Senaat stemt nieuwe wet op minnelijke schikking

Print
1 APRIL 2011 - De mogelijkheid om bij misdrijven een minnelijke schikking af te sluiten wordt aanzienlijk uitgebreid. Dat besliste de Senaat gisteren. Eerder keurde de Kamer al een voorstel van Servais Verherstraeten (CD&V) in die zin goed. Minnelijke schikking wordt mogelijk in alle fasen van het geding, niet alleen voor de vervolging, maar ook nadat de strafrechter al een vonnis heeft geveld. En ze wordt ook mogelijk voor alle correctionaliseerbare misdrijven, behalve voor zwaar geweld. De wet is vooral bestemd voor financiële fraudeurs. Ze zou minstens zo'n 50 miljoen euro per jaar moeten opbrengen, zo rekende staatssecretaris voor fraudebestrijding Carl Devlies uit. Een overzicht.

Momenteel kan het parket aan een verdachte van een misdrijf waarop maximum vijf jaar cel staat een minnelijke schikking voorstellen. In ruil daarvoor wordt de verdachte niet vervolgd. Het systeem kan alleen maar vooraleer de zaak naar de rechter gaat. Men wil dat nu uitbreiden.

Al in zijn beleidsnota van november 2008 stelde toenmalig minister van Justitie Jo Vandeurzen (CD&V) voor om de mogelijkheid tot minnelijke schikking enorm uit te breiden (zie: hier, nvdr). Hij wilde justitie daarmee efficiënter maken:

== de rechtbanken zouden zich alleen nog maar met betwiste zaken bezighouden en niet meer met zaken waarover parket en verdachte akkoord gaan;

== de boetes zouden efficiënter worden geïnd omdat de verdachte akkoord moet gaan met een minnelijke schikking en men dat geld dus waarschijnlijk wel zal krijgen;

== de lange duurtijd van de strafprocessen zou verminderen, wat vooral in financiële zaken een grote verbetering zou zijn. Want tussen 2004 en 2008 duurde het gemiddeld zes jaar vooraleer zaken van financiële en economische criminaliteit naar de strafrechter konden worden gestuurd door de raadkamer.

Ook toenmalig staatssecretaris voor fraudebestrijding Carl Devlies (CD&V) had dit idee gesuggeerd in zijn plan tegen de fiscale en sociale fraude (zie: hier, nvdr).

Volkvertegenwoordiger Servais Verherstraeten (CD&V) nam de draad opnieuw op, nadat de Antwerpse procureur-generaal Yves Liégeois al bij herhaling voor een uitbreiding van de mogelijkheden tot minnelijke schikking had gepleit. De parlementaire onderzoekscommissie Georganiseerde Fiscale Fraude was echter niet voor zo'n uitbreiding, ze bleef hierover verdeeld (voor haar bevindingen, zie: hier, nvdr).

HOEVEEL BRENGT HET OP?

Het voorstel om de wet op de minnelijke schikking uit te breiden is opgenomen in de mozaïekwet, een wet over diverse bepalingen. Ze is gekoppeld aan een beperkte opheffing van het bankgeheim. De socialisten wilden dit laatste, de liberalen wilden de uitbreiding van de minnelijke schikking. De nieuwe wet op de minnelijke schikking moet jaarlijks zo'n 50 miljoen euro opbrengen. De wet die het bankgeheim gedeeltelijk opheft moet jaarlijks zo'n 200 tot 300 miljoen euro opbrengen. Men verwacht immers dat jaarlijks zo'n 10.000 keer het bankgeheim zal worden opgeheven. De cijfers werden door staatssecretaris voor fraudebestrijding Carl Devlies berekend.

DE UITZONDERLIJKE WERKWIJZE

De werkwijze om deze wet goed te keuren was hoogst uitzonderlijk. Na de stemming in de Kamer organiseerde de Senaat hoorzittingen. Maar in de plenaire Senaatsvergadering vorige week, waarin deze mozaïekwet moest worden gestemd, kwam de regeringsmeerderheid tegelijkertijd met een wetsvoorstel om bepaalde fouten uit die nieuwe wet te corrigeren. Men diende een reparatiewet in nog voor de wet die gerepareerd moest worden was goedgekeurd! "Zou het dan niet beter zijn om ineens een goede wet te stemmen, dan was geen reparatiewet nodig?", zo luidde het bij de oppositie.

Johan Vande Lanotte (sp.a) wilde daarom een uitstel van een week. Hij kon dat afdwingen omdat de sp.a samen met N-VA en VB genoeg stemmen achter zich had om de wet voor te leggen aan de Raad van State. Dat zou een uitstel van minstens een maand tot gevolg hebben. De meerderheid stond voor de keuze: een uitstel van een maand of een uitstel van een week. Ze koos eieren voor haar geld en besloot om de wet dan maar een week uit te stellen. Gisteren werden dan beide wetten in de Senaat goedgekeurd, maar de reparatiewet (en alleen zij) moet nu nog naar de Kamer.

WAT ZEGT DE WET?

* Minnelijke schikking wordt mogelijk voor àlle misdrijven, ook voor misdaden die gecorrectionaliseerd kunnen worden. Zo wil men dat schriftvervalsing, gebruik van valse stukken, witwassen, criminele organisatie, nachtelijke inbraken onder de wet kunnen vallen. Dat kan nu niet. Maar het schept toch vooral problemen in fraudezaken, waar de grens tussen nalatigheid, ondeskundigheid, opzet, belastingontwijking en belastingontduiking soms niet makkelijk te trekken is.

Een minnelijke schikking kan alleen als het parket slechts een boete of een verbeurdverklaring van de goederen van de verdachte wil eisen bij de rechter. Niet dus als de procureur een celstraf of een werkstraf wil vragen.

De reaparatiewet veranderde hieraan twee punten:

- minnelijke schikking wordt ook mogelijk als het parket maximum 2 jaar cel wil vorderen. Anders zou schriftvervalsing toch niet in aanmerking komen voor minnelijke schikking. Staatssecretaris Carl Devlies verduidelijkte in de Senaat dat dit betekent dat het parket niet meer dan twee jaar mag vorderen als het eerst een minnelijke schikking heeft aangeboden en dit is mislukt.

- minnelijke schikking kan niet voor misdrijven die "de lichamelijke integriteit zwaar aantasten". Voor de regering is de wet eigenlijk vooral bedoeld voor financiële criminaliteit. Maar dat mag ze zo niet schrijven omdat het discriminerend zou zijn volgens de Raad van State. Dus koos ze voor een algemenere formulering. Ze weigerde echter om een lijst van misdrijven op te stellen waarvoor minnelijke schikking niet zou gelden "omdat de wet voldoende duidelijk is en omdat de kwalificaties (de benamingen van de feiten in het strafwetboek, zoals slagen en verwondingen, schriftvervalsing e.d., nvdr) héél verschillende feiten kunnen dekken". In de Senaat had Inge Faes (N-VA) een amendement ingediend om een resem misdrijven uit te sluiten (terrorisme, misdrijven gepleegd door een ambtenaar, gijzeling, allerlei zedenfeiten e.d.), maar justitieminister Stefaan De Clerck wees dat idee af als "contraproductief".

De minister van Justitie verduidelijkte verder dat het college van procureurs-generaal richtlijnen zal uitvaardigen over wanneer een minnelijke schikking precies kan.

* Minnelijke schikking wordt altijd mogelijk zolang de zaak nog loopt. Het parket zal dus een minnelijke schikking kunnen afsluiten als een zaak al bij de onderzoeksrechter is of zelfs als de zaak al bij de strafrechter bezig is. En zelfs nog na een arrest in beroep, als iemand naar Cassatie is gegaan.

Dat onderdeel van de wet oogstte veel kritiek in de Senaat. Bart Laeremans (VB) wilde de minnelijke schikking slechts mogelijk maken tot op het moment dat de zaak voor de rechter komt. Maar hij werd niet gevolgd. Inge Faes (N-VA) betoogde dat de strafrechter de procureur niet moet volgen, hij kan een zwaardere straf opleggen dan degene die het parket eist. Hij kan bv. een celstraf uitspreken, terwijl het parket toch maar een boete vraagt. En dan zou het parket na de uitspraak alsnog een minnelijke schikking kunnen voorstellen en die celstraf dus te niet doen. Faes wilde dat bij amendement veranderen, maar haar visie werd niet gevolgd.

Wel nam de reparatiewet op dat de onderzoeksrechter of de strafrechter die geconfronteerd wordt met een minnelijke schikking moet nagaan of die minnelijke schikking wel volgens de regels van de wet werd nageleefd. Deze zetelende rechters mogen dus niet de opportuniteit van de minnelijke schikking beoordelen, maar wel de wettelijkheid.

* Het slachtoffer moet uitdrukkelijk akkoord gaan over de vergoeding van de schade. De dader die een minnelijke schikking aanvaardt moet het slachtoffer volledig vergoeden, als het slachtoffer dat zo wil. Als zijn mededaders geen minnelijke schikking aangaan, dan moet hij desgevallend de volle pot betalen, maar kan hij later een deel van de schadevergoeding van het slachtoffer terugvorderen van zijn mededader. Maar als die mededader wordt vrijgesproken of als hij de procedure zolang kan rekken dat de feiten verjaard zijn, dan heeft de dader die een minnelijke schikking aanvaardde "pech".

* In financiële zaken is een minnelijke schikking maar mogelijk nadat de ontdoken belastingen of sociale bijdragen zijn betaald en ook dan moet de fiscale of sociale administratie akkoord gaan met de schikking.

* De minimumboete van de minnelijke schikking (550 euro) valt weg. De maximumboete blijft de maximumboete uit het strafrecht. Dat is 125.000 euro.

In de Senaat was op dit punt veel kritiek. Bart Laeremans (VB) betoogde dat de fiscus veel hogere administratieve boetes kan opleggen, nl. tot twee keer de ontdoken geldsom. Die boete moet je betalen nààst het bedrag dat je ontdoken hebt. Je moet dus drie keer de ontdoken som betalen. Zo hoog kan de minnelijke schikking nooit zijn, zo betoogde Laeremans. De bovengrens voor de minnelijke schikking zou dus veel hoger moeten zijn. Staatssecretaris Carl Devlies gaf toe dat er een wanverhouding is en dat de fiscale strafrechtelijke boetes verhogd moeten worden, maar dat moet geregeld worden via de "una via"-nota, die op 26 april wordt besproken. Deze nota bepaalt dat voor iedere fraudezaak slechts één weg wordt gekozen: ofwel de administratieve (waarbij de fiscus de fraude afhandelt), ofwel de strafrechtelijke (waarbij het parket de fraude afhandelt). Een combinatie van beide wegen wordt uitgesloten om efficiëntieredenen. Volgens Devlies kan men dit probleem van de te lage fiscale boetes nu dus niet aanpakken.

* De minnelijke schikking komt niet op het strafregister, maar wel op het inlichtingenbulletin. Dat laatste is alleen bestemd voor het gerecht zelf.

* De minnelijke schikking is niet openbaar. Wel kan de verdediging ter voorbereiding van de minnelijke schikking het dossier van het parket inzien. Als de minnelijke schikking mislukt, mogen de elementen uit de specifieke gesprekken over die minnelijke schikking niet gebruikt worden voor de rechtbank.

* De reparatiewet bepaalt ook nog dat minnelijke schikking niet kan bij strafbemiddeling.

WAT VINDT DE OPPOSITIE?

Alle partijen uit de huidige regeringsmeerderheid keurden de wet goed. De oppositie niet. Ze verzette zich met hand en tand tegen deze wet. Waarom?

- "Omdat ze een klassenjustitie invoert: de rijkere verdachte kan een vervolging door het gerecht afkopen in alle fasen van het geding, de armere niet", zo zegde o.a. Dirk Van der Maelen (sp.a) in de Kamer.

- Omdat ze alleen maar dient om de staatskas te spekken.

- Omdat zo'n belangrijke hervorming niet kan geregeld worden door een regering van lopenden zaken en omdat ze eigenlijk zou moeten kaderen in een veel grotere hervorming van de hele strafprocedure.

- Omdat ze een Amerikaans element van "plea bargaining" (onderhandelen over de straf) zou invoeren (wat niet helemaal juist is omdat het parket de minnelijke schikking voorstelt en dat niet moet doen. Anderzijds moet de verdachte wel akkoord gaan).

- Omdat slachtoffers onder druk kunnen worden gezet om een minnelijke schikking te ondersteunen. "Het parket, dat eigenlijk de slachtoffers moet ondersteunen, zal ze culpabiliseren. Het zal erop wijzen dat de slachtoffers zonder minnelijke schikking hun geld nooit zullen zien en ook dat de celstraffen toch niet zullen worden uitgevoerd", zo zegde Bart Laeremans (VB).

- Omdat het voorstel indruist tegen de onafhankelijkheid van de zetelende magistraten. Vonnissen en zelfs arresten kunnen worden te niet gedaan door een minnelijke schikking van het parket, zolang die vonnissen of arresten nog niet definitief zijn.

- Omdat fiscale fraudeurs nu misschien de kat uit de boom gaan kijken en pas op het allerlaatste nippertje een minnelijke schikking zullen aanvaarden, zodat de zaak in feite nog altijd even lang zal blijven duren. En ook omdat de fiscale amnestie nu niet zo nodig meer hoeft, omdat het risico bij betrapping toch kleiner is dan vroeger.


Lees ook:

Het plan-Devlies tegen fiscale en sociale fraude

De beleidsnota voor 2008 van justitieminister Jo Vandeurzen

Het eindrapport van de Commissie Georganiseerde Fiscale Fraude

Liégeois wil parketten hervormen

Liégeois strijdt tegen de gerechtelijke achterstand

Brussels parketmagistraat wil raadkamer afschaffen



MEEST RECENT