van illegalen dat donderdagavond werd goedgekeurd. Wie uit die veilige landen komt en hier toch nog asiel aanvraagt, zal het veel moeilijker hebben om dat te krijgen. Door dit amendement zal de doorstroming in de opvangcentra voor asielzoekers versnellen, volgens initiatiefneemster Nahima Lanjri (CD&V) zou zelfs een vijfde van de plaatsen vrijkomen.

1.1. WAAROM EEN LIJST VAN VEILIGE LANDEN?

Mede-initiatiefneemster van het amendement Nahima Lanjri (CD&V): "Omdat te veel mensen asiel aanvragen terwijl ze helemaal geen politieke vluchtelingen zijn, moet dit asielmisbruik worden beperkt. Want er is onvoldoende plaats in de opvangcentra en het heeft geen zin om plaatsen te laten bezetten door vreemdelingen die geen echte asielzoekers zijn. Bovendien moet een lijst van veilige landen afschrikkend werken. We hopen dat de vluchtelingenstromen vanuit de Balkan naar hier zullen opdrogen."

Eerder al pleitten N-VA, de liberale partijen en de sp.a voor zo'n lijst. Staatssecretaris voor Migratie Melchior Wathelet (cdH) was tot voor kort sterk tegen zo'n lijst "omdat je hem altijd moet veranderen". Maar heel recent was hij toch gewonnen voor dit idee.

1.2. WAT ZIJN VEILIGE LANDEN?

Veilige landen zijn geen landen van waaruit geen asielaanvraag meer mogelijk is. Asiel uit deze landen blijft mogelijk, maar wordt moeilijker op drie vlakken:

== Asielzoekers uit veilige landen krijgen een verkorte procedure van 15 dagen. De meeste gewone asielprocedures kunnen tot een jaar duren.

== De bewijslast wordt omgekeerd: de asielzoeker moet zelf bewijzen dat hij wordt vervolgd.

== Er is geen beroep ten gronde meer mogelijk tegen de beslissing die je asielverzoek onontvankelijk verklaart omdat je uit een veilig land komt. Wel kan de afgewezen asielzoeker nog altijd een "annulatieberoep" aantekenen bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen, als hij meent dat de wet is geschonden. De zaak wordt dan echter niet meer opnieuw onderzocht. En het beroep schorst de beslissing ook niet, zoals bij andere asielzoekers het geval is.

1.3. WIE ZIJN DIE VEILIGE LANDEN?

Dat zijn democratieën die de mensenrechten respecteren en die de asielzoekers niet zullen doorsturen naar landen waar hun leven gevaar loopt. De regering zal een lijst met veilige landen opmaken op voorstel van de Commissaris-Generaal voor de Vluchtelingen en die lijst wordt minstens om het jaar herzien. Dat gebeurt bij Koninklijk Besluit, omdat deze werkwijze sneller en efficiënter is dan die van een wetswijziging. Het parlement kan wel hierop zijn gewoon controlerecht uitoefenen.

Wie staat op die lijst?

Dat staat nog niet vast. De landen van de Europese Unie alvast niét. Dat zijn natuurlijk veilige landen, maar voor hen geldt nog een andere regeling. Dit jaar waren er 138 asielaanvragen uit de EU (0,6% van alle aanvragen). België is het enige Europese land waar onderdanen van andere EU-lidstaten politiek asiel kunnen vragen.

Volgens Nahima Lanjri zullen Albanië, Bosnië-Herzegovina, Macedonië en Armenië zeker op de lijst staan. Dat zou voor dit jaar tot nu toe 10,8 % van alle aanvragen betekenen. Maar hoogstwaarschijnlijk zullen ook Servië en Kosovo erbij komen. En dan wordt het percentage dat in de verkorte procedure komt 21,5%. Een op de vijf dus. "En wellicht zullen er nog meer landen bijkomen", aldus Lanjri. Er zou dus een vijfde meer plaats in de overvolle opvangcentra komen.

1.4. WAT WAS DE KRITIEK?

Dit amendement over de veilige landen werd gesteund door de N-VA, hoewel de partij ook bedenkingen had. Maar omdat ze lang voor Wathelet voorstander was van "veilige landen", keurde ze het amendement mee goed. Wat vonden de tegenstanders?

1.4.A. Gerolf Annemans (VB) vond de manier waarop zo'n lijst wordt ingevoerd window dressing. "Hij zal weinig aan de problemen van dit softe asielbeleid veranderen. De publieke opinie denkt nu dat asielaanvragen uit veilige landen automatisch worden geweigerd, maar dat is niet zo. Er is eigenlijk alleen maar een omkering van de bewijslast, meer niet.

1.4.B. De groenen hadden een reeks andere kritieken:

== De staten die nu al een lijst met veilige landen hebben zijn het niet eens over welke landen dat zijn. "Tot nu toe heb je nog maar één staat op àl die lijsten van "veilige landen" en dat is Ghana en dan nog alleen voor mannen. De Balkanlanden staan niet op alle lijsten met veilige landen en dat komt omdat die landen niet veilig zijn, zeker niet voor kwetsbare personen als homo's, vrouwen en niet begeleide minderjarigen", zo zegde Zoé Genot. Voor de groenen mogen de Balkanlanden niet op zo'n lijst.

== Er moet een volledig beroep ten gronde mogelijk zijn tegen de beslissing waarbij iemand wordt geweigerd omdat hij uit een veilig land komt. Dat beroep moet ook opschortend werken. "Niet alleen dringt de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties daarop aan, het moet ook van de arresten Salah Sheek (11.01.2007), Gebremedhin (26.04.2007) en M.S.S. tegen België (21.01.2011)", aldus Genot, die zich volledig tegen een lijst van veilige landen uitsprak.

1.4.C. De N-VA ging akkoord met het principe van de lijst maar vond dat in de wet moest worden opgenomen dat minstens drie groepen van landen er zeker moeten opstaan. Het gaat om: alle landen van de Europese Unie; alle landen van waaruit je geen visum nodig hebt om naar België te komen; alle Balkanlanden omdat uit deze landen veel aanvragen komen, terwijl er amper erkenningen zijn. Deze drie groepen tekenden in 2010 voor 2.936 aanvragen en in de eerste tien maanden van 2011 al voor 2.882 aanvragen, zo rekende Sarah Smeyers uit.

1.4.D. Wat repliceerde Wathelet?

* Iedere asielzoeker van wie het asielverzoek on-ontvankelijk wordt verklaard omdat hij uit een veilig land komt, kan inderdaad geen volledig beroep aantekenen, maar hij kan nog altijd een procedure starten om bij extreme hoogdringendheid zijn verwijdering op te schorten.

* Als de asielaanvraag van iemand uit een veilig land ontvankelijk wordt verklaard maar ze wordt later verworpen, dan gelden de gewone beroepsprocedures bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen en de Raad van State. De beperking van het recht op een volledig beroep geldt dus alleen voor de ontvankelijkheidsverklaring van het asielverzoek.

* De landen van de Europese Unie komen niet op de lijst van veilige landen omdat de procedure voor mensen uit die landen nu maar vijf dagen duurt. Als ze wel op de lijst komen, wordt die termijn op vijftien dagen gebracht. Wathelet wil hem op vijf dagen houden voor deze groep.

2. DE VERWIJDERING VAN ILLEGALEN

Het eigenlijke ontwerp dat de Kamer gisteravond goedkeurde ging evenwel over de verwijdering van illegalen uit het land. Slechts 15% van de illegalen van buiten de Europese Unie die een bevel krijgen om België te verlaten, keert ook echt terug. Bij de Marokkanen is dat slechts 7%, bij de Algerijnen 1%. Te weinig, vond ook de regering en ze wilde de wet verstrengen. Maar volgens een deel van de oppositie gaat het om een versoepeling.

Wat er ook van zij, de wet werd gisteren grondig gewijzigd. Dat moest van de Europese Unie. Het gaat immers om een richtlijn die al op 24 december 2010 in alle landen van de Europese Unie moest worden omgezet in hun intern recht. België werd al meermaals op de vingers getikt omdat dit nog niet gebeurd is. Volgens het kabinet van staatssecretaris Wathelet hebben acht EU-staten dat nog niet altijd gedaan, waaronder België. In drie landen loopt de procedure (Nederland, Zweden, Litouwen), vier andere landen (Duitsland, Cyprus, Oostenrijk en Polen) zijn nog niet eens begonnen hiermee. Reden: er is steeds meer Europese weerstand tegen die richtlijn. (Een uitvoerige bespreking van de richtlijn en een vergelijking met het ontwerp van Wathelet vindt U hier, nvdr.)

2.1. WAT ZEGT DE NIEUWE WET?

* De voorkeur gaat voortaan naar vrijwillige terugkeer van illegalen in plaats van gedwongen verwijdering. Volgens staatssecretaris voor Migratie Melchior Wathelet (cdH) is dat "goedkoper, efficiënter en beter voor de illegaal én voor het land dat terugstuurt. Er zullen zo meer illegalen terugkeren dan nu", meent Wathelet.

* Een illegaal krijgt voortaan 30 dagen de tijd om België vrijwillig te verlaten in plaats van 5 nu. Dat is nodig om de terugkeer grondig voor te bereiden: de illegaal moet zijn "loon" krijgen, zijn huur opzeggen, afscheid nemen van zijn vrienden e.d.

* Deze termijn van dertig dagen is het principe. Hij kan worden ingekort tot 7 dagen of zelfs tot nul dagen als er een risico bestaat dat de illegaal gaat onderduiken, als hij al meer dan twee asielaanvragen heeft ingediend, als hij een gevaar voor de openbare orde vormt of als hij een eerder bevel om België te verlaten niet heeft opgevolgd.

* De termijn van 30 dagen kan ook verlengd worden bv. als de illegaal schoolgaande kinderen heeft of als er problemen rijzen bij de vrijwillige terugkeer. Het staat niet vast hoelang die verlenging kan duren. Theo Francken (N-VA) had een amendement ingediend om hem op 7 dagen te brengen, maar dat werd niet gevolgd.

* Illegalen kunnen - zoals nu - maximum 8 maanden worden opgesloten in een gesloten centrum met het oog op hun verwijdering. Als de verwijdering na 8 maanden nog niet is gelukt, moet de illegaal worden vrijgelaten. Die termijn mocht van Europa op 18 maanden komen en de N-VA had dat ook graag gewild, "omdat dit de illegalen onder druk zou zetten om vrijwillig te vertrekken". Maar Wathelet wilde niet. "Sinds mijn aantreden is maar één illegaal vrijgelaten omdat hij niet binnen de acht maanden kon worden verwijderd en de gemiddelde verblijfsduur in zo'n centrum is 30 dagen. We hebben maar 555 plaatsen in die gesloten centra en die moeten niet nodeloos lang bezet worden door mensen die niet weg willen. Hoe meer roulatie er in die centra is, hoe meer verwijderingen", zo zegde hij.

* Teruggestuurde illegalen kunnen een inreisverbod tot 3 jaar krijgen als ze een vroegere beslissing tot verwijdering niet hebben uitgevoerd of als ze onmiddellijk moeten vertrekken. Dat verbod geldt niet alleen voor België, maar voor de hele Europese Unie, behalve voor Engeland en Ierland. Het geldt verder voor Zwitserland, IJsland, Noorwegen en Liechtenstein.

Dat inreisverbod komt op 5 jaar bij fraude of misbruik.

Het kan nog langer zijn (10 jaar) als hij een gevaar vormt voor de openbare orde of veiligheid. Dat laatste onderdeel kon nu ook al, maar nu geldt het inreisverbod alleen maar voor België, in de toekomst voor de hele EU andere landen.

* Het inreisverbod kan worden opgeheven om humanitaire redenen of om te studeren of te werken, maar dat laatste alleen als al twee derde van de duur van het verbod voorbij is.

Het verbod kan alleen worden opgeheven door de staat die het heeft uitgevaardigd: België kan dus geen verbod opheffen dat door Frankrijk is opgelegd. Als iemand met een inreisverbod dat door een ander land is uitgevaardigd naar België wil komen, moet België het land contacteren dat het heeft opgelegd. Als dat land binnen de vier maanden niet antwoordt, dan blijft het verbod van kracht. Zoë Genot (Ecolo) reageerde hier woedend op: "Dit is de omgekeerde wereld. Als er geen reactie komt moét het verbod opgeheven worden. Anders beslissen zal tot veel betwistingen bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen leiden", zo waarschuwde ze.

Kan je ook in België zelf aanvragen om het verbod op te heffen? Theo Francken (N-VA) vond dat de huidige tekst van het ontwerp dit mogelijk maakt. "En dan wordt het inreisverbod natuurlijk zinloos: men vraagt een schorsing van een verbod terwijl men al illegaal in het land is". Wathelet zegde daarop dat de opheffing van het verbod altijd vanuit het buitenland moet worden aangevraagd. Volgens hem is daar geen onduidelijkheid over. De letterlijke tekst van artikel 19 van de nieuwe wet formuleert de uitzonderingen als volgt: "Behoudens de in een internationaal verdrag, in een wet of in een koninklijk besluit bepaalde afwijkingen… (moet de opheffing vanuit het buitenland worden aangevraagd, nvdr)." De regeringsmeerderheid interpreteert deze tekst zo dat zo'n wet of zo'n Koninklijk Besluit "vanzelfsprekend moeten voortvloeien uit een internationaal verdrag". Theo Francken stelde dat die interpretatie niet klopt en dat een toekomstige minister de uitzonderingen op het inreisverbod gewoon bij KB kan uitbreiden.

* Illegalen die in de gevangenis zitten, zullen al van bij hun opsluiting worden geïdentificeerd. Nu gebeurt dat niet en daarom is het zo moeilijk om illegale veroordeelden uit te wijzen. Momenteel is één op de drie gevangenen illegaal.

Twee maanden voor het strafeinde zal de procedure om de veroordeelde illegaal te verwijderen worden gestart. Voorlopig gehechten zullen nog maximum 7 dagen nadat ze zijn vrijgelaten, kunnen vastgehouden worden om ze uit het land te zetten, tenminste als het parket zich daartegen niet verzet. Hiermee wordt een verwijdering van illegale drugsdealers makkelijker en komt men tegemoet aan een verzuchting van de Antwerpse burgemeester Patrick Janssens (sp.a).

* Niet-begeleide minderjarigen kunnen maar worden verwijderd als dit in het belang is van het kind. Er mag geen gevaar zijn voor mensenhandel of mensensmokkel bij de verwijdering, de minderjarige moet ofwel in zijn gezin of familie in zijn herkomstland heropgenomen worden of er moet een aangepaste opvang voor hem zijn in zijn herkomstland. Als dat allemaal niet kan, blijft hij hier. Lanjri formuleerde het als volgt: "België kan dus geen Mauro hebben". Ze verwees daarmee naar de zwarte Nederlandse jongen die op zijn achttiende naar zijn herkomstland werd teruggestuurd omdat Nederland wacht met terugsturen tot de minderjarige volwassen is.

2.2. VERDERE KRITIEKEN

* Het VB wil dat de terugkeerrichtlijn op Europees vlak wordt herzien. Gerolf Annemans pleitte voor opsluting van asielzoekers in gesloten centra tot hun verzoek is ingewilligd, zoals volgens hem Australië en de VS dat al doen. Alleen dat zal nep-asielzoekers afschrikken en de procedure versnellen. Het mag wel niet van de Europese Unie, maar omdat we ons in een "noodtoestand" bevinden, mag het volgens Annemans wel.

* De N-VA stemde eveneens tegen het ontwerp. Theo Francken en Sarah Smeyers hadden een reeks bijkomende kritieken:

== De wet is veel te laks. Francken: "We gaan veel minder ver dan we van Europa mogen op meerdere vlakken. We zouden de Europese richtlijn maximaal moeten toepassen en niet minimaal. We mogen illegalen 18 maanden opsluiten, we kiezen voor 8. We mogen illegalen 7 dagen de tijd geven om vrijwillig te vertrekken, we kiezen voor 30. We mogen een inreisverbod van 5 jaar opleggen, we kiezen voor 3 jaar. Telkens kiezen we de oplossing die het meest illegaalvriendelijk is".

== Het ontwerp is ingewikkeld en onleesbaar. Het is voer voor de "migratie-industrie, die op volle toeren zal blijven draaien om alles en nog wat te betwisten". De N-VA pleitte voor een drastische vereenvoudiging van de vreemdelingenwet. Er moet een nieuw wetboek vreemdelingenrecht komen. Volgens de N-VA stelt Elio Di Rupo (PS) dat overigens ook voor in de onderhandelingen over de vorming van een nieuwe regering. Wathelet gaf toe dat het nieuwe ontwerp "niet de meest leesbare tekst" is.

Vereenvoudiging zou volgens Francken kunnen door alle beslissingen van de Dienst Vreemdelingenzaken te laten "betekenen" (officieel afgeven) en niet meer door de gemeenten. Deze laatste doen dat nog altijd voor asiel en gezinshereniging, maar niet meer voor regularisatie. De gemeenten moeten dan wel op de hoogte worden gehouden. Wathelet beloofde om de informatieplicht te realiseren.

== Het ontwerp zwendelt met woorden. Zo wordt een definitie van een "kwetsbare persoon" ingevoerd, terwijl dat begrip nergens voorkomt in de wet. Of nog: wie binnen de 30 dagen toch gedwongen wordt geweigerd wordt geregistreerd als iemand die "vrijwillig wil vertrekken".

== De N-VA vreesde ook voor een nieuwe controle-instantie. "De gesloten terugkeercentra worden al overgecontroleerd: door de niet-gouvernementele organisaties, het Comité tegen Foltering van de Raad van Europa, het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties, de federale ombusdman, de Algemene Inspectie van Binnenlandse zaken, de inspectie van de Dienst Vreemdelingenzaken en noem maar op. Er dreigt nu nog een nieuwe controle-instantie bij te komen, die zogenaamd onafhankelijk is, maar eens te meer bemand zal worden door mensen uit de ngo's". Wathelet ontkende dit: "De controle op de uitzetting zelf gebeurt door de Algemene Inspectie van de politie. Alles blijft voor de rest zoals het is, er komt geen nieuw controle-orgaan bij". Francken antwoordde hierop dat Wathelet dat engagement wel kan nemen, maar een volgende minister kan heel anders beslisssen, want de nieuwe wet laat dat toe

. illegalen te controleren. Momenteel heeft ons land er dertien voor dit soort zaken en er komen er nog tien bij.

3. BEDENKINGEN

3.1. De nieuwe asielwet is ontstellend ingewikkeld. Ze klimt via een ondoorzichtig kluwen van paragrafen en artikels van de ene aparte regeling naar de volgende uitzondering over nog een beroepsprocedure volgens andere regels. De juridische complexiteit wordt na deze wet nog erger. Alleen de advocatuur en de massa aan niet-gouvernementele organisaties die zich op de vreemdelingenproblematiek hebben geënt varen hier wel bij.

De kosten van deze asielwet zijn kolossaal, terwijl amper 20% van de aanvragen ook effectief tot een erkenning als vluchteling leidt. De rest van de asielzoekers gebruikt het statuut om andere redenen: ze gaan op de loop voor armoede of voor milieurampen. Als een statuut zo oneigenlijk wordt gebruikt, dan is het failliet. Het is niet meer aangepast aan deze tijd. Dat hoeft ook niet te verbazen: de Conventie van Genève, waarop onze asielwet nog altijd steunt, is ontworpen na de tweede wereldoorlog. De makers hadden de gruwel van het nazisme nog vers in het geheugen, ze wilden niet meer meemaken dat schepen met vluchtende joden van het ene land naar het andere moesten zwalpen omdat ze overal geweigerd werden. Ze wilden daarom een bescherming voor politieke vluchtelingen. De huidige asielwet geldt officieel nog steeds alleen voor deze groep, hoewel nu ook slachtoffers van een burgeroorlog erkend kunnen worden. De juristen borduren voort op een tijdsgebonden conventie, ze zijn niet in staat om iets nieuws te bedenken, maar ontwikkelen telkens nieuwe paragrafen en uitzonderingen om andere problemen met deze asielwet te kunnen vangen.

3.2. Wat dan wel doen?

Men zou het statuut van politiek vluchteling beter afschaffen en vervangen door een systeem van humanitaire quota. Het parlement zou dan ieder jaar kunnen discussiëren over hoeveel mensen in nood ons land (bv. 5.000) om humanitaire redenen zal opvangen. Het kan debatteren over wie dat zijn, hoe lang ze mogen blijven en onder welke voorwaarden. Zo zouden - al naargelang de wil van het parlement - ook slachtoffers van aardbevingen in derde wereldlanden, milieuslachtoffers of slachtoffers van grote droogtes naar hier gehaald kunnen worden. Deze groepen passen niet in het huidige plaatje en velen hebben het geld niet om hier te geraken.

Momenteel helpen wij allerlei mensen in nood die - soms na dure betalingen aan mensensmokkelaars - hier toevallig aankomen. We helpen zeker niet de mensen die de meeste hulp nodig hebben, want we reageren slechts op wie de moed, het geld en de energie had om naar België af te zakken. Een beleid van humanitaire quota is echter niet alleen rechtvaardiger dan het huidige, het is ook goedkoper, want we hebben geen bureaucratie nodig om na te gaan of iemand wel in aanmerking komt voor hulp, we gaan ze gewoon ter plekke halen. Het is vooral democratischer (want het parlement discussieert er elk jaar over) en eenvoudiger. De opvangcentra zitten nooit overvol, de sociale zekerheid wordt niet bedreigd door een "stortvloed" aan asielzoekers en er kan worden gezocht naar een evenwicht met economische quota van toegelaten vreemdelingen die hier komen werken in beroepen waar dat nodig is.

Wellicht is zoiets véél te eenvoudig voor de juristen waarmee ons parlement bevolkt is. Het voorstel druist in ieder geval in tegen de belangen van lobbies die niets liever willen dan ingewikkelde wetten.


Lees ook:

Het nieuwe verwijderingsbeleid voor illegalen

Marion van San brengt Belgische illegalen in kaart

Bouckaert wil één vreemdelingenrechtbank

Het eerste rapport van de Commissie-Vermeersch over verwijdering van illegalen

Het tweede rapport van de Commissie-Vermeersch over verwijdering van illegalen

De nieuwe opvangwet voor asielzoekers

De nieuwe wet op de gezinshereniging




Nu in het nieuws