Kamer stemt Salduz

Print
17 JUNI 2011 - De Kamer keurde donderdagavond de Salduzwet goed. Door die wet krijgt iedere gearresteerde verdachte recht op bijstand van een advocaat bij zijn eerste verhoor door de politie. Het gaat om de belangrijkste gerechtelijke hervorming in vijftig jaar tijd, tenminste in de strafsector. Sp.a, VB en LDD stemden tegen, PS en Groen-Ecolo onthielden zich. Aan de Salduzwet ging een hele discussie vooraf. In dit stuk brengen we achtereenvolgens: een overzicht van wat voorafging; van wat uiteindelijk is goedgekeurd; van de pijnpunten tijdens het Kamerdebatdebat; enkele bedenkingen.(Op 22 juli keurde de Kamer een gewijzigde versie goed. U vindt een update hierover net voor de bedenkingen).

1. WAT VOORAFGING

"Salduz": overal zie je de bordjes opduiken in de justitiepaleizen. Ze verwijzen naar de ruimtes waar de advocaten permanentie houden om een verdachte bij te staan als hij door politie en gerecht wordt verhoord. "Salduzzen" is als werkwoord stilaan ingeburgerd in de advocatenwereld. Het woord zal allicht de nieuwe Van Dale halen. Maar wie of wat is Salduz?

Yusuf Salduz (toen: 17 jaar, nu 26) uit Izmir, Turkije, zou op 29 mei 2001 hebben deelgenomen aan een betoging van de PKK, een verboden extreem-linkse terreurgroep. Hij zou een verboden spandoek hebben opgehangen aan een brug. Hij werd opgepakt op basis van de Turkse antiterrorismewet en legde verklaringen af zonder dat hij zijn advocaat kon zien. Op 5 december 2001 kreeg hij 2,5 jaar cel, maar hij zegde dat zijn bekentenissen waren afgedwongen. Het Mensenrechtenhof van Straatsburg gaf hem op 27 november 2008 gelijk. Het zegde dat een gearresteerde verdachte recht moet hebben op bijstand van een advocaat. Anders is er geen eerlijk proces. En het recht op een eerlijk proces wordt gegarandeerd door artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De Salduz-zaak ging over een minderjarige die een politiek misdrijf had gepleegd in een land waar de politie een niet al te beste reputatie heeft. Ondertussen kwamen er echter al bijna 100 andere arresten in dezelfde zin. De meeste van deze arresten zijn eveneens gericht tegen staten met dubieuze politiekorpsen (Turkije, Rusland, Oekraïne…), maar zeker niet allemaal.

Alle 47 landen van de Raad van Europa moeten de rechtspraak van Straatsburg in hun eigen rechtssysteem opnemen. Dat wil niet noodzakelijk zeggen dat ze hun rechtsregels moeten veranderen. Want de situatie in hun land kan erg verschillen van die in het land dat is veroordeeld. Zo is de Belgische situatie uitzonderlijk omdat een verdachte slechts 24 uur kan worden aangehouden zonder beslissing van een rechter. In omzeggens alle landen is die termijn langer. België biedt aan verdachten dus garanties die andere landen niet bieden. Ons land moét Salduz dus niet overnemen, maar België moet er wel voor zorgen dat bij ons het recht op een eerlijk proces wordt gegarandeerd. Daarom lijkt de invoering van "Salduzregels" onvermijdelijk. In de VS bestaan al sinds 1967 de Mirandaregels. Ze zijn vergelijkbaar met de Salduzregels, maar…ze zijn geïntegreerd in een totaal ander rechtssysteem.

In België keurde een alternatieve meerderheid al een 'Salduzwet' goed in de Senaat. Die werd gisteren lichtjes geamendeerd ook door de Kamer gestemd, weliswaar met een andere alternatieve meerderheid. Het ontwerp moet nu nog terug naar de Senaat, maar daar worden geen problemen meer verwacht omdat de Salduzwet uiterlijk op 1 oktober van kracht moet worden.

2. WAT ZEGT DE SALDUZWET?

De Salduzwet is een drietrapsraket. Er zijn regels voor iedereen die verhoord wordt; bijkomende regels voor iedereen die als verdachte wordt verhoord; en nog verder gaande regels voor iedereen die als gearresteerde verdachte wordt verhoord.

2.1. GETUIGEN, SLACHTOFFERS EN VERDACHTEN

De eerste groep (getuigen, slachtoffers én verdachten samen) heeft een reeks rechten.

== Betrokkene mag weten over welke feiten het gaat.

== Hij kan vragen dat al wat hij zegt letterlijk wordt genoteerd.

== Hij kan bepaalde opsporingshandelingen (huiszoekingen, verhoren van anderen) vragen.

== Hem wordt meegedeeld dat wat hij zegt tegen hem als bewijs kan worden gebruikt en dat hij niet verplicht is om zichzelf te beschuldigen.

== Al deze elementen komen in een proces-verbaal.

2.2. ALLE VERDACHTEN

De tweede groep (àlle verdachten) heeft al wat meer rechten.

== Aan iedere verdachte wordt gezegd dat hij het recht heeft om te zwijgen. Getuigen hebben dit recht uiteraard niet en bij benadeelden en slachtoffers heeft het geen zin.

== Iedere verdachte krijgt ook te horen dat hij voor het eerste verhoor een vertrouwelijk overleg met zijn advocaat mag hebben. Dit laatste moet alleen als uit het misdrijf waarvan hij verdacht wordt één jaar cel kan volgen, want alleen dan kan hij later worden aangehouden en de Salduzverplichtingen gelden voor mensen die van hun vrijheid zijn beroofd.

== Bij de 428.000 jaarlijkse verkeersmisdrijven geldt deze verplichting om de verdachte in te lichten van zijn recht om een advocaat te raadplegen niet, behalve als het misdrijf tot een arrestatie kan leiden. Reden: anders zou de verdachte zijn advocaat kunnen laten komen als hij een alcoholtest moet ondergaan en dan geraakt het hele politie-apparaat verlamd.

== Alleen een meerderjarige kan dit recht op een vertrouwelijk overleg weigeren.

== Als de betrokkene met zijn advocaat wil overleggen, dan wordt het verhoor tot later uitgesteld.

== De verdachte krijgt een schriftelijke verklaring met zijn rechten.

2.3. GEARRESTEERDE VERDACHTEN

De derde groep is de groep waarvoor de Salduzregels eigenlijk nodig zijn: de verdachten die van hun vrijheid zijn beroofd.

== Zij hebben recht op bijstand door een advocaat tijdens het eerste verhoor en alleen dan. Waarom het eerste verhoor? Omdat de verdachte dan het meest kwetsbaar en emotioneel in de war is. Tijdens het eerste verhoor gebeuren ook de meeste bekentenissen.

== De politie moet twee uur op die advocaat wachten.

== Daarna is nog een vertrouwelijk overleg tussen verdachte en advocaat mogelijk gedurende een half uur.

== De advocaat mag bij het verhoor aanwezig zijn, maar hij moet in principe zwijgen. Hij mag alleen maar controleren of geen onrechtmatige dwang wordt uitgeoefend, of de verdachte zich zelf niet moet beschuldigen en of het verhoor wettig is verlopen. De advocaat kan die schendingen onmiddellijk melden, ook tijdens het verhoor.

== Het verhoor kan 15 minuten onderbroken worden als er een nieuw feit aan het licht komt en de advocaat hierover met zijn cliënt wil overleggen.

== Alleen een meerderjarige kan afstand doen van bijstand tijdens zijn verhoor.

== Iedere gearresteerde mag een vertrouwenspersoon laten inlichten door de ondervrager.

== In uitzonderlijke gevallen (ontvoering van een minderjarige, terrorisme) kan de procureur beslissen om al deze regels tijdelijk niet toe te passen.

== Een soortgelijke regeling geldt bij de eerste ondervraging door de onderzoeksrechter.

== De termijn van 24 uur, die de onderzoeksrechter moet respecteren om iemand gerechtelijk aan te houden, kan uitzonderlijk tot 48 uur worden verlengd.

== Als de politie iemand verhoort en het blijkt tijdens het verhoor dat hij verdacht wordt, dan moet de politie dit melden en hem zijn rechten meedelen.

== Als de Salduzregels niet gerespecteerd zijn, dan kan het bewijs dat uit het eerste verhoor voortvloeit niet meer gebruikt worden.

3. WAAROVER GING HET DEBAT IN DE KAMER?

Al bij al veranderde de Kamer niet veel aan het ontwerp dat de alternatieve meerderheid (CD&V, N-VA, Open Vld, sp.a, MR) in de Senaat had goedgekeurd. Met de meeste adviezen van de Raad van State werd geen rekening gehouden, omdat de Raad een "maximalistische visie" op Salduz huldigde. (Voor het advies van de Raad, zie hier.)

Twee partijen maakten een inhoudelijke bocht: sp.a en VB. De sp.a vond in de Kamer dat de huidige Salduzwet niet mocht worden goedgekeurd. De partij trok zich dus terug uit de alternatieve meerderheid en stemde net als VB en LDD tegen de wet. Ook het VB maakte een bocht. Weliswaar bleef de partij - om dezelfde redenen als Renaat Landuyt - tegen de Salduzwet, maar ze sprak zich bij monde van Bert Schoofs uit voor het audiovisueel opnemen van alle verhoren als alternatief. In de Senaat was de partij daar tegen.

De discussie draaide rond vijf punten: is deze wet wel nodig en gaat ze niet te ver; wat is een verhoor; wat is de sanctie als de Salduzregels niet worden nageleefd; moeten verhoren worden opgenomen; wat zal Salduz kosten?

3.1. IS DEZE WET WEL NODIG?

Is deze wet nodig? Dat is de hamvraag.

Sp.a en VB vonden de wet in deze vorm alvast niet nodig. Vooral Renaat Landuyt (sp.a) ging hier flink tekeer. De sp.a had in de Senaat nog de Salduzwet gesteund, maar nu vond de partij dat ze niet door de beugel kon, omdat "de wet veel verder gaat dan wat de Salduzrechtspraak van Straatsburg eist".

"In ons land worden de processen niet oneerlijk gevoerd. En ze zullen niet eerlijker worden gevoerd door al die formalismen die het parlement nu wil invoeren door de Salduzwet. Neem nu een verhoor van een getuige die plots verdachte wordt. Dan moet de politie een aantal nieuwe rechten meedelen. In de praktijk zullen hele discussies ontstaan in zware dossiers: was de betrokkene nog getuige of al verdachte? Procedureadvocaten zullen dit aangrijpen om nadelige elementen voor hun cliënt te betwisten. Hetzelfde zien we bij de nietigheden. Als er binnen een maand weer eens een grote crimineel vrijkomt door die formalismen, dan zullen velen in dit parlement moeten zwijgen. Want bij deze wet kan je je niet onthouden, je moét tegenstemmen. Deze wet is vooral in het belang van rondetrekkende daderbendes, van de fiscale fraudeurs en van bepaalde gespecialiseerde procedure-advocaten".

Volgens Landuyt moeten de Salduzregels alleen maar gelden voor de verhoren door de onderzoeksrechter. Eerder had de grote baas van de federale politie, commissaris-generaal Paul Van Thielen, ervoor gepleit om de Salduzregels te beperken tot misdaden die voor het assisenhof moeten komen (moorden) of desnoods tot misdrijven waarvoor telefoons mogen worden afgeluisterd (niet alleen moorden, maar ook mensen-, hormonen-, drugshandel en nog enkele andere). Hij had ervoor gewaarschuwd dat deze regels hoe dan ook tot "veel minder blauw op straat" zullen leiden.

Landuyt verweet de advocaten uit de Kamercommissie Justitie "vooral de belangen van hun eigen beroepsgroep te verdedigen, eerder dan het recht op veiligheid van de bevolking. Wij moéten de Orde van Vlaamse Balies niet volgen, want wie vertegenwoordigt deze Orde eigenlijk? Ik ben ook advocaat en mijn mening is nooit gevraagd over Salduz".

Ook het VB wilde een uiterst beperkte invulling van Salduz. Bert Schoofs steunde Landuyt "volmondig". Volgens hem moeten wij niet "de herauten van de laksheid" worden. Hij wees erop dat men de Salduzregels binnen de context van het eigen land moet zien. "Het is niet omdat ze in Turkije, Rusland of de Oekraïne nodig zijn, dat dit hier ook het geval is". Schoofs pleitte voor audiovisuele opnames van de verhoren als alternatief voor Salduz.

Maar zoals eerder in de Senaat al duidelijk werd wilden Groenen en PS de wet nog uitbreiden. Voor hen moet Salduz van toepassing zijn op àlle verhoren (niet alleen het eerste) bij àlle misdrijven (ook bij niet-gearresteerde verdachten, ook bij misdrijven waarop minder dan één jaar staat, ook bij alle verkeersmisdrijven) en moet de advocaat actief kunnen tussenkomen in verhoren. Ook mag de termijn van 24 uur zeker niet worden verlengd.

Minister De Clerck (CD&V) en de partijen van de nieuwe alternatieve meerderheid (N-VA, CD&V, Open Vld, MR) vonden dat hun voorstel "het midden hield tussen een minimalistische en een maximalistische interpretatie van de Straatsburgse rechtspraak" en dat het daarom wel goed zat.

3.2. WAT IS EEN VERHOOR?

Wat is een verhoor? Eén van de essentiële kritieken van de Raad van State was dat niet duidelijk is wat een "verhoor" precies is. Het staat ook nergens in de strafwet. Het kabinet van Justitie stelde daarom een omvangrijke definitie op om een verhoor te onderscheiden van een gewoon gesprek.

Een verhoor is - volgens justitie - "een geleide ondervraging over misdrijven die de verdachte gepleegd kan hebben. De ondervraging gebeurt door een bevoegd persoon binnen een opsporings- of gerechtelijk onderzoek, wordt genoteerd in een proces-verbaal en heeft tot doel: de waarheid vinden".

Zijn géén verhoor: informatie die de politie inwint om een beeld te krijgen van de situatie (bv. bij een caféruzie, waar vaak niet duidelijk is wie dader en wie slachtoffer is), informatie die de verdachte "off te record" meedeelt, spontane mededelingen van de verdachte, inlichtingen uit een buurtonderzoek, telefonisch ingewonnen inlichtingen, eigenhandig geschreven verklaringen zonder ondervraging vooraf e.d.

Thierry Giet (PS) vond de definitie erg betwistbaar. "Een heleboel dingen die volgens deze definitie geen 'verhoor' zijn, zijn het volgens de Salduzrechtspraak wel. Deze definitie zal tot erg veel betwistingen leiden. Bovendien zal het aantal 'off the record'-verklaringen enorm toenemen om de Salduzverplichtingen te ontwijken".

Renaat Landuyt (sp.a) waarschuwde ervoor dat "al deze formalismen tot voortdurende betwistingen zullen leiden, met allerlei procedure-incidenten én vrijlatingen van zware criminelen tot gevolg".

De minister van Justitie antwoordde dat de definitie van de term 'verhoor' gewoon verwoordt wat nu al in de praktijk gebeurt. Maar hij vond ook dat beter niet in de wet komt wat een 'verhoor' precies is. Er is dus geen definitie van de term 'verhoor' in de wet, maar die staat wel in de voorbereidende werken! De vraag rijst of dit het aantal betwistingen zal doen dalen.

3.3. WAT MET BEWIJSMATERIAAL UIT EEN VERHOOR ZONDER ADVOCAAT?

Derde belangrijk discussiepunt: welk gevolg moet worden gegeven aan bewijselementen (bv. bekentenissen) uit een verhoor dat niet volgens de Salduzregels is afgenomen, aan een verhoor dus zonder bijstand van een advocaat?

In de aanvankelijke tekst van de Senaat stond dat de bewijselementen uit zo'n verhoor "niet uitsluitend of in overheersende mate mogen dienen voor een veroordeling van de verdachte". De Senaat volgde daarmee de visie van het Hof van Cassatie in de Antigoonrechtspraak. Die zegt dat onrechtmatig bewijsmateriaal maar uit het dossier moet worden verwijderd in drie gevallen: ofwel als uitdrukkelijk in de wet staat dat het nietig is; ofwel als het bewijs onbetrouwbaar is geworden door de onregelmatige handeling (bv. een document is vervalst); ofwel als het recht op een eerlijk proces wordt geschaad door de onregelmatige daad.

De Raad van State is het niet eens met het Hof van Cassatie. De Raad meende dat het bewijs dat voortvloeit uit een onrechtmatig verhoor "niet mag gebruikt worden om de verdachte te veroordelen". Het mag dus nooit gebruikt worden. De termen "niet uitsluitend of in overheersende mate" moeten volgens de Raad uit die wet.

Renaat Landuyt (sp.a) verdedigde de visie van het Hof van Cassatie. "De Salduzwet moet helemaal niets zeggen over wat er moet gebeuren als een gearresteerde verdachte zonder advocaat is verhoord. Want rechters moeten sowieso al de Antigoonrechtspraak toepassen." Landuyt kondigde overigens aan dat hij een wetsvoorstel heeft ingediend om de drie criteria van de Antigoonrechtspraak, die ook door het Europees Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg wordt goedgekeurd, cumulatief te maken. "Niet meer: of-of, maar én-én. Bewijsmateriaal kan in mijn visie niet meer gebruikt worden als de drie criteria samen vervuld zijn en niet - zoals nu - als één van de drie criteria vervuld is", aldus Landuyt.

Maar de meerderheid volgde de Raad van State.

3.4. MOETEN VERHOREN WORDEN OPGENOMEN?

Vierde discussiepunt: moeten verhoren audiovisueel worden opgenomen? N-VA, Groen! en VB waren hiervan voorstander. Voor het VB was het een alternatief voor de Salduzregels, voor de andere partijen een aanvulling. Door zo'n opnames zouden betwistingen over wat in een verhoor was geschied immers duidelijk worden voor iedereen. Groen! wilde bovendien dat alle opgenomen verhoren ook nog eens volledig uitgetikt zouden worden.

Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) sprak zich hiervoor ook uit, maar pas op langere termijn. "Er moeten talloze commissariaten verbouwd worden om dit mogelijk te maken en dat kan niet zo onmiddellijk", aldus De Clerck. Verhoren worden voorlopig dus niet opgenomen.

3.5. WAT KOST SALDUZ?

Wat zal Salduz extra kosten? De totale kost is nog niet berekend, maar er zijn wel duidelijke aanwijzingen.

* De politie wil minstens 266 extra personeelsleden voor Salduz. Dat kost ieder jaar 13 miljoen extra, zo zegde Commissaris-generaal Paul Van Thielen in de Kamer. (Op de televisie gewaagde hij zelfs van 16 miljoen extra, nvdr.) Hij formuleerde het kernachtig: "Onze speurders moeten twee uur wachten op een advocaat en die mag dan nog eens een half uur op voorhand overleggen. Gedurende deze tijd doen de speurders niet voort met hun werk. Maar ze hebben ook maar een beperkte werktijd per jaar. En er zijn jaarlijks zo'n 80.000 vrijheidsberovingen, waarvan in de grote steden bijna een derde in het weekeinde en 53% 's nachts. Als je dit allemaal verrekent, dan heb je 266 extra personeelsleden nodig. En dan reken ik nog niet mee dat de patrouille in Beveren nu 5 uur in het politiecommissariaat zal moeten blijven in plaats van twee en half. Uiteindelijk zullen er dus ook veel minder politiemensen op straat zijn door deze wet. In kleine zones heb je 's nachts soms maar één patrouille. Die kan niet rondrijden als ze op een advocaat moet wachten op het bureau".

De kosten van verbouwingen van commissariaten zitten niet in deze berekening. De meeste lokale politiecommissariaten hebben geen geschikte lokalen voor Salduz. Ze zullen moeten worden verbouwd. Er moeten immers meerdere ruimtes nodig waar meerdere advocaten tegelijkertijd hun cliënten privé kunnen zien op zo'n manier dat de politiediensten kunnen volgen wat in die ruimte gebeurt (om mogelijke bedreigingen van de advocaat ter voorkomen) zonder het te kunnen horen. De vraag rijst wie dit zal moeten betalen: de lokale overheid of de federale? Minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom (Open Vld) heeft nog geen raming terzake.

* De advocaten. Momenteel wordt iemand die aangehouden wordt verondersteld "onvermogend" te zijn. Hij heeft dus recht op gratis rechtsbijstand. Per dag worden 227 personen van hun vrijheid beroofd. Zij vallen allemaal onder die regeling. Voor hen organiseren de balies permanenties. Dit werk komt extra bovenop de nu al bestaande pro Deo-rechtsbijstand, die jaarlijks zo'n 67 miljoen euro kost. Minister van Justitie Stefaan De Clerck rekende uit dat door Salduz minstens 30 miljoen extra nodig zal zijn voor de advocatuur alleen. De Franstalige Orde van Advocaten schat dat bedrag op 50 miljoen.

De Clerck zegde dat de balies niets extra zullen krijgen voor 1 oktober, als de Salduzwet in werking moet treden. De advocaten willen nl. ook vergoed worden voor het werk dat zij de voorbije jaren spontaan hebben geleverd, maar de minister meent dat de balies dat geld maar uit hun werkingsmiddelen moeten halen. Om daar tegen te protesteren betogen de advocaten dinsdag 21 juni aan het Brusselse justitiepaleis.

* In ieder geval zijn beide bedragen die jaarlijks extra moeten worden opgehoest (30 miljoen voor de advocatuur én 13 miljoen voor de politie) absolute minima. De meerkost door verbouwingen en vertragingen van de rechtsgang door extra proceduregeschillen, is niet in deze som begrepen.

(3.6. UPDATE 22 JULI: TWEE KLEINERE WIJZIGINGEN

De Senaat moest zich na de Kamer opnieuw uitspreken over de Salduzwet en de Senaat wijzigde de sanctie bij niet-naleving van de Salduzregels. De Kamer veranderde daarna de Salduzwet opnieuw op twee vlakken:

* De sanctie voor eerste verhoren van verdachten die zonder bijstand van een advocaat zijn afgenomen, wordt wat afgezwakt. De Senaat vond immers dat bewijsmateriaal (zoals bv. een eventuele bekentenis) dat is verkregen door een verhoor zonder advocaat, niet meer "als enig bewijs tegen een verdachte mag worden gebruikt". De Kamer volgde de Senaat en wijzigde daarmee haar eerste visie. Die bepaalde dat zo'n bewijsmateriaal "niét" mag worden gebruikt.

* De Salduzwet zal pas op 1 januari 2012 in werking treden en niet op 1 oktober 2011, zoals aanvankelijk gepland. Minister van Justitie Stefaan De Clerck had dit voorgesteld na overleg met alle betrokken partijen. "Om Salduz te realiseren moet de advocatuur dag en nacht advocaten ter beschikking hebben om gearresteerde verdachten onmiddellijk te kunnen bijstaan. Momenteel is er echter alleen een passieve permanentie. Als iemand gearresteerd is, dan heeft de politie een lijst met advocaten en telefoonnummers. De inspecteurs moeten soms wel tien nummers bellen, vooraleer een advocaat beschikbaar is. Ze weten nooit of ze wel voldoende hebben rondgebeld om in orde te zijn met de Salduzwet. En ze steken hier veel tijd in. Er moet een actieve permanentie komen. De politie zou moeten bellen naar een callcenter dat onmiddellijk doorverbindt met een beschikbare advocaat. Voor de politie moet er één nummer komen en om dat technisch in orde te brengen is wat meer tijd nodig". De advocaten zullen wel vanaf 1 juli door de staat betaald worden voor de permanenties die ze nu al organiseren. De Orde van Vlaamse Balies schat de kostprijs van de organisatie van zo'n callcenter op 2 miljoen euro. EINDE UPDATE 22 JULI.)

(UPDATE 18 NOVEMBER 2011: Vandaag ondertekende Justitieminister Stefaan De Clerck (CD&V) een protocol met de advocatuur. Dat protocol was nodig omdat Justitie een callcenter van de advocatuur gaat financieren. Dat callcenter zoekt automatisch een advocaat voor al wie van zijn vrijheid is beroofd. Nu moet de politie dat nog doen, maar die tijd is voorbij. De zoektocht gebeurt volledig automatisch. Alleen bij grote problemen komen er nog mensen aan te pas. De installatie van het callcenter kost 142.000 euro en de uitbating ervan wordt jaarlijks op 2,18 miljoen geraamd.

De minister zegde nog dat hij bij de ministerraad een nota heeft ingediend waarin de extra kosten voor de Salduzregeling per jaar worden begroot op 44 miljoen. 27 miljoen daarvan moet justitie ophoesten. Daarvan gaat 17,3 miljoen naar gratis advocaten voor verdachten en de rest naar tolken om de verhoren te vertalen. Bovendien krijgt de politie nog eens 17 miljoen om bijkomend personeel voor de verhoren aan te werven, om opleidingen te organiseren en om informaticamateriaal aan te kopen. Het verbouwen van commissariaten, zodat er overal ruimtes zijn waar de advocaten hun verdachte cliënt in privé kunnen spreken, is niet inbegrepen in deze rekening.

Omdat de advocaten al enige tijd bezig zijn met opgepakte verdachten bij te staan, krijgen zij van Justitie ook nog eens 9,2 miljoen extra voor de periode tussen juli en einde december 2011. EINDE UPDATE 18 NOVEMBER 2011.)

4. BEDENKINGEN

1. Was het niet onvoorzichtig van Straatsburg om alle lidstaten van de Raad van Europa te verplichten om bijstand van een advocaat bij het eerste verhoor uit te werken zonder enige overgangstermijn? Voor staten met een napoleontisch, inquisitoriaal rechtssysteem is het helemaal niet zo eenvoudig om Salduz snel in te voeren.

2. Moet ons Hof van Cassatie de Salduzrechtspraak in ons Belgisch recht overnemen? Moet Cassatie niet nagaan of het Europees Hof zijn bevoegdheden uit het Mensenrechtenverdrag niet te buiten ging door de Salduzarresten? Moet Cassatie deze rechtspraak niet afwegen tegen de andere procedurele garanties die in België bestaan voor verdachten maar niet elders? Cassatie heeft dit laatste in ruime mate gedaan, maar misschien niet voldoende.

3. Er kunnen vragen rijzen bij de werkwijze van de Orde van Vlaamse Balies. De Orde haalde uit de arresten alleen die punten die in haar kraam pasten en bepleitte die. Als privébelangenorganisatie, gericht op het geldgewin van haar leden, mag zij dat uiteraard doen. Maar moeten de minister van Justitie en het parlement daaraan toegeven? Ze doen dat zeker niet helemaal, maar toch nog te veel.

4. Moest Justitie geen overzicht maken van alle Straatsburgse Salduzarresten vooraleer een voorstel te suggereren? Om welke misdrijven gaat het? Om welke landen gaat het? Wat zijn de andere wettelijke garanties in die landen? Pas op basis van die gegevens zou een vergelijking mogelijk zijn van de rechtswaarborgen voor verdachten. En pas op basis van die vergelijking zou men een wetsvoorstel kunnen uitwerken. Het gebeurde niet. Men ging anti-intellectualistisch tewerk. Maar volgens rechtssocioloog Luc Huyse is dàt nu eenmaal één van de typische kenmerken van de manier waarop in België beleid wordt gevoerd. Dàt is één van de grote verschillen met Nederland, meent Huyse.

5. Maakte het parlement geen fout door zomaar op de voorstellen van Justitie in te gaan en geen grondige voorafgaande onafhankelijke studie van de arresten te eisen? Moest het parlement niet vooraf weten wat de totale financiële kostprijs van Salduz zal zijn? Is de bevolking bereid om in tijden van crisis zoveel extra geld uit te trekken voor de advocaten van verdachten van misdrijven, van wie toch een grote groep achteraf schuldig zal blijken te zijn? Want dat geld moet natuurlijk ergens anders op worden bespaard. En nu toch alle politiecommissariaten moeten worden herbouwd: waarom wordt het audiovisueel opnemen van àlle verhoren nog altijd niet verplicht? Deze opnames zouden alle betwisting over afgedwongen bekentenissen en geweld door de politie doen verstommen. De opnames zijn in ieders belang en niet alleen in dat van verdachten met een dure advocaat. Het parlement heeft hier een kans gemist.

6. Uiteindelijk siert het vooral Renaat Landuyt dat hij, - als lid van een partij die regeringsverantwoordelijkheid kan en wil dragen -, afstand kan nemen van zijn beroep als advocaat en dat hij kiest voor het algemeen belang. Zijn visie zal hem door zijn collega-advocaten niet in dank worden afgenomen, maar de socialistische politicus verdedigde in deze zaak natuurlijk wel de belangen en de veiligheid van de bevolking. Landuyt wilde een "ontvette" Salduz zonder extra nietigheden, waardoor zware criminelen de dans zouden kunnen ontspringen. De visie van Landuyt kan een breekpunt zijn. Kàn, want uiteindelijk kadert de nieuwe Salduzregeling in de uitbouw van steeds meer ingewikkelde procedureregeltjes, waarvan vooral zware criminelen gediend zijn. Het parlement heeft de voorbije twintig jaar in de sector van het gewone strafrecht of de gewone strafprocedure niets vereenvoudigd, maar alles veel ingewikkelder gemaakt. Misschien is de visie van Landuyt een eerste stap naar ontvetting van de strafprocedure én het strafrecht zelf. We moeten terzake helaas sceptisch blijven. Waarschijnlijker is het dat we binnen een tiental jaren aan de universiteiten leerstoelen in Salduzrecht of verhoorrecht zullen hebben. De proffen van deze leerstoelen zullen alle arresten over betwistingen over Salduz in kaart kunnen brengen...


7. Het belangrijkste positieve punt aan Salduz is dat de politie nu verplicht wordt om meer belang te hechten aan andere opsporingsmethodes dan het verhoor. Omdat een aantal spontane bekentenissen zal wegvallen, moet zij meer investeren in sporen- en DNA-onderzoek en in wetenschappelijke politie. Ook dat zal geld kosten. Maar het is een goede evolutie omdat België hier nog niet ver gevorderd is in vergelijking met de ons omringende landen.

Lees ook:

Salduz op 1 januari 2012 van kracht

Professor Vermeulen: "Komende Salduzwet is nu al voorbijgestreefd"

Senaat stemt Salduz

PS, Groen! en VB over de Salduzregels

Senaat discussieert over Salduzregels

De Clerck reglementeert verhoor verdachten

Politieverhoren moeten opgenomen worden

Moet advocaat al bij eerste politieverhoor aanwezig zijn?



Nu in het nieuws